ROAD SAFETY
Road safety-in a tum ber chu road accident lakah kawngpui hmangtute kan lo him theih nana hmalak leh ruahmanna hrang hrang siam a ni. Kawngpui hmangtute han tih hian lirthei khalhtu te, lirtheia chuang te, kea kal te, nawrlirh leh cycle hmangtu te, nitin khawsakna atana kawngpui hmangtute hi a huam vek a ni. Tunlai khawvelah chuan mi zawng zawng hi engemaw ti zawng tala kawngpui hmangtute vek kan nih avangin kan himna kan ngaih pawimawh a ṭul takzet a ni.
The Global status report on Road safety 2015 in ram hrang hrang a zirchian aṭanga a lan danin kum 2015 chhung ringawt pawhin motor accident avangin mihring 1250000 vel an boral a ni. Mihring nuai 200-500 inhliam leh piangsual awm tawhin, thihna thlentu tam ber 9-na niin ven emaw tihtlem emaw a nih loh chuan kum 2030 ah chuan thihna thlentu tam ber 5-na a ni thei tawh dawn a ni. Accident hi ramchang lo zawkah a nasa a, thi zawng zawng zatve aia tam hi ṭhalai an ni. Kum tin US dollar 518 tluklehdingawn vel accident avangin a luangral a ni.
Road accident leh India
National Crime Record Bureau-in a tarlan danin kum 2016 chhungin Road avangin India ramah mihring 150000 vel an thi a, khawvela accident avanga thi tam berna a ni. NCRB record-a a lan danin heng accident zawng zawnga 84% hi driver fimkhur loh vang leh inthlahdah avanga thleng a ni.
Ministry of Road Transport & Highways annual publication ‘Road accident in India-2016’ in a tarlan danin, kum 2016 chhung khan accident 480652 thlengin mihring 150785 in nunna an chan a ni. National highways-ah 34.4% thiin state highways-ah 27.9 % an thi. Two wheelers accident (33.8 %) tam berin cars, jeep, taxis (23.6%) in a dawt a ni. Accident-a thi zingah hian two wheelers avanga thi (34.8 %) tam berin LMV/HMV te 17.9 % niin kea kalte pawh 10% lai an thi a ni. Tlan chak lutuk avanga thi (61%) an tam ber a, hlauhawm taka khalh/nawmnah taka khalh leh a hun lova mi tlan pelh avanga thiin dawtin, motor chiang kuan loh vang, khaw awm dan a zir leh rui chunga khalhten an dawt leh a ni.
Mizoram leh Road Safety
Mizoramah ngei pawh motor accident avangin nunna hlu tak chan kan tam ta hle mai. Hliam tuara ramtuileiloa chhuakta tam tak an awm bawk a, chu chuan mihring nun, ram leh khawtlangah nghawng ṭha lo tak a nei fo ṭhin reng a ni. CID (crime), Mizoram record-a a lan danin kum 2008 aṭanga 2016 thleng Mizoramah Road accident vawi 988 zet thlengin mi 757 ten an nunna hlu tak an chan phah a ni. Kum 2017 khan motor accident vawi 68 thlengin heng zinga vawi 52 (76.4%) chetsualna hi driver-te thiam loh niin accident zawng zawng aṭangin 63% (vawi 43) ah thihna a thleng a ni. Mi 60 in nunna an chan bawk.
Mizo ramah ngei pawh hian Road Safety hi kan ngaih pawimawh hi a hun tawh tak zet a, hetiang lama hmalakna hrang hrang hi kan thlawp that a pawimawh hle. Road safety hi a taka ti hlawhtling tur chuan thil pawimawh deuh deuh pali (4) an tih 4 E’s - Engineering, Enforcement, Education leh Emergency Medical Services te hi a awm a, hengte hi a ṭan kawp a, inlungrual taka a kalho a ngai a ni. A khawi emaw nawr vaka a dang hlamchhiah leh a nih chuan duh angin road accident hi kan titlem thei lo ang tih a hlauhawm hle. Ram changkang, a bik takin Europe hmar lam hoa road accident tlemna chhan pawh heng thil pali hi fuh taka a kalho avang tho a ni.
Road accident hi nunna hlutak channa, hliam leh ram economy nghawng thei thil a nih avangin India sawrkar pawhin Road Safety hi a ngai pawimawh em em a. Ministry of Road Transport and Highways pawhin nasa taka hma la in hmachhawp tam tak a nei bawk a ni. Heng- road engineering tih ṭhat te, motor fit taka daha safety standard tihṭhat te, education leh awareness neih ṭhat te, enforcement tihchak, accident thlen hnua hmalak vat (post crash response) leh trauma care facilities tihchangtlun zel te hi a ngai pawimawh hle a ni.
National Road Safety Council din a ni bawk a, chu chuan nasa taka hma la in road accident titlem turin vision mumal tak siamin ruahmanna a kalpui mek bawk a, Mizoramah ngei pawh State road safety Council din a ni ta hi a lawmawm takzet a ni. Chutih mek laiin State Road Safety Council Act mumal kan la nei lo te, State Road Safety Council-in fund mumal a la nei lo te, motor avanga dan bawhchhiata sum tlingte pawh road safety atana kan la hman tlemzia te, Engineering leh Emergency medical Services-a kan la pachhiatzia te, Enforcement tihchanglun ngaihzia leh awareness neih tam kan la mamawhzia te ngaihtuah hian state sawrkar pawh hian mut mawh hnar mawha a neih chu a hun tawh takzet a ni.
Motor accident avanga nunna chan an tam tak em avangin Supreme Court meuh pawh inrawlhin Supreme Court Committee on Road Safety hial a din ta mai a, State leh UT-te hnenah direction a pe chamchi bawk a ni. Supreme Court-in Road safety a ngaih pawimawhzia lantir nan hengte hi a thupek ṭhenkhat te a ni a, bawhchhiat a nih chuan driving license thla thum (3) aia rei lo suspend tur a ni:- (i) Speed bituk aia chaka lirthei khalh (over speeding) a nihin, hei hian red light jumping pawh a huam. (ii) Bungraw phura bituk aia tam phur (overload) leh bungraw phur motor-a mihring/ passenger phurh a nihin. (iii) Rui chunga motor khalh. (iv) Motor khalh laia mobile phone hman.
Drive safely, save lives (khalh fimkhur la, nun chhanhim rawh)
Driver-te hi an fimkhur a ngai em em a, India ram accident zawng zawng hmun 4 a thena hmun thum aia tam (84%) hi driver-te thiam loh a ni. Mizoramah pawh accident hmun li a ṭhena hmun thum hi driver-te fimkhur loh vanga thleng a ni. Chuvangin, driver te hian an mawhphurhna an hriat chian a ngai a, hawihhawm tak leh midang ngaichang chung zelin traffic rules pawimawhzia leh thil hlu ber ‘nunna’ kawltu an nihzia hi an in hriat thar reng a ngai a ni. Rui lo a motor khalh te, chak lutuka khalh te, nawmnah taka khalh te, mobile phone hman loh te, over loading te, intlan pelh dawna fimkhur te, vei lam nek thei ang bera motor khalh (keep left) te, zebra crossing-a motor din loh te, footpath-a motor hun loh te, ambulance ken thiam te, kawng pengṭhuama fimkhur zualte hi kan hriat thar zel a pawimawh. Driver fimkhur thiamte hian driver dang leh kawngpui hmangtu midangte hi an khalh kep hi a ngai fo a ni. An hriselna check ngun te hi an ngai pawimawh hle tur a ni.
Traffic police awm loh avanga helmet khum loh ringawt te, driving license nei lo leh kum tling lo motor khalhte leh nu leh paten kan fate kum tling lo motor khalhtir kan chin te hi dan bawhchhiatna a ni a, sim a hun tak zet a ni. Kawngpui hmangtu kea kalte pawh kan fimkhur thar a ngai a, hmanhmawh taka kawng kan hi zir i la, duh duhnaa kawng kante hi bansan ila, kawngpui sira kan kal pawhin motor hnaih lo thei ang bera kan kal a pawimawh hle. Mipuite-ah education/ awareness neih ṭhat a ngai a, mipui ten accident-in a nghawng dan te, traffic rules hriat te, dan zawm ṭhatzia leh himzia an hriat chian phawt a ṭul a ni. Chutiang bawkin kawng siamtuten (sum awm ang angin) uluk taka siamin traffic signages mumal tak dah a ngai a, thupek kengkawhtuten khauh tak leh thlei bik nei lovin dan an kenkawh a ngai. Medical service lam pawh inpeih renga an awm a ngai a, driver-te hriselna test chungchangah pawh an inhawn thui hle a ngai bawk. Driving license nei ve tho si, lirthei khalh la thiam mumal lo kan nei fo te, traffic rules leh signages pawh hre lo kan tam lutukte hi a manganthlak a, a pekchhuah lamah hian kan fimkhur a va ngai tak em!
Ministry of Road Transport and Highways chuan road accident laka kan lo him theih nan ‘Ten Golden Rules for Road safety’ a tarlang a, chungte chu:-
(i) Mipui kawngkanna i thlenin i din loh pawhin tlanmuang rawh. (ii) Seat belt hmang rawh. (iii) Traffic rules leh sign te zawm rawh. (iv) Phal baka chakin lirthei khalh suh. (v) I motor fit takin dah rawh. (vi) Motor khalh laiin mobile phone hmang suh. (vii) Helmet khum rawh. (viii) Nawmnah leh hlauhawm takin motor khalh suh. (ix) Hawihhawm leh midang zah thiamna nen motor khalh rawh. (x) Rui chungin motor khalh suh.
Road safety hlawhtling tak nei turin sawrkar, mipui, NGO, media, driver leh kawng hmangtuten tum thuhmun leh inthlawpna ṭha kan mamawh a, tute mawhphurhna bikah emaw kan dah chhung chuan a hlawhtlinna kan hmu har hle ang.
Zoramliana