Smart City leh Kutdawh
Vanglaini Dt. 6,2018-a Miltona, Vaivakawn-in ‘Smart City leh Kutdawh’ chungchang a rawn ziah lam kha ka lo vei ve zawng tak a ni a. Hetianga khawlaia kutdawha vak vel ṭhinte leh kawngsira zai ṭhinte hi mi zawng zawng hian lainatna thinlung kan pu ṭheuh ang. Nimahsela, kan khawpui Aizawl pawh Smart City atana buatsaih tura hmalakna kal zel tur nen hi chuan a inhmehlohna a awm thei. Tin, lo ṭanpui ṭhintu mi tam tak tan pawh nitina hmuh reng theih tura an awm hian rilrua kan khawngaihna leh kan lainatnate pawh hi mi tam takah chuan a danglam ve in zawi zawiin a tlahniam thei a ni. Tin, a kut dawhtu tan pawh hetianga nitina awm reng hi a remchan loh leh theih loh hun a lo la awm ang a, chung hunah chuan engtinnge an awm zui ang tih ngaihtuahna te a lo awm ṭhin. A pawimawh berah erawh chuan kut dawh mai lova an tih theih ve tawk ang ang hmanga ei hmuhna an neih theih dan tur ruahman sak emaw, chutiang kawhhmuha bul ṭanpuitu awm sela chuan a duhawm hle.
Hnam changkang zawkte hi chuan pianphunga rualbanlo leh hrisellohna avanga hna thawk thei lo an neih angte hi engtin emaw chhawmdawlin ei an hmuhna tur kawng an ruahman sak thiam ṭhin ni awm tak a ni. India ramah pawh hian tunhma aṭang khan Punjab state-ah te khu chuan ‘kutdawh kan nei ngai lo’ ti thei khawpin helamah hian awareness an neiin hma an la chu a ni ngei mai. Keini Mizoram pawh hi tunhma khan kutdawh awmlohna kan ni ti theiin kan awm ve ṭhin ni khan ka hria a; engatinge tunah hian kan lo neih tak?
Mission Venga pianga seilian ka ni a, kan naupan lai chuan Mission Veng Kohhran hian mi pahnih enkawl kan nei ṭhin. A mipa zawk chu Pu Saia (Sai Butua tiin a hming lem an vuah) a ni a. Tuna Mission Vengthlang leh Khatla leh Model veng te inkalpawhna kawng peng ṭhuam laiah khuan in tereuhte hi an sak sak a, chutah chuan a khawsa ve a, a ei tur engkim Kohhranin an pe mai ṭhin. Chutianga Kohhran chawm leh enkawl a ni chung chuan a inti lalin a inngaisang khawp mai a, British sipai lal ber, Field Marshal ni hian a inhre tlat mai a, englai pawhin sipai officer angin uniform nen a inthuam reng ṭhin.
Hetiang mi hi ni mahsela, a nuna danglam tak chu zanah hian tlaivara ṭawngṭai chang a nei fo a, chungah chuan veng chhunga chhungkaw hrang hrang hming lamin an tan a ṭawngṭai ṭhin a ni an ti.
Pakhat leh zawk chu Pi Daii a ni. A ni hi chu Ngawivungruam an tih, Upa Lalrongenga(L) in bul, Pu Lalhmuchhuaka te gate bulah hian a chenna in tur Kohhranin a sak sak a, hetah hian a thih thlengin a cheng ni tain ka hria. Chutiang ang chuan Kohhran miten kut dawh tur ang chi chu ngaihvenin an lo chhawmdawl a, mahnia an khawsak theih hunah anmahnia ei zawng ta te leh hna thawk tura an chhawr zui leh an thih thlenga an enkawlte an awm ṭhin ni awm tak a ni. Tunah pawh hian Mission Veng Kohhran hi chuan an tualchhung thawhlawm aṭanga 10% chu rethei leh damlote tan an hmangin an dah ṭhin a ni. Tin, tunhma deuhah khan Pu T.Lawmthanga(L), Sikulpuikawn pawh khan ṭawng thei lo Pu Zadailova(L) kha pheikhawk siam zirtirin dawr a buatsaih a, a hnuah phei chuan ṭawngthei lo bawk Pu Para kha a lo tel a, Republic lam aṭangin kebai pakhatin a rawn belhin pheikhawk thar siam hna thlengin heng rualbanlote hian an thawkho ṭhin a ni.
Chutih rual chuan mi pangngai lo leh hnathawk thei lo ṭhenkhat chu mi tuten emaw an awmpuiin an chawm sawi tur an awm nual mai. Tunhma deuha Aizawl miin kan hriat lar ṭhenkhat Zatawna te, Pamuma te, Lungruni te, Rongaii te, Pathuama te, Nasanala te, etc. te pawh kha chhungkaw hrang hrangin an chenna inah ei tur leh mutbu an lo pe mai a, a ṭhen chuan awm nghehna deuhte an nei a, a tam ber kha chu an tawn remchan apiang an bel mai ni ta awmin ka hria.
Vawiin ni thleng pawhin hetiang kawnga mi anglo leh rualbanlo khawngaiha tuam hlawmtu sawi tur an awm ṭhin. Thanghuaia, Aizawl chhim lam veng hrang hranga khawhar in apianga thu sawi ṭhin pawh khan a thih thlengin awmna mumal tak Mission Vengthlangah a nei a nih kha. Keini Kulikawn vengah pawh hian chutianga mi pangngai lo leh rualbanlo enkawl lai nei sawi tur an la awm a, an fakawm hle.
Tunah hian Aizawl khawpuia Kohhranhote hi ramin hma a sawna a lo thang zel ang hian kan thang chho va, sum leh pai pawh kan lo thawh khawm tam ta. Biak In ṭha, mawi leh ropui tak tak sa theiin kan lo awm ta a, chuvangin tun hmaa Kohhranho aia nasa taka dinhmun ṭha zawk leh hausa zawkte hian hetiang rethei leh harsate hi kan ngaihthah ta em ni ang tih hi ngaihtuah thar atan a duhawm hle mai. Tlema kan hawiher thlakin rethei leh chanhaite lam tinzawn hian Kohhranhote hian ke han chhep thei tlang ta ila chuan tuna Aizawl khawlai leh in hrang hranga lut ṭhin kutdawh mi tlemte hi chu kan zep ral thei ang tih a rinawm hle a ni.
Kutdawh ṭhenkhatte hi chu sum leh pai lama ṭanpui ngawt lovin an kut leh ke ngei hmang ṭangkaia eizawnna ngialnghet an neih ve dan tur ngaihtuah sak te hi anmahni dinhmunin a tlin phawt chuan a ṭhain a pawimawh ber chu a ni dawn a. Sawrkar lamah Social Welfare leh Department dang dangah pawh hian hetiang kawnga hmalak theihna tur awmte dap chhuahpuia an hun neih zawng zawngah an kut leh kete ṭangkaia an hman theihna tur leh an sawtpui theihna tur ngaihtuah hi Kohhran leh tlawmngai pawlte hian tun aia nasa hian engto pui ila chuan kan khawpuia kutdawh tlemte chauh awm zinga siam theihte hi chu mahnia ei zawnga khawsa theiah kan siam vek thei ngei ang le. Tin, a bak pawh hi engtin emaw khawlaia kutdawha vak chhuak hmuh tur awm lo tur hi chuan kan siam thei ngei ang tih hi a beiseiawm tlatin ka hria.
Chutih rual erawh chuan, heng zinga mi ṭhenkhat hi chu Mizoram pawn aṭanga hetiang ti tur renga lo kal te pawh an ni mai thei. Ram pawn lama an chhungte chawmna atana helai kut rawn dawh te pawh an awm hial thei ang. Helaiah Kristian kan nihna avanga lainatna thinlung thuk zawk pu ṭhin kan nih hriaa lokal te leh hmun dang aia hmuh ṭhat zawk beiseina avang te pawh a ni ve ang. Tin, an lo ni lo a nih pawhin an awmna Kohhran leh khawtlanga tel lo leh inhnamhnawih lo te leh awmna mumal nei lova mite hriat chian hmaa insawn kual mai mai ṭhin te pawh an awm thei ang.
Chuvangin, an lo tlukluhna veng neitu YMA Branch-ten pem lehkha an demand ṭhin hi a ṭha khawp mai a. Hetiang kawng hian lo awm thar apiang hi tute nge an niha, khawi aṭanga lo kal nge an nih, tihte uluk zawka ngaihvena an identity en chian sak hmasa phawtin an chanchin record te pawh vawng a ngaihtuah zui ṭhin theih ni se a pawimawh khawp ang. Tun aṭanga hetiang kawngah hian kan fimkhur viau loh chuan, keini Mizote aia tam mah, mi lo lut mai thei kan chheh vela khaw chhak leh khaw thlang ramah te hian mi an awm reng a ni tih hriat reng a pawimawh e.
C. Dorema, Khasi Veng, 4/30- Kulikawn, Aizawl