Ngawlveiten min au e... (Rehab Centre ṭha kan mamawh)

Mizoram hi Kristian ram ni sia ngawlvei tamna leh chumi avanga thihna thlen tamna ber a ni awm e. Chu chu zahna chang hre mi kan nih chuan thil zahthlak tak a ni. Ruihhlo ngawlvei leh ruihhlo avanga pawikhawihna a pun zel bawk si nen. Tlawmngai pawl ṭhenkhat theihtawpin han ṭang mah se, chhungkua kan rum a, khawtlang a dam thei lo a ni. Hengte avang hian ngaihtuahna thar seng a, hmalak dan kawng thar kan zawn a tul hlein ka hria.

Ruihhlo ngawlvei kan tam ang hu leh kan ram leh khawtlangin a tawrh phah nasat ngaihtuah hian ngawlvei enkawlna rehab centre ṭha leh changtlung tak kan nei si lo hi a pawi hlein ka hria. Kan center neih sa te hian duhthu a sam lo hle. Tuna kan rinrawl chu Chawnpui Bethel Camping Centre khu a nih hmel a, a hmunhma leh inenkawlna ngaihtuah phei chuan lung a thlu lo hle. Personal Counselling pawh nei thei lo leh mithiam ṭhutchilhna hmun pawh awm mang lovin chhangchhe takin centre tam zawk chu kan kal a. Heti taka ngawlvei buaipui ram ni si hi sawrkar leh kohhrante pawh hian hei aia ṭha zawk leh changtlung zawka hmalak dan a awm lo emawni le?

Kan fate ruihhlo simtir duha home emaw centre emawa kum khat emaw awm tura kan inthawn liam rikngawt hian an nun a siamṭhat phah ringawt lo va. Inthununna leh inhremna ang deuha centre-a in nam liam ringawt hian an nun a pui hran lo. An nunna pawh sei deuh nante leh an awm bo chhunga hahdam nante chuan a ṭha pawh a ni thei e. Mahse, ruihhlo zunzam hian an nun, rilru leh ngaihtuahna chena thui tak a fan chhuah tawh avang leh an nunphung hrim hrim pawh a thunun hneh tawh em avangin mi pangngai phak lohna tam tak an nei a. Psychological effect thui tak a lo neih tawh avangin mi pangngai ang tur leh nunphung puitling pangngai tak nei thei tura puitlin inzirtir an ngai a. Ruihhlo an tih chhan leh an mizia hrang hrang, an chak lohna te zirchian a, hma an sawn theihna tura dawm kan an ngai ṭhin.

Sual thu leh chhandamna thu thiam taka inchum chilh dup dup ringawt a, inhmuh chhuahtir tum leh ngawt hi a sawt ber tawh lo va. An inhmu chhuak fo va, a piah lama kal ngaihna an hre lo ṭhin hi a pawi. Chhandam hlim lai a awm. Sual kan thihsan vek emaw tih turin keimahniah sual a lang lo a, Pathian thu sawi leh lam reng maite kan duh. Chu boruak chu a awm reng thei lo a, a piahah thlaler fiahna leh khawharna a awm. Ngawlveiah chauh pawh a ni lo. Mizo Kristian hrim hrim hian chumi lai boruak chu kan expert lutuk. A ngaiah kan kual kan kual. Mahse, chumi piaha thlaler hmun khawhar leh fiahna chu kan fail leh si ṭhin. Chu hmun chu hringnun tak tak zawk chu a ni, chumi pass chhuak thei tur chuan kal dan inzirtirna kan mamawh. He hmun hi ngawlvei tan a har zual bik. An ruihhlo tihin an nunphung ṭhan a ṭhuttir a, an rilru leh ngaihtuahnaah rual an pawl pha loin, ruihhlo phena hringnun hmang ṭhin an nih avangin hringnun tak tak a thara zira hmachhawn an ngaih avangin an tan tluk leh a awlin tluk palh leh a pawi zual bik ṭhin.

Ruihhlo an nghei hi a lawmawm e. Mahse chumi piahah chuan ruihhloin an rilru ngaihtuahna leh an nun a lo eichhiat tawh siam ṭha leh tur leh nun puitling nei tura an inzir chhung hi hun a duh reiin thiam taka dawma puitu an mamawh. A ngai tea camping-ah emaw indah a, sual thu leh chhandamna thu, an byheart vek tawh hnu hmanga hlim thartir leha lamtir leh tum ngawt chi pawh a ni ber lo. An mizia leh ruihhlo tih hi a inkungkaih tlat avangin mizia (character) development hi ngaih pawimawh a ngai hle. A awm lohna hmunahte chuan a ngheitir theih mai. Mahse, ruihhlo an nghei tawh chuan a ruihhlo tihtir ṭhintu anmahnia mizia chak lohna (character flaw) kha siamṭhat a pawimawh hle. Ruihhloin a lo ei chhiat tawh avanga an ngaihtuahna hniam tak, mahni insitna emaw, beidawnna, thei ve lova inngaihna te leh an mize chak lohna thinchhiatna emaw dawh theih lohna te hi siam ṭhat a, hma an sawn theihna atana hmalakpui a pawimawh. Chu an mize chak lohna zawk chuan a tluktir leh ṭhin.

A pawnga puiin an ruihhlo chin ṭha lo ngheitir thei mah ila, a hnu zela an nun (lifestyle) leh zia (character development) hi kan hlamchhiah a nih si chuan awmzia a awm tak tak thei lo. Tumah a famkim theih loh a, mah se hmasawn kan tum tur a ni. Eng vanga ruihhlo bawiha tang nge tihte leh an psychological problem hrang hrangte hi hriatthiampui a, an chhuah theihna tura puih an ngai a ni. Kan mizia leh rilru sukthlek hian kan chezia (action) a hrin chhuah miau avangin action siam ṭha tur chuan kan rilru ngaihtuahna leh mizia hi chher hriam a ngai a ni. An sual vang emaw thu an awih loh vang emaw chu a ni tehmeuh mai; mahse, a bawiha an tan tawh miau si chuan, endawng mai lova chhanchhuahna kawng kan dappui a ngai a ni. Chhungkua, khawtlang leh ramin kan tuar tho tho si a.

Kan ram zim teah Centre leh Home tam tak a awm. A siamtute pawn ṭhahnemngaia siam an ni a; an fakawm e. Heng Centre-ah hian tlawmngai pawlin an man khawm leh chhungte beidawngin an fate an vawmliamna a ni tlangpui. Mahse, kan centre tam tak hi kan inenkawl danah leh kan inkaihhruai danah hian kan hel nuai deuhin kan blind deuh em aw a tih theih. Counselling ṭha pawh awm mumal loin kan inran rual khalh khawm deuh em aw a tih theih. Heng ngawlvei enkawl mekte hian physical leh mental excercise an mamawh em em a. Mahse kan hmunhma neihin a tlin lo fova, an rilru thunun thei tura meditation leh zirtirna ṭha kan pe thei lo fo. Kan hlawhtlinna rate hi a hniam em em bawk si.

Kan centre management leh ei leh in kan tlakchham loh chuan hlawhtlingah kan inngai ringawt a. Mahse kan hlawhtlinna tehna tur chu kan ngawlvei enkawlte hlawhtlinnaah hian a ni. Centre ṭhenkhata counsellor leh worker te chu a hma kum maia chhuak ve chauhte an ni fo. Kan en hniamna ni lovin anni pawhin mi thiam zawkte kaihhruaina hnuaia puitlin zir hmabak ve tho an la ni. Kan camper tuin emaw harsatna ril tak a lo neih a, ṭanpuitu a mamawh pawha han rawn mai tur counsellor ṭha leh mithiam te emaw ṭhutchilhtu tal hi awm ve thei sela a ṭha ngawt ang.

Tuna kan centre neihte pawh hi a siamtuten an thiam tawk leh tlin tawka an kalpui a ni a. Amaherawhchu, sum indaih lohna avangin duhthusamin a kalpui theih loh fo. Kan ram chhungkaw tam zawkte natna phuhruk tur hian Home changtlung zawkte din a nih loh pawhih kan Home neih sate hi thawm ṭha a, mithiam zawk, counsellor train chhuak leh damdawi lam thiamte pawh, hna hmu lo tam tak an awm tho a; hengte hi rawih theih dan kan sorkarin emaw kan YMA lam aṭangte pawhin a awm lo’m ni? Kan fate ṭhat duhin centre-te kan dinin kan siam ta sa sa sa bawk a, an ṭhat hlen theihna tur atan tun aia chak zawk leh changtlung zawk hian hma a lak theih lo’m ni?

Tuna kan inenkawl dan hi zawng duhthu a sam loin hun rei lote atana nachhawkna ang deuh chauh a ni a, a ngaiah kan kual kan kual mai a ni. Tuna kan Central YMA lam pawhin an rinrawl ber Chawnpui Bethel Centre te pawh khu a changtlung zawka thawm dan a awm lawmi? Kan ngawlveite ṭhat duhin kan indah lut ta sa sa sa a nih si chuan an ṭhatpui tak takna tur taksa, rilru leh thlarauah an mamawh phuhruksak zui thei ila. Sawrkar lam a ngawi a, pawisa a awm lo a nih pawhin chhung tinte hian kan neih ang ang hi kan damna tur chuan kan thawh khawm hreh ka ring lo - a huaihawttu ṭha an awm phawt chuan.

Kan centre te hi insiamṭhatna hmun emaw ṭanpuina hmun emaw ai mahin inhremna hmun a ang zawk mai dawn. Ram changkang zawk angin Rehab Centre ṭha tawk tak pakhat tal hi chu kan va mamawh em. Kan ṭhalaite nunna kan chan chur chur lai hian a rang lamin i ngaihtuah tlang teh ang u. Ngawlveite hmangaihtu hruaitu ṭha kan mamawh.

Joseph Lalrinnunga