A theih chen chen Mizoṭawng i hmang ang u
Hnam dang ṭawng, a bîkin Sâp ṭawng ('Sâp ṭawng' ti-a sawi ṭhin pawh hi 'English' tia sawi kan uar ṭan a, 'Sâp ṭawng' tia sawi zel a ṭha) hian Zofate hi min chiah hneh ta bawk a, he miin a hrin chhuah chu, Sâp ṭawng hi Zofate hian kan lo thiam ve ta khawp mai, tih hi a ni; a làwmawm hle.
A chhan dang zingah, kan ram ngeiah English Medium School kan uar vang te, lehkha zir nan te, hna, a bîkin, a hniam lam deuh thawh nan te leh sumdawn nan te State pawn tlawh pawh a awlsam tâk vang te a ni e, tiin sawi ta ila, a dikna thui tak a awm ngei ang. Zirna sanga lût zirlaite chu thu hran lo ni ta se la, ṭawng thu chhe lovah, mi inzir sang lem lova hriat, kan ṭhalaite Sâp ṭawng ('Sâp ṭawng'-ah hian 's' hi hawrawppui tur a ni; mi ṭhenkhatin hawrawptê an hmang a, a dik lo) hman tlangpui Facebook-a mi han hmuh hian kan ṭhalaite hian sâp ṭawng an thiam ta khawp mai niin a chhui dawn theih a; hmasawnna lan chhuahna pakhat a nih avangin a lawmawm hle a ni.
Amaherawhchu, hetiang hi kan hmasâwnna ni mah se, kawng lehlamah chuan, Sâp ṭawngin min chiah hneh vang hian titina leh thu sawi nikhuaah Sâp ṭawng kan telh tam mah mah ta niin a lang a. A ṭha lo hle. Kan sim thuai loh chuan kan hnam tan a la pawi dawn a ni tih a lang reng mai. Kumin aṭang chuan, Zo-ṭawnga thu kan sawiin Sâp ṭawng tu nge telh tlem bêr ang ti zawnga inel a ṭha hle awm e.
Loh theih lohva Sâp ṭawng hman ngaihna chi hi chu a awm ngei mai a; entir nan, Department hming te hi chu Zoṭawnga sawi a rem lo thei ang a, tin, Mizo ṭawng ni si lo hming bik nei thil dang leh Sorkar hna thawh tawh, thawh mêk leh la thawh tur te, Sâp ṭawnga kan lo hman ṭhan lutuk ṭhenkhat, chawp leh chilha bansan mai hleih theih loh te, Science lam bungrua leh hna thawh leh Zoṭawnga sawi rem ngang lo, Sawrkâr laipuiin mi rethei chawi kan nana hna thawh tur a duan chhuah (hming) state sawrkarin a hlen chhuah ngei tur te leh hna thawh tur hma chhawp hming dangte chu a awm ngei ang.
Hetiang, hnam dang ṭawng pumpelh theih hauh lohte chu lo dah ṭha ta ila, kan zavai hian kan thu sawi leh ziahah hian hnam dang ṭawng tel lova sawi leh ziah tum hram hram hlawm ila a ṭha ngawt ang. Sâp ṭawng thu mal thar a lo awm pawhin Zoṭawnga dah tum zel ila, entir nan, 'Pu Liana hi han add ve teh u' tih a 'add' hi 'telh' tiin a sawi/ dah theih mai a; tin, 'copy paste (cp)' aiah 'a thu dik tak ziah chhàwn/ rawn dah/ thawn/ lâk a ni e', tih ang chi hian a hman theih tho bawk.
Duh leh a lam tawi atan 'lâk chhâwn (lk)' tiin a dah theih a ni. 'Mi ṭhenkhat biak ina lamte hi Thlarau Thianghim hna thawh vanga lám an ni vek kher lo maithei a; 'emotion' vang pawh a ni thei tho asin', tiha 'emotion' hi 'rilru phurna' tiin emaw a dah theih a ni.
Dik tak chuan thu kan sawi hian Mizo ṭawnga sawi theih reng, miten Sâp ṭawng thiam min ti rawh se, ti niawm taka rem leh rem lo va, Sâp ṭawng zeh kher tum hi kan ṭhahnem hle tawhin a lang a, kumin 2018 aṭang hi chuan Zoṭawng kan hmanna reng rengah hnam dang ṭawng a tlem thei ang ber paih (telh loh) i tum ang u. 'A Zoṭawngin a fiah lo' kan tih tamtak te hi chu Zoṭawnga kan sawi ṭhan loh vangte pawh a ni ve tho mai. Tichuan, Zoṭawnga sawi kan tìm phah ta niin a lang.
Mizo ṭawng ṭhan zel nán Zoṭawng hman rem lohna deuhva ngaihah pawh hman ṭalh i'n tum teh ang u. A bikin ram hruaitu, sawrkar hnathawk lian, kohhran hruaitu, zirtirtu leh NGO hruaitute hian hma hruai se la, a sâwt ngawtin a rinawm a; an thu ziah leh sawia hnam dang ṭawng telh tlèmah inel bawk sela, tin, thu sawi tam leh ziak tam zinga hnam dang ṭawng telh tlem nia hriatte chu chawimawina thuziah hlanin emaw kawng dang eng emaw dap chhuaha chawimawi dan ngaihtuah ni bawk sela hma kan sawn phah ngei chuan a rinawm. Kan tum phawt chuan Zoṭawng hlangin thui/ rei tak thu kan la sawi thei a ni. Ram leh hnam him nan Zoṭawng hlang thei ang bera thu sawi leh ziah i tum ang u.
Kawng lehlamah chuan Mizo ṭawnga thu sawi laia, hnam dang ṭawng telh uar hle si hian ṭhenkhat hi chuan a dik leh dik loh hi chhut kan tum leh lawi si lo ni hian a lang bawk. Entir nan, 'hlan kai IAS/ IPS/ IFS' chu hetia Zoṭawnga sawi mai hi duhthusam a ni reng a. Sap ṭawnga sawi dawn erawh chuan 'promoted IAS/ IPS/ IFS' tia sawi tur a nih laiin mi thiam pui puia ngaihte pawh hian Sâp ṭawng khera sawi si hian Conferred IAS/ IPS titen an han sawi ta dah a. Sâp ṭawnga kan sawi dawn a nih rau rau chuan sawi dan dik zawk, a chunga mi ang khian 'promoted IAS/ IPS/ IFS' ti-a sawi hi a ṭhain a mawi zawk em em si a.
Dr Jeff Tandy Vanlalngheta LLB, Ph.D., DLitt