Written by
LSailo

Politics aṭanga ram kalphung her dik a ngai

Kan ram Politics kalsualin a hrin kalphung langsar tak mai, pawi khawih thuk tak bawk si chu, kan politician-te’n mimal tin zawn politics an khel tlat mai hi a ni. Kan Politics hi ram tin zawn politics ni lo, mimal tin zawn politics a nih zawk tlat chhung chu, ram a kal dik thei ngai lo hrim hrim ang a. Inthlan apiangin ram hmakhua tur hi chu an manifesto-ah te an han tarlang ve bawk ṭhin a. Mahse heng te hi chu an politics ber leh, a tak chantir an enghelh ber an ni ngai lem lo; central

aṭanga pawisa an sawi chhuah theihna hnar ber a nih vang erawh chuan ram politics khel nia central leh mipui mit hmuha an lan hram theih nana an telh ve ziah erawh a ni chauh. Politics dik chu, mahni ram dan zawm zel chungin, a ṭha thei ang bera ram leh mipui kaihhruai theih dan tur zir chiang a, chumi anga ram pum chawi kan leh tihhmasawn theihna ngei tur kalphung ṭha duan a ni mai. Chumi kawnga in tlansiak chu Political Party tinte’n mipui lak aṭanga vote hmuh nan an inelna ber tur pawh a ni nghe nghe.

Mahse hetiang hi kan Politician-te’n Politics an hriat thiam dan leh a taka an kalpui dan a ni ngai lova; a chunga sawi ram pum hmakhaw politics ai khian anmahni mimal hmakhaw politics an khel zawk a. Chuta tan chuan ram hruaitu dinhmun luah a, ram hausakna chunga thuneitu an nih theih nan tlinna tham khawp mipui vote an mamawh tih an in hria a. Chu mipui vote chu ram tichangkang tura theih tawp chhuahna

aṭanga mipui rilru hneh a hmuh tum aiin, a vote-tu turte mimal taka rim kual a, an hnena therhlo leh pawisa tlem azawng semin hmuh an tum ta zawk ṭhin a ni. Tin, thlan tlin an lo nih hlauh pawhin, ram thiltihtheihna leh ram hausakna te hmanga anmahni vote-tute hnenah induhsak bingna/ vohbikna sawi hmuh te chu vote zawn nana an tawktarh ber a ni ta zel bawk a. Chu mimal tin zawn politics chu an politics ber a ni ta zawk ṭhin a ni.

Hetiang induhsak bingna mipui te hnena an sawi hmuh ṭhin te lah hi, ram dan chhunga tih hlawhtlin theih rual loh, ram dan bawhchhiaa a tak chantir theih chauh te an ni ṭhin. Tin, anmahni mi leh sate hnena tihhlawhtlin vek sen ziazang a ni ngai lo bawk. Chuvangin, hetiang tawktarh hi mipui nawlpui tan a tak chang ngai lo, Democracy hman khawlohna leh ram leh mipui tlukchhiatna thlentu a ni ta ṭhin a ni.

Mahse he’ng an lo sawi hmuh thilte hi mipuite’n an lakah beisei bera an neih a ni lo thei ta lo a. Hetiang hian sawi hmuhin, tawktarh berah nei ṭhin lo se mipuite hian heti zawng hian nawrin, beisei nachang pawh an hre hauh lo ang tih a chiang! Mahse kan Politician-te politics kalpui ṭhin dan avang hian mipuite’n hetiang induhsak bingna dawn theih hi democracy rorelna an lo hlawkpui ve dan tur dik leh awm chhun emaw an ti hial tawh a ni.

Tichuan, mi lian mi te, mi thiam leh mi thiam lo, a tute pawhin, hnalak, hna pek leh hnathawktu thlan tur, a hniam ber aṭanga a sang ber thlenga awm reng rengah, ram dan anga tlin tum aiin, an mi sawi hmuh induhsak bikna te chu kan ram hruaitute hnen aṭanga beisei leh chan tum hian, ram mipuite kan phu ta lui lui zel lo thei ta lo va. Hei hian ram dan ngaihthah leh mena thlak zawngin mipui nasa takin a hruai sual tawh a. Chutih laiin ram dan chhunga leng lo, he’ng in duhsak bingna an sawi hmuh ṭhin a taka chhawr pha te chu, anmahni vote-tu mipui tam ber te ni loin, mi tlem te, anmahni kan mi thlan te leh an vuavang, an mi hnaih tak tak te chauh an ni leh ziah ṭhin bawk si a. He’ng mite hi chu kum hnih khat lek chhungin an khawsak, an in leh lo bakah an tu leh fate thlengin an kang zawt zawt mai ṭhin thung a ni. Tihian, he kan politician-te politics dik lo kal pui hian thlan tlin pawh lo ni se a bulthum aṭangin ram tan rorelna leh inkaihhruaina an siam ṭhinah khêl lova dan bawhchhiat leh palzut a ngaihna hi a rawn bilh tel sa hrim hrim ṭhin a ni.

Tichuan, ram politics ni lo na na na chu ramin a ṭhat pui theih ngaihna a awm lova; mimal tin zawn politics chu mipui nawlpui tan chhawr phak ve ngaihna a awm bawk lova; ram dan namnul a

ṭulna politics kalphung hnuaiah lah ram a hmasawn thei ngai lo a, eirukna te a hluar hle thin bawk si. Hetiang mimal tin zawn politics hian zung a kaih thuk tawh em avangin kan ram hruaitute hian ram tan policy ka siam e an tih ve pawhin, an policy laimu, an siam chhan leh an tin zawn chu, ram hmasawnna tur tiṭhuanawp phaa anmahni vote-tu tur hip khawmna tur in duhsak bingna leh chumi tawktarh an siam theih nana kawng sialna te a ni berin a lang ṭhin. Thil dang reng reng chu he an thil tum tak thup nana an telh ve chauh a ang.

Chuvangin, kan ramah thil eng mah rinrawla neih tlak leh mipui min ti-hmasawn thamin a ṭha thei lova. Kawng engkimah kan hnufual ber reng a. Ram ruhrel lam ni se kawngpui, lei (bridge), electric, tui, internet … engkim a la chhe em em vek a. Zirna lamah ni se ṭhalai thiam thei lo rual leh hmantlak loh rual an pung tual tual a; All India Service-a inziak tling thei tumah kan awm thei ta lo. Khawtlangah lah sualna a punlun tual tual a, zu leh drug ngawl vei, AIDS veite nen an pung a. Kan zo nun ze mawi leh tlawmngaihna te pawh kan nun aṭangin a bo zo ti tih tawh a. Eng emaw zawng tala kan ram hruaitute duhsakna tawktarh chhawr ve phak beiseina avangin tam takin BPL nih inchuh nun hial kan lo nei ta a ni. Keimahni leh kan culture, kan

ṭawng thlengin a bo pil a hlauhawm ta bawk. Hetiang hian kawng engkimah a hnung tawlh zawngin kan ṭhang vek a. Ṭhang leh hmasawn kan intih vena lai pawh hi, keimahni changkan leh hmasawnna rah ni loin, central sawrkarin sum tam tham tak min pek kum tin rah chauh an ni. Keimahni tak chu ei leh bara intodelh kawngah te, mahni kea din kawngah te, ram tan mahni thiamna hman ṭangkai kawngah te, khawtlang leh mimal nunah te kan pi leh pute nasa takin kan tluk tawh lo niin a lang.

Heng zawng zawng hi ram politics kalpui lova, politics dik lo, a chunga kan sawi mimal tin zawn politics kan kalpui rah chhuah an ni. Chuvangin, Mizote hnam anga hma kan sawn a, kan ṭhan len ve theih nan he kan ram chhung rorelna leh in kaihhruaina bakah, sawrkar thlenga kalphung dik lo hringtu leh tipiangsualtu, kan politics dik lo hi hnuchhawnin, ram politics dik tak, ram dan chungnung bera dah thei hi i din ang u. Chutiang politics dik aṭanga ram kalphung insiam leh chutiangin a din sawrkar pawh kan neih hma loh chu, vawi engzat pawh inthlang nawnin, kan mithlan te chu mimal taka mi ṭha pawh ni se, a chunga politics dik lo apiang leh seilian an nih chhung chu, Mizote tan, hnufual ber reng mai loh chu ram dang lehpela din chhuah ve tak tak ni hi kan hmu ngai chuang dawn lo.

Tih tur tamzia, hmabak kozia leh hlauhawm tamzia hi a lang reng mai; mah se a bul kan ṭan loh chuan kawng dang a awm si lo. Politics dik aṭanga din sawrkar leh ram inkaihhruaina ṭha kan neih hunah chuan, ram pum hausakna hi mi tlemte chauhin pumbilh tawh loin, mi zawng zawngin inang tlanga kan chhawr ṭheuh theih, a dik dik, a ṭha ṭha, a thiam thiam leh a taima apiangte tan a ni tawh ang.

LSailo