Written by
Lalhminghlua NKB

FIMKHURNAAH HIMNAIN ZUNG A KAI

Dt. 17th August, 2021-ah Mizo bus driver pakhat vairam lam pan chu vai pakhatin a bungraw phurh lai phurh chhawn sak tura tiin chumi karah chuan ruihlo a lo awm a, bus khalhtu Mizo chu Assam police-in an man tih chanchin thar atangin kan lo hriaa a pawi hle mai. Mizo driver buma tihdertu vaipa hi a huatawm hle, mana a chungah dan ang taka hremna lekkawh ngei ngei chi a ni. Tin, buma awm Assam Police-in an man tak Mizopa hi a lainatawmin a khawngaihthlak em em e.

Khawvel a lo changkang zela Mizote pawh hmun hrang hrangah kan in zar pharh zel a, khawvel hmun tinah kan awm ve ta fur mai. Hmun hrang hrangah hnam dang hmelhriat, thian tha chharin kan inbeng bel mek zel a, hei hi hmasawnna duhawm tak a ni. Chutihlaiin hnam dang kan hmel hriat tha leh thian thaa kan ngaih ngei maite min bumtu leh thil sual tihna hmanruaa min hmang duhtu an lo awm thin hi a pawiin fimkhur a ngai tak zet zet a ni.

Kum 2017 khan Mizo tleirawl infiam mi hmalam hun duhawm tak nei chu Africa ram pakhat Mozambique-a mihang ten bumin thil an thawn a, an thil thawn chu enchiang leh fiah hmasa lovin an keng ve mai a ni awm e. Chu chu sawrkar phalloh thil a lo ni sia Mizo tleirawlte chuan Airport-ah man tawkin buaina nasa tak an tawk a nih kha. Midang thil sual tih avanga mifel takin an tuar kha an khawngaihthlakin an lainatawm tak zet zet a ni. Tunlai khawvelah kan zin chhuakin kan zin darh nasa ta hle a, zin mite mai bakah lirhthei neitute pawh a hma aia kan fimkhur deuh deuh a pawimawh zel niin a lang.

Mizote hi kan inpawh tlangin kan innel em em vek maia hei hi kan society a nawm zualna niin a lang. Khawi ilo kan zina kan kal dawnte hian ‘chumi khami chu min lo ken sak la, chumi khami chu min lo pek sak teh, hei hi ka lo thawn ang che’ kan ti mai zel a. Hmelhriat thian tha ten chutia an tih chuan an thil thawn ken sak loh chu thil nuam a ni bawk si lo a, midang thil thawn hi kan inken sak deuh fur zel a nih hi. Motor, rel leh thlawhnate hi zinna atana kan hman tlanglawn ber a ni a. India ram chhung State hrang hrangah leh India ram pawn ram dang dangah Mizote kan zin chhuak nasa ta. Heng hunah hian zin mite i fimkhur thar leh em em ang u. Midangin bungrua emaw, thawmhnaw min thawn nazawng hi ken sak zel a him ber lo a ni tih hi i hre nawn fo bawk ang u. Kan mi rin em emte, thian tha taka kan ngaihte kha min bum duhtu an lo ni reng thei tih hrereng bawk ila.

Dan phal loh leh sawrkar khap thil midangin min thawn kan lo kenga man kan tawk a nih chuan min thawntute tawrh ai kan tuar thei a, zawnga tuar ai ngauvin a tuar tih zawng zawng kan lo neih phah thin a ni. Chutiang hunah chuan a pawi tur ang a pawi vek tawh a, inchhirin awmzia a nei tlem tawh hle thin a ni. Dan hmaah chuan miin min thawn tih kha tan chhan thu tling a ni thin si lo. Zin mi zawng zawngten fimkhur hi a him a ni tih hre thar leh ila, kan fimkhur tawk loh avanga harsatna leh buaina kan hmachhawn theih lakah i inveng zel ang u.

Tin, kum 2018 vel khan mahni Bank Account/ATM hnam dang hnena lo hralh avanga buaina tawk vairama awm Mizote zingah an awm tawh thin bawk a nih kha. Bank A/c emaw, ATM hralh hi dan phal loh a nia hralh reng reng loh tur a ni. Eng emaw thil pawimawh avanga unau hnai kan inhman tir a nih pawhin thil sual tih nan an hmang lo a ni tih finfiah hmasak phawt a pawimawh hle. Kan bank account-a inbumna kaihhnawih transaction a awm miau chuan a hming neitu khan kan tuar a ngai ngei ngei a, chu vang chuan lo hralh mai mai emaw, midang lo hman tir kha a him lo hle a ni. Hlawkna tlemte um avangin mi tam takin tawrhna nasa tak an lo hmachhawn fo tawh a, khatianga midang lo tih fuh loh kha inzirna atan i hmang zel ang u. Buma kan awm ve loh nan leh midang buma an awm loh nan a hre lo te hrilh hre tuah tang zel bawk ila a tha hle mai.

A dang lehah chuan kum engtik emaw kal ta atang khan phai lam atangin Motor second hand tha tak tak a rawn lut nasa ta hle mai. Aizawl mai bakah Mizoram khawpui hrang hrangah State dang motor registration hmuh tur a tam ta hle. Man man zawka Mizoram chhung a mi motor second-hand leh Mizoram pawn a mi motor second-hand tha tak tak lei mai tur a awm hi thil tha tak a ni. Chutihlaiin motor secondhand lei tur ten motor document leh registration velah dik lo a awm em tihte hi uluk takin i chikin i fiah thin ang u. Hetianga tih fuh loh palh chuan harsa taka kan thawhchhuah, kan sum leh pai hlu tak kha ho takin a luangral thei a ni tih hriain sual laka inbum theihna kawngah mitin fimkhur zual zel ang u.

A tawp berah chuan Mizoram khawpui hrang hrangah LSC (Land Settlement Certificate) inthuah avanga inhmuna buiana tawk sawi tur an awm ta zauh zauh mai. Mihring kan pung zel a, Aizawl mai bakah Mizoram khawpui hrang hrang pawh mipuiin kan bawh nasa telh telha inhmun lei leh hralh nitin thlatin kumtin a pung zel. Inhmun hralh leh lei chung changah LSC inlei thuah ang chi emaw, buaina awm thei laka kan fihlim theih nan fimkhur em em zel hi thil pawimawh tak a ni. Fimkhur tak pawha tihsual palh theih a nih laiin, fimkhur loh phei chuan tihsual rem rum theih a nih avangin hetiang chung changa kan lo filhim zel theih nan mitin hi fim taka kan awm a pawimawh hle mai.

Mi zawng zawng hian hlawk zawk leh man man zawka thil lei leh hralh hi kan duh vek a. Hlawkna kan duh avangin mi tam tak kan lo talbuai tawh a, hlawkna uma kan tlanna lamah kan chesual fova, kan sum leh pai, hun leh tha hlu tak ho lam takin kan khawhral fo mai. Khawvel a changkang zel a, Mizoramah pawh sum leh pai a tam zela dik lo taka hlawkna duha mi bum tum ran pawh kan la tawng zel maithei. Inbumna sual laka kan fihlim theih nan mitin hi kawng engkimah fimkhur em em ila, fimkhurnaah himnain zung a kai tih hi hrerengin fimkhur takin i awm zel ang u.

Lalhminghlua NKB