HRIPUI LEN LAI HI MIZO KRISTIANTE RILRU PUTHMANG DIK (Moral Reform) NEIH HUN REMCHANG TAK A NI
Ṭhangthar mi thiam leh hre zau zawkten thu bengvar thlak tak tak an ziak laiin, kum upa lamte tan thu ziak a inthlahrun ta deuh. Mizoram tan vei zawng au chhuahpui lo thei loa inngai kan awm vete hi inhriat thiamah kan ti a ni ang chu.
Rawngbawltute leh Sunday School zirtirtuten an sawi lo pawh ni lovin, kan Kristian nunphunga rilru puthmang dik tawk lo leh ngaihhlut zawng inthlak hlei thei lo nia lang hi vei awm tak a ni. Chuvangin, hripui len lai hun hi rilru puthmang dik (moral reform) neih hun a lo in hawng niin a rin theih a ni. Hetiangin thil 3 chauh han sawi ve leh ila.
1. Kan khawtlang nunphung hrim hrim: Kan khawtlang nuna kan in sawiselna tlangpui chu, pawisa corruption a nasa, hmeichhiat mipat hmansualna a tam, ruk ruk leh dawt sawi kan pawisa tawh lo, sum leh pai duhna (materialism) lamah kan tlan nasa, mahni hlawh phu lovin in leh lo kan din ṭhin tihte leh zuk leh hmuam leh ruih theih thil (drugs) lamah kan inhmang nasa a, kan awm dan leh Bible thuchah a inmawi lo tihte hi a ni.
Heng sualna chi hrang hrang ti lo turin kan inzirtir lo pawh a ni hauh lo vang; mahse, Mizo Kristian nunah hian ‘Khawi laiah emaw hian tlakchham lianpui kan nei ni ngei tur a ni’. A chhan chu kan rilru puthmang (moral) a dik tawk loh vang ni berin a lang. In khuahkhirh chhung erawh chuan heng sualna chi hrang hrang lakah hian kan nunphung a ṭha zawk thung a, kan Mizo tlawmngaihna a lang chhuak ta niin a lang. Hei hian kan rilru puthmang chu kan thlak danglam theih a ni tih a tilang.
2. Politics nunah: Kum 2023 khi Inhlanpui kan neih lehna hun tura rin a ni. Inthlan leh hma kum khat zet la awm chhung hian insiam ṭhat nan hun ṭha deuh kan la nei a ni. Kan kalphung kan duh tawk loh dan leh Party dangte min duh tawk lohna zawng zawngte hi siam ṭhat nan hmang hlauh ila. Inthlan hma zawng hi chu kalphung ṭha zawk siam chhuah nan hun rangkachak a ni ringawt mai.
Tin, Party hrang hrang hrangte hian inthlan leh huna sawrkarna chang ngei ngei tur hian inbuatsaihna hun remchang (chance) an nei ṭha vek hlawm mai. Heng kum eng emawti sawrkarna lo chelh tawhte tih dan ṭha tawk lo nia hriat zawng zawng aṭangin, a ṭha zawk duan chhuah nan hmang hlauh ila. Tun aṭang hian inbuatsaihna ṭha tak neih a pawimawh ber. Abraham Lincoln chuan, “Thing kit turin darkar 8 hun min pe se, darkar 6 hreipui tahhriam nan ka hmang ang,” a ti e zu tia!
Kan party-in sawrkarna kan chang lo a nih pawhin, eptu pawl (opposition party) ṭha tak nih tum tlat tho hi a ni. He rilru puthmang dik hi kan ramah kan inzirtir tam lo emaw ni aw? a tih theih. Benjamin Disraeli chuan, “Eng sawrkar mah hi eptu pawl ṭha tak tel lo chuan a nghelnghat tawk rei thei lo” a ti. Eptu Pawlte hian ram rorelna tiphuisuitu nih tum ve tlat ila a va ṭha dawn em.
Tin, kan Sawrkar Officer-te hian State danga Officer-te an tluklohna bik tur a awm lo. Mi chinchang hre tak tak, tawnhriat ngah tak takte an ni; chu bakah Pulpita rawngbawltute leh Sunday School zirtirtute an ni leh ṭhup bawk si. State changkang zawkte tih dan ṭha kan sawi kan sawi tih theih ang an tih theih lohna tur a awm bik lo. A pawimawh berah chuan, kan thupui, ‘Rilru puthmang dik (moral reform) neih hi thupui berah neih se,’ a ni mai.
3. Kan nunphung tihdanglam deuh hun ṭha a lo inher chhuak a ni lo maw?: Mizote Kristian kan lo nihna kum 120 zet a ni ta. Hripui len hma aṭang tawhin In lamah ni lo, pawn lamah hun kan hmang tam em em reng mai hi thlak a hun ta hle lo maw? A bikin zan lama a hmei a pa zantin deuh thaw kan chhuak kum tluan ṭhin hian, sualna chi hrang hrang heng- ruk ruk, mipat hmeichhiatna hman sualna, zu leh ruih theih thil tihna hun remchang kan insiam a ni lek lo maw? Tin, Kohhran leh Pawl/ NGO thil tih avanga intlawh kual leh comiti tih angte a tam em em reng tihtlem a hun hle tawh lo maw?
Nakina nunphung pangngaia kan nun leh theih hunah pawh, ‘Hun hman thiam chungchangah’ Kohhran leh pawl hrang hrang hian nunphung thlak duhna rilru puthmang dik neiin tihdanglam dan a awm ngei lawng maw?
Tlangkawmna: Rilru puthmang dik neih hi naupan lai aṭanga inzirtira nunpui chi a ni. La Montessori School, (Mission veng) a pawl 5 zirlai, Lalnunpari chu an zirtirtuin an test result a va hrilh a (Hei hi an tih dan ṭhin a ni). A mark hmuh zat a en chuan an zirtirtu nu a hrilh/ phone nghal a: “Miss, ka chhanna pakhat kha keima thiamna ni lovin mi dang min hrilh a nih kha; ka mark kha paih ang che” tiin. Hetiang hi alawm, rilru puthmang dik pu/ nei (moral reform) an tih chu. Rilru puthmang dik nei tur hian inchhung khurah te, nitin school-ah te leh Sunday school-ahte a thara kan inzirtir hun remchang tak a inher chhuak a ni e.
Tokyo Olympic 2020-a thil thleng hi sawi leh ang. Infiammi hlawhtling ber zinga mi, Gold medal 4 lai la tawh Simone Biles chu 2020 Olympic aṭangin a inhnukdawk! A chhan a sawi chu: “Tunah chuan infiamna aiin ka rilru lam hriselna ka ngaih pawimawh a ngai; inrintawkna ka nei rih lo a ni” a ti. (Vanglaini July 29, 2021). Rilru puthmang ber a kal dik tawh loh chuan mi hmingthang tak takte pawh an nih tur ang an nih phah lo fo. ‘Kan nunphunga dik lo nia kan hriat chu ti lo/ thlak ngam ila; dik ni ngeia kan hriat chu ti ngam sak bawk ila’. Tichuan, rilru puthmang dik nei/ pu chu kan ni mai dawn a ni.
Rev. K. Lungmuana