Amaha Dr Tawnênga leh a khawvel thlirna
Mihring nunhona leh pawl kaihhruaina kawngah hian hruaitu hna chelhtute zingah mi chi hnih an awm a, pakhat chu mahnia engkim tih zel tum chi an ni a, pakhat chu midangte theihna hmu thiam a, chhawr tum chi an ni. He nihna hnuhnung zâwk nunpui a, vawng tlat mi, Dr Tawnênga, PUC principal chhuak ta khawvel thlirna hi thlirtu mit aṭangin thlir ve ka duh a, tute emaw tih dan angin, ‘Ka sawi ve dawn, Ka sawi ve a hun ta,” te ka rawn ti ve dawn a ni.
Ngaihdan dang ṭha tak nei mi a ni. Sumdawnna kawnga bul ṭante dawmkanna rilru a putna hi a ni. College in prospectus an chhu dawn a, chutah zirtirtirte hnenah, ‘Offset press nei thar, zawng rawh u’ a ti pek! Mak tak a ni. Offset press nei thar hlim kha dawmkan a, fuihphur a duh a ni. Upper Khatla-a awm P Lalnunmawia, (Mawia) KL Offset chu an naute'n an bia a, ani'n phur takin a lo chhu thuai a, hemi chungchang hi heti hian min hrilh, “Bulṭan tir mai ka ni a, college hlun takin min rawn bia kha mak ka ti hle. Phurna leh chona nasa tak min pe nghal a, quality thei ang bera chhuah ka tum a ni. Bul ka ṭan chauh laia hetianga min rin der ve avâng hian ka hna kal zela ka ṭanlaknaah min pui nasa hle a, PUC staff-te pawhin kan in chhung emawte an ti hial a ni,” tiin a sawi. Mi bul ṭan tir han rin hi a ‘risk’ a sang ka ti a, mi bul ṭan tir rin tlat duhna rilru hi a ropui lai tak a ni bawk si. Mahse, a tisual miah lo.
Midangte ring thiam mi a ni. College-ah zirtirtu fel tak tak a ngah a, thiamna leh tuizawng erawh inang lo tak tak an ni. A thawhpuite hi an thiamna zawnah a ring thiam a, a nuihzat ngai lo. An mizia uluk takin a zir a, an theihna inphum chu hai chhuahsak a tum tlat a, chu chuan mihring hi nun puitling leh rintlakah siam theih an ni tih a hmu a, a hlawhtling hle. Dr Tawngênga’n mihring tehfung a din hi entawn tlâk a tling a, kan zir chhuah tur a ni. Hei hi nang leh kei, Mizo hian kan thupui tur a ni ang. Ṭhenkhat hi chu kan chapoin kan intivei a, mi hmasawn lai kan hmuhte hian kan mit a timim a, hei hi kan khawvel thlir dan tur niin ka hre lo. Kan mihringpuite hi an chak lohna laiah dawmkan tum ila, an theihna zawnah hmang ṭangkai thiam ila, hei hi hlawhtlin tum leh dinchhuah tum mihringte inchhawm dawl dan tur a nih zâwk hmel tlat a ni.
Sum thianghlim lo lakah a kut a fai a, chu chu sawi nuam tling a ni. A chanchin kan sawi mek, a laiah hming ‘Bawm ram thim Tawnênga’ hian eirukna hi a hua a, a do a, a nunah dikna tundin a tum a, a takin a kalpui ṭhin, “Kan principal hi chuan eirukna hi a hua a, dik takin thil a ti ṭhin. Eirûkna kawngah a fihlim. Pawisa dinhmun langtlang takin a puang diak diak ṭhin,” tia an sawite hi a ngaihnawm a nia. Mihring hian Pathian a hlauh a, a zah tlat chuan a dik zui mai ṭhin. Dikna tundin a tum a, an zirlai hruaitu zinga pakhat erawhin sulhnu pawr a lo nei ve tih erawh an hria a, chu chu a pha lo! siam ṭhat hna pawh an thawk zui nghe nghe. Dik lo taka thil tiṭhinte hian dawihzepna an kawl rûk tlat avangin mi dikte mitmeng hmaah an zâm fo a, a tawpah chuan dikna chu hmun langsarah hunin a awm leh ṭhin. Emau dai reha kal ṭhian dun hnena Lal Isua'n, ‘Thlamuanna reh thei tawh lo hnutchhiah a, an hnena chênga a awmpui zui ta’ ang khan, ṭhangtharte tana entawn tur ‘rinawmna leh dikna’ chu college kil tin boruakah tarin a pension san ta a, chhuan thar lokal zelte tana darthlalang fiah tak a hun chhuah sa hi an tih keh a rem lo. Dr Tawnênga’n a tawn ên sa hi a fai zui reng tur a ni ang.
Dr Tawnênga rinawmna thu ka hriat lai mek hian, Singapore din thar lehna tura a meizanghlaptu Lee Kuan Yew-a’n eirukna a do dan ka ngaihtuah chhuak.
Kum 1981 leh 1982 lai khan, a minister pakhat Minister for National Development changtu Teh Cheang Wan-a, chuan sorkarin ram a leina kaihhnawih thilah thamna sum Singapore dollar 4,00,000 a lo la a, CPIB ten a hnu deuhah an hre chhuak. Teh Cheang Wan hian he thil hi thu dik lo a nih thu leh amah chhuitu CPIB Senior Assistant Director hnenah um zui lo tur leh titawp turin a ngen nasa hle. He thu hi Cabiet Secretary chuan Prime Minister Lee Kuan Yew hnenah a hrilh a, chutianga Prime Minister berin a hria tih a hriat avang chuan Teh Cheang Wan-a chuan Prime Minister chu hmuh nghal a duh a, mah se, Lee-a chuan he thubuai chhuina hi a zawh hma chuan a hmuh dawn loh thu a hriattir nghal! Kar khat a liam chuan Teh Cheang Wan chu inti hlum a, Prime Minister hnena lehkha a hnutchhiahah chuan, “...Hetiang thil duhawm lo tak lo thlenna chhan hi ka thiam loh liau liau niin, keima mawhphurhna liau liau a ni. Khawchhak mipa dik tak angin ka tihsual avang hian a man sâng ber chu ka pe ngei tur a ni tih hi ka ngaihdan a ni,” tiin a ziak a ni. A hnu kum tam takah Lee Kuan Yew hian he thihna leh he thil thleng chungchang an zawhna heti hian a chhang, “...Ka chhia leh ṭha hriatna aṭang hian a thihnaah hian mawhphurin ka inhre lo. A chhungte erawh chu an pêm ta hial a. Hun kal zêlah Singapore tân a ṭha zâwk a ni. Heng thil hi Singapore mite chuan an hrethiam lo a nih chuan ding chhuak tlâk an ni lo” tiin a ziak a ni (Ram leh hnam din chhuahna – F Vanlalrochana)
Dr Tawnênga hian a sapṭawnga ‘Nepostism’ (induhsakna) an tih kawngah a chhungte tan hmun a siam ngai lo an ti. Mihring hian kan chanchin kan sawi aia fiah fo chu mite min hmuhdan leh pawmdan hi a ni fo a, kan chanchin erawh kan inhrechiang ber thung. Kum 2009 April ni 6 aṭanga March ni 1, 2021 a PUC principal hna a chelh chhung khan, chhungte duhsak turin a mit a lên ngai lo a, lainate duhsakna kawngah a kut chu amah ngeiin a phuar lui ṭhin, “Kan principal hi chhungte leh a duhsak zawngte hnaa thun kawngah a fihlim chiang hle a ni,” an ti. A ngaihnawm a nia. Mi famkim a ni bik lo tih a hria a, “A chakna leh a tlâkchham a hria a. A chak lohna laiah midangte puihna a dil mai ṭhin,” titein a chanchin an sawi bawk.
Mi chak lote khai chhuak a, mi chak siamtu, eiruknain ram a tihchhiatzia hria a, dikna ban phun a, veng zui tlattu, induhsakna dik lo laka fihlim ngam, midangte theihna hai chhuah thiam, zirlai harsate tana kawng sialsak a, amah pawh insengso fo, Dr Tawnenga hian Pathian a ṭih hle! Hei hi a hlawhtlinna thuruk niin ka hmu. A chak lohna avângin a chakna Lalpa chhuangin a auh nasat phah a, chu ṭawngṭaina thawm chuan van khi a thleng a, a zirlaite leh zirtirtute a thlamuan ṭhin. A hun tawp a thleng a, amah thlah nana thil an pêk pawh, ‘Motor a phurh tham a ni’ an ti! MZU hnuaia thil awm ngai lo, MZU Executive Council in a pawm thlap, ‘Honorary Adviser’-ah an ruat zui a, hei hi hlawh leh lawmman pawh awm lo a ni. Heta ṭang mai pawh hian, Lalsawma leh Laikungi te fapa, Serkàwn-a missionary quarters-a piang Dr Tawnênga chu tu nge a nih hai rual a ni lo e.
Lalnunṭawma Fanai