Written by
Lalzirliana Tochhawng

PETER’S PRINCIPLE

Steve Jobs - Apple Compu­ter hmuchhuaktu kha a hming chu kan hre hlawm awm e. Amah kha ‘Computer Wizard’ a ni a, (Computer Scientist, Mizorama kan sawi ang ni lo... he he). An company a lo lian chho zel a, computer a thiam angin business management lam kha a lo misa vak si lo va, thawktu sang tam tak leh pawisa dollar maktaduai tam tak chu, a ‘manage’ thiam ta lo va, Apple Company Board chuan an ban ta tawp mai a ni. A hnu-ah an kokir leh tho va, mah se a chanchin hian zirlai pawimawh tak mai a tarlang tih loh rual a ni lo.

Indopui pahnihna hun laia American General hmingthang tak “I’ll be back” tih ṭawng­kam hmang lartu hmasa General Mac Arthur pawh khan Politics khelh ve a tum a. Korea-a a awm laiin kum 1951 khan President Truman-an a ban tawp mai. Hetiang ang hi mi dang pawh an awm thei ang : i han ngaihtuah chhin teh ang u hmiang :

Zirlai pawla inhmang tak a ni a, Secretary-ah an thlang a, a ti ṭha viau a. President-ah an thlang chho leh a, mahse pawl pumpui han kaihhruai chu a lo har viau mai a, Final year a lo ni tawh bawk nen, tuma fak hlawh lovin a term chu a hmang liam ta mai a.

Pastor thusawi thiam tak leh fel tak chu, kohhranin an duhsak a, hotu sang zawk nihna pe-in, office lamah an ṭhuttir a, office hna chu a chem kal lohna zawng tak a ni a; amah pawhin hrehawm ti takin a hun a hmang zo va. Pastor leh Upa Senior tih vangin Professional Management ngaihna hmunah an dah a; mahse, ‘Bible-ah hetiang hian kan hmu,’ tih tur a awm fo lohna hmunah chuan ‘fish out of water’ tih ang dinhmun chauh hi a dinhmun a ni ta a ni.

Tlangval zaithiam tak ‘solo’ mi a ni a, zaipawlah bass kan indaih lo, tih vangin an dah ngauh mai a, a zaithiamna a hmang ṭangkai vak lo, nuam pawh a ti lo.

Dr. Lawrence J. Peter chuan ‘hierarchy’ (hruaitu hnuai leh sang inkhaidiat chhawng) an nihna hmun a mi fel tak takte an kaisang a, an hlawhchham ti tih mai ṭhin hi a zir chiang a. Tichuan ‘Peter Principle’ tih hi kum 1968 khan lehkhabu a ziakin a ti chhuak a, chu ‘Principle’ chu hei hi a ni. “In an Organization Hierarchy, every employee will rise or get promoted to him or her level of incompetence” (Pawl tina hruaitu inkhaidiat chhawngah tute pawh hi an tlin loh dinhmuna hlan kai zel an ni). Dr. Peter chuan hetianga kaisangte hi an hna thar leh nihna thar chu an tlin tak loh vangin anmahni pawh hian hrehawm an ti a, an nun a hlim loh phah a ti bawk. Chuvangin, hlim taka hnathawh i duh chuan, i tlin tawk leh nihna tawkah khan awm reng la, kaisan pawh duh suh a ti hial a ni.

Dr. Peter chuan hnathawktu an kaisan chhoh zel hian, Peter Principle pumpelh turin an in ‘train’ chhoh zel a ngai a, an thiam loh vang ni lovin, an hna tharah thiamna dang a ṭul vang a ni thei bawk. Hruaitu ni tur phei chuan, inzir chhoh reng a ngai a, president John F. Kennedy chuan, “Leadership and Learning are indispensable to each other,” a ti hial a ni.

Mahni ṭheuh hi, kan nihna tur tak leh, kan chem kalna lamah kan thawkin kan awm em tih inngaihtuah a ṭha khawp mai. Kan nihna leh kan awmna tur dik taka kan awm loh chuan, tuina leh phurna kan nei lo va; midang tan pawh hnawksak leh ninawm kan ni a; phurrit pawh kan ni thei hial a ni.

Chutiang chu a nih avang­in, sawrkar hnathawk te, politician te hi ram tana ṭang­kai taka an thawh theihna tur chuan an inzir reng a ngai. Ngaih­tuahna thar, kal hmang thar an man pha ve zel tur a ni. Man pha zel tur chuan inzir zel loh chu tih ngaihna a awm si lo. “Hmana kan tih dan” tih te, “Kan kal dan ngai hi a ṭha” tih leh ringawt ṭhin te hi hmasawnna daltu an ni fo. Chutiang lo chhuahna chu inzir zel duh lo leh inzir zel peih lo, dinhmun sang leh pawimawh chelh ve ang reng site hi an lo ni thei a nih chu.

Mahse a tawpah chuan tute pawh hian kan tlin loh hmun kan thleng leh nge nge ṭhin a lo ni e. Enge i ngaihdan ve le?

Lalzirliana Tochhawng