BUH LEH THLAI KAN THAR TAM A NGAI

Tichuan, Lalpa chuan a ram tân ṭhahnem a ngai a, a mite chu a khawngaih a, "Ngai ula, in hnênah buh te, uain te, hriak te ka rawn thlen ang a, chûng chuan in tlai ang a, hnamte zîngah chuan sawichhiatin ka awmtîr tawh hauh lo vang che u (Joela 2 :19)," a ti a.

Thuhmahruai: Ni khat chu, Zovi nuin, "Ka feh dâwn," a ti a, tin, chaw a fun a, êm leh chem a la a, a kal ta a. Kan nu leh pate, kan pi leh pute kha chuan kan ram ṭhatna hi an lo ei ṭhîn a. Ram leilung hmang ṭangkaiin thlawhhma an la a, kum tinin buh leh bal ei sen loh an lo thar chhuak ṭhîn. Hmeithai Zovi nu tak ngial pawhin thlawhhma a nei a, tah chuan a feh ve ṭhîn a ni tih, Zovi nu thawnthuah hian a lo lang a ni.

Silchar kawng pin leh pin lohvin an tân awmzia a nei lo. Assam kawngpui an zuk hmu pawh, "Thlang lamah hian mi an la awm zêl a ni ang, kawng a la bel hun mai," te an lo ti lek fang ṭhîn a ni awm e. Nimahsela, tunah erawh chuan buh leh thlai dang tih tham kan thar ta lo va. India ramah intodelh lo ber state kan ni a, India tâna thawh hlawk lo ber, châwmhlâwm mai kan lo ni ta a ni.

Engtin nge buh leh thlai dangte hi kan lo thar tam leh theih ang tih hi kan ram agenda lian ber tûr a ni tain ka hria. Tun ṭumah pawh hian kan ram tân a chunga Pathian thu kan tarlan khi i lo zirho leh teh ang u.

1. Lalpan kan ram tân ṭhahnem a ngai : Mizoram hi Pathianin a chênna tûr leh a chanpual hnam atâna a din kan ni. Nimahsela, kan ram leh hnam a kal sual a, Lalpa kawngpui kan pensan a, corruption zungzâmin min fan chhuak a. Kristian chu ni reng siin kan Pathianah aiin India-ah tlâktlum kan thlang zâwk a. Chu chuan kan nun a eidal a, kan kristianna nun a fuh tak tak thei ta lo.

Kan ram hruaitu tam zâwkin kan ram aiin anmahni ṭanghma an vei zâwk a. Kan sawrkâr hnathawk tam zâwkin an hna chu eirûk nân an hmang a. Ram mipui kan rinawm lo va, kan thatchhia a, kuttling lova hlâwkna an ûm a. Hna kan thawk ṭha peih ta lova, India ramah intodelh lo ber state kan lo ni ta a ni. Hetiang anga hnam mualpho tak ni reng tûr hi chu kan ni bîk lo.

Hripui, Covid-19 avângin inkhar­khip fo a lo ngai a. Kut tling mang lova sum hmuh theihna kawng a lo ping ta zêl a. Assam-in ram chuhin min rawn tibuai a, kan rêl kawng leh kan kawngpui min dan pinsak a. Ei tûr tlachhama min siam an tum a ni. Thla thum tla tûr bâk buhfai leh thil dang kan inchhek khawl tak tak si lo, thla thum aia rei min dang a nih chuan ei tûr nei lo kan tam hle tawh ang. Heng aṭang hian Lalpan kan ram chu min tihharh a tum a ni tih kan hriat a ṭha. Ram ṭha tak min pêkte hi hmang ṭangkâi a, buh leh thlâi thar chhuah nâna hmang tawh tûrin min duh a. Ṭhahnem ngai takin Lalpa chuan heng harsatnate hmang hian ei leh bâra kan intodelh a ṭul tawhzia min zirtîr mêk a nih hi.

2. Buh leh thlai ngei thar a pawi­mawh : Lalpa chuan, "Ngai ula, in hnên­ah buh te, uain te, hriak te ka rawn thlen ang," a ti. He thu hian buh leh thlai ngei a pawimawh thu min hriattîr thei awm e. Kan ramah hian kuthnathawh aia hlâwk zâwk tih tûr hria kan ngah ve ta hle. A bîk takin khawpuiah an tam lehzual. District capital-ah te leh thingtlâng khua thleng pawhin sum tam tak taka la lût thei mi hausa tam tak kan nei ve tawh. Hêng kan mi hausate hi mi rethei zâwkte thar chhuah sa buh leh thlâite lo leisaktu tûr atân an ṭangkâi dâwn a ni.

Kan mi hausate hian pawisa chu an ngah, mahse pawisa chu chawah a rin theih chuang lo, buh leh thlâi an lei a ngai. Mi hausate tân pawh ei tûr chu buh leh thlâi tho hi a ni.

Chuvangin, huan leh thlawhhma neih aia hlâwk zâwk eizawnna dang neite tân pawh kan chaw rinpui (staple food) chu chaw leh chawhmeh a ni tho tho. Phai aṭanga buhfai leh thlâi lâk luh ngai lo khawp hian kan thar chhuah ve a ngai. Kan ram mipui tam zâwk (60%) hi kuthnathawktu kan ni a, kuthnathawktute hian awmze nei zâwka hna kan thawh a ngai. Buh leh thlâi thar chhuak tam tûra hna kan thawh a hun. Buhfai leh thlâi hi phai lam aṭang hian la lût duh tawh lo zâwk hial ila, buh leh thlai chu kan thar tam thuai mai ang. Tichuan, lo neitute leh lo nei lote pawh kan in mamawh tawn vek ang a, kan indâwmkâng tawn vek ang a, kan lo intodelh ve tulh tulh mai dâwn a ni.

3. Hnamte zîngah sawichhiatin kan awm tawh lo vang : India ram state pakhat ni ve siin, India ram tân hian kan thawh hlawk lo viau. Ṭangkâina hi kan nei ve lo a ni ber a, engkim­ah khawngaihnain min enkawl a ni ber. Fa tlum duat takin min duat a, a thlâwnin min châwm a, kan hamṭhatna tûrin kan phu loh thlengin engkim min tihsak a ni. Keini lah fa duat sual ang mai kan ni a, India ram tâna ṭangkâi ve chu sawi loh, keimahni ei tûr pawh kan thawk chhuak ve zo si lo. Kan intodelh lo nasa tulh tulh a, kan demand erawh kan ti sâng ve tual tual lawi a. India laipui rilru aṭang chuan han ngaihsân teh chiam tûr kan ni lo hle.

Silchar kawng a pin hleka rilṭama buai mai tûr kan ni tih hi hnam dang hian min hre chiang khawp mai. Vawi tam tak hetiang hian Silchar kawng pin avângin kan buai tawh. Mahse, tun thlengin ei tûr phurh luhna tûr kawngpui dang pawh kan la puitlin thei si lo. Kan politician-te hian ram vei lovin anmahni ṭanghma an vei ni berin a lang. Ei leh bârah heti tak maia kan intodelh lo te pawh hi, kan politician-ten intodelhna tûr kawng min zawhpui loh vâng a ni ber. Tun ṭuma kan buaina aṭang tal hi chuan i harh chhuak tawh ang u.

Kan ram tâna thil pawimawh ber chu ei leh bâra intodelh hi a ni a, a dawttuah chuan, châk lakna tûr kawngpui, Silchar kawng ni lo neih a ni. Kan ram hian buh leh thlâi thar chhuak tam ila, state danga thawn chhuah tham kan thar em lo a nih pawhin keimahni tla tûr tal thar chhuak ila. Sawrkâr pawhin buh leh thlâi kan thar chhuah tam theih nân hma la sela. Tichuan, Lalpan mal min sâwm ang a, kan lo intodelh ve zêl ang a, kan economy pawh a invawrh sâng ve zêl ang. Hnamte zîngah sawichhiatin kan awm reng tawh bîk lo vang.

Thu tlangkawmna : Thil rêng rêng phai lam aṭangin leh ram dang aṭanga lâk luh hi kan tihdan kumkhua tûrah kan ngai hial tawh awm e. Hetiang reng hi chuan engmah thar chhuah kan nei ve tak tak thei lo ang. Buhfai pawh hi ram danga mi la lût tawh lovin kan ram chhûngakan thar ngei hi sawrkârin lei khâwm ṭhîn sela, sawrkâr control-na hnuaiah a mamawh apiang tân lei theihin awm sela, buh kan thar tam tulh tulh mai ang.

Kan ramin buh kan thar chhuah mang loh chhan chu sawrkârin ram dang aṭanga buhfai a lâk luh tlat vâng hi a ni a. Vawk pawh ram dang aṭanga lak luh an phal loh chuan kan ramah vawk a tam tial tial mai a ni. Tunah ASF-in kan ram vawk min rawn suat sak mai pawh a - heti chu ni lo se, kumin pawh hian vawk kan thar chhuak tam ngawt ang. Ar pawh ram danga mi kan lak luh loh chuan kan ramah ar vulhtu an phûr ang a, vulhtu kan tam tulh tulh mai.

Bawng pawh ram dang aṭangin a chi chhuah tûr chauh lo chu lâk luh loh nise, bawng vulhtu an pung mai ang. Chutiang zêlin kan thar chhuah ve theih thilte hi chu ram dang aṭangin chaw lût tawh lo ila, kan ei sen loh, kan hman sen lohte chu thawn chhuak tûrin hma kan la tawh zâwk ang a. Chaw luttu ni tawh lovin, thawn chhuaktu ni tawh zâwk ila. Chutiang tûr chuan insiam rem ṭan ila, inzirtîr ṭan ang u. Chutichuan, hnamte zîngah sawi chhiatin kan awm tawh lo vang. (Joela 2 :19).

Rev VL Nithanga