Written by
Rev. C. Lianzuala

Pathian ram leh politics

Pathian ram chu mita hmuh theih lohva Pathian lalna leh thuneihna mihring thinlung chhunga thleng hi a ni a. Pathian Ram lo thlenna mihring chu Pathian lalna leh thuneihna hnuaiah a awn ta tihna a ni. Pathian Ram lo thlen hmaa mihring thinlung leh ngaihtuahna luahtu her chu sual (Setana) a ni. Pathian Ram lo thlen hnuah chuan kan nuna roreltu leh thuneitu chu an inthlak a, tichuan lal ram thar, Isua Krista lal ram chu dinin a awm ta a ni. Kohhrante chutianga Pathian Ram lo thlenna mihring awm khawm leh pum khata insiam ta chu kan nih avangin Kohhran pawh hi Pathian Ram thlenna, a lalna leh a rorelna hmun chu a ni bawk.

Hun a kal zel a, Kohhran siamṭhatna (Reformation) kha kum A.D. zabi 16 naah a lo thleng a. Khata ṭang khan Pathian Ram chungchangah zirtirna thar a lo chhuak a. Chu chu Pathian Ram chu mihring thinlung ramah leh Kohhran huang chhungah chauh ni lovin Pathian thil siam zawng zawng - boruaka chungleng savate chungah te, tuifinriat leh khawmual leh a chhunga cheng zawng zawng chungah hian a thleng vek tur a ni tih hi a ni. Chu bakah kan nun peng pakhat kan sakhaw nun leh serh leh sang kan hmanna leh ni serh bik kan hmannaahte chauh hian ni lovin kan nun peng hrang hrangah hian a lo thleng bawk tur a ni tih hi a ni bawk.

Mihringte hian nun peng hrang hrang sakhaw nun te, politics nun te, sumdawnna nun te, ei leh bar zawnna nun leh nun peng hrang tam tak kan nei a. Chung kan nun peng zawng zawngah Pathian Ram chu a lo thleng vek tur a ni; dawidimin chhangphut a fan chhuak ang hian a fan chhuak vek tur a ni an ti a ni ber. Hetiang taka zirtirna hi Kohhran siamṭhatnain a hrin chhuah, John Calvin-a te zirtirna aṭanga lo chhuak a ni nghe nghe. Mizoramin politics kan hmelhriat ṭan aṭanga vawiin thlenga kan Zoram politics khawvel hi han thlir kir ila, kan politics khawvelah hian Pathian Ram chu lo thleng tawhin kan hria em? Nge, la thleng meuh lo angin kan hre zawk? Kan hriat dan leh hmuh dan a inang lo viau thei awm e.

Synod chuan kan ram politics kalphung leh kan kalpui danah inzirtir ngai tam tak awmin a hria a. Chuvangin Synod Social Front hmangin Zoram hmun hrang hrangah 'Political Education' tih thupui hmangin kum 1992 - 1998 chhung khan Seminar a buatsaih ṭhin. Khang hun lai kha chuan inthlan dawnin Party-a mi senior-te khan zu in mi emaw mi corrupt tak leh mipat hmeichhiatna kawnga ninhlei tak an nih pawhin ngaih pawimawh an hlawh tlat a, MLA atan pawh candidate an ni tlangpui ṭhin. Party tihlen leh tihchak nan hna lak chungchangah political appointment a hluar hle bawk. Tin, kan thlan tlin roreltute pawh khan Pathian aiawha roreltu an nih an inhre lo hle a, mipuite hnenah dawt leh thutak inpawlh thu sawi an ching hle bawk. Naupang leh hmeichhiate thlengin politics khelhna hmanruaah an hmang a, party flag nen kawng zawhin "Ani hi chu bang rawh se" tia in aukhumte pawh an ching hle a nih kha.

Chuvangin, Synod chuan Social Front hmangin Politics awmzia leh a tum te, kal sualpui theih a nih dan te, ram leh hnam leh sakhaw nun thlenga a khawih pawi theih dan te, Nehemia siamṭhat hnathawh dan te, Nazaret Manifesto leh rorelna hi Pathian ta, thlarau lam thil a nih dan thlengin min zirtir a nih kha. Khatiang taka kohhran hmalakna khan awmzia a nei zui ta viau a. Inthlannaah senior apiang te ni lovin mi hming ṭha leh fel deuh te chu candidate atan hman kan uar chho ta zel a. Vote in lei sak te pawh tun hma lam ai chuan an tim phah hle bawk.

Kohhran chuan kan ram politics chet vel dan leh mipui nun a nghawng dante chu dawhthei takin a thlir zui reng a. A tawpah chuan MPF (Mizo People Forum) hi kum 2006 ah khan a piang ta nawlh mai a ni. Khatia MPF a lo din dawn lai vela kan ram politics boruak kha a ṭha lo hle a. Sum sen a nasa a, corruption a hluar bawk. Hel pawl rawih tih leh silai in hmuamtir tih thawm te kha a ri ring hle a, thisen inchhuahna a thleng mai ang tih hlauhawm khawpin kan politics boruak kha a rit a ni. Kohhran chuan ngun tak leh fimkhur taka thil awmzia zirin MPF hi din ṭulin a hria a, a din ta a ni. MPF te hnathawh chu mipui zawng zawngin ṭha kan ti a, an hnathawh rah chu mi zawng zawng hriat a nih hi. Amaherawhchu, hun lo kal zelah kan ram politics boruakah kohhrante hian tihtur pawimawh tak tak kan la nei zel ang.

Hemi hnuah hian nikum 2017 khan kan ram politics inher danglam zel karah Synod chuan Synod Revival Speaker-te hmangin ram pum huap beihpui a thlak leh a. Thupui atan ‘Ram chu Lalpa ta a ni’ tih hman a nih kha. He beihpuiah hi chuan inthlannaah thlangtu mipui lam mawhphurhna uar taka sawi a ni thung a, kumina inthlanpui kan neih tur thlir chunga thupui hi thlan a ni a, hun dang atan pawh a pawimawh tho. Sum leh pai tlem te hmanga lei theih maia kan awm te, kan vote hlutzia kan hriat tawk lohna te, sum min petu hnena vote pek ve ba tlata inhriatna te, chutianga roreltu tur thlan mai mai kan ching te, party worker ten candidate leh roreltu atana kan thlan tlinte laka beisei leh phut kan nei tam lutuk leh mipuite hian roreltu ṭha tak turte pawh kan hruai sual theih dante sawi lan a ni a. Ṭawngṭaia Pathian rawn chunga roreltu turte hi thlan tur a ni. Tisa thil tak anga ngai lova Pathian thil tak anga ngaih zawk tur a ni tih te sawi lan a ni bawk.

Kohhran chuan hetiang hian kan ram politics venghim tur leh a chhe lai apiang siamtha turin hna a thawk a. Hetiang tak hian inrawlh zel lo ta sela kan politics boruak hi a ngaihtuahawm hlein a rinawm. Kohhran chuan kan politics khawvelah hian Pathian ram, a rorelna leh a thuneihna din tumin a thawk reng a ni. Tuna kan Zoram politics kalphungah hi chuan ram leh hnam aiin mahni leh party kan dah pawimawh zawk a, ram leh hnam siam len aiin mahni insiam len leh insiam ropui kan tum ta ṭhin niin a lang. Kan ram leh hnam hi dah lianin siam ropui thei ila, chutiang ti theitute chu an ropui mai zawk dawn a ni. Midang sawichhe chunga thiam taka mahni in sawi mawi te pawh kan thiam hle.

A ruka sum hmanga vote lei kan la ching reng a, kan inlei tling nual ṭhin te pawh niin a lang a, a pawi ngawt mai. Belhchian dawl lova mipui bum nana thiltih leh thusawi mai maite hi sim atan a ṭha khawp mai. Hengte hi kan ram hmasawnna leh politics khawvela Pathian Ram lo thlenna tur daltu an ni. Tunah hian kan ram tana hmasawnna tur a nih ringin Party pahnih te chuan chhungkaw tin hnena nuai khat/ nuai thum pek an sawi mawi leh ta hle a. Ram hmasawnna a tlin tak tak leh tlin tak tak lohzia chu an tih tawh leh tih mek aṭang hian a lang chiang thawkhat tawh niin a lang. Hmasawnna tak tak tling lova kan hriat phei chuan tih zui zel chi a ni lo vang. Mi retheite khai chhuahna tur atana ti kan nih pawhin hei hi chu kan Mizo mizia leh rilru puthmang hian a zo meuh lo niin a lang.

Mizote hian kan thiam zawng ni zawka lang chu sorkar hian awmze neiin hna min thawhtir sela, kan thawhrim rah chu hlawk taka hralhna min siamsak bawk sela. Tichuan, a hranpaa taihmak inzirtir ngai lovin hna kan thawk ang a, thawk mang lova sum neih ṭeuh duhna rilru (moral corruption) hi kan um bo daih thei ang.

Rev. C. Lianzuala