KṬP General Conference thlirna Mi chuan heti zawng hian asin an ngaihtuah ni!
Mizorama kum hnih dan zela mipui punkhawmna lian ber (the greatest show in Mizoram) KṬP General Conference 2018 chu W.Phaileng-ah hman zawh a lo ni leh ta a. Hun hmasa lam ata tawh he hunpui (conference) thlengtu khua ṭhinte inbuatsaihna atana sawrkar an dawr danah kohhran leh sawrkar thlenga dem rawngkai lek lek media lamah kan hmu zauh ṭhin a, hei hi ngaihtuah chian a ṭul khawp mai.
State dangte thlir ila, Hindu ho kût pui (Kumbh Mela) atana state dang sawrkar te insensona hi a namai hauh lo. Kumbh Mela hi kum thum danah zel a kal kual reng a, kum hniha lo tla zep zauh a awm ṭhin bawk. Hei hi an Hindu calendar aṭanga chhut vang a ni. Shubangi Khapre (The Indian Express reporter) chuan kum 2015-a Kumbh Mela, Nashik (Mumbai) a neih ṭum khan Maharashtra sawrkar insenso zat hi cheng vaibelchhe 2,500 chuang a nih thu a sawi.
Report-a a lan dan chuan...
1. Sawrkar department hrang hrang 22 leh tlawmngai pawl (NGOs) 40 te hnenah project khawih tirin; tui, êng, riahna (lodging), venhimna leh kal velna (transportation) leh ṭul dang atan hman a ni.
2. Mi 5,500 te chu inthiarna tur lo siam lailawk (temporary) turin chhawr an ni a.
3. Venhimna lam hna (security) thawk turin Police 20,000 ruahmanin a ṭul huna che thei turin Paramilitary Force te pawh inralrintir an ni.
4. He hun pui bik atan liau liau minute 20 dan zela tlan turin Rel (train) ruahmanin, platform pawh siam belh a ni bawk (The Indian Express 7 July, 2015).
Uttar Pradesh lamah pawh: Uttar Pradesh Chief Minister Yogi Adityanath chuan kum 2019-a Ardh Kumbh Mela, Allahabad-a awm tur atan a hun taka engkim peih turin sawrkar department te a hriattir leh ta bawk.
1. He hunpui atan hian cheng vaibelchhe 2,500 chuang budget-ah dah a ni.
2. Tunah hian cheng vaibelchhe 1,648 chu projects 166 atan sawrkar department 16 hnenah pek niin thawh ṭan mup mup a ni.
3. Hengah hian leihlawn leh lei chung leihlawn sâng (flyovers) bik chauh siam nan cheng vaibelchhe 500 lawih dah a ni.
4. Rel (train) kawng siam ṭhatna tur te, tui thianghlim leh êng lam hnianghnar taka an neih theihna tur te leh thianghlimna tur atan te a nih hlawm.
5. He state hian kum 2013 khan cheng vaibelchhe 950 an lo seng ral tawh bawk (economictimes.com Dec 29, 2017).
Kan ngaihtuahna tizau ila: Hindu hovin an sakhaw hun pawimawh atâna an sen ral zat chhut hian a tlêm hauh lo. Anni chuan hmasawnna atan an hman phah a, motor kawng te, thlawhna ṭumhmun te, rel (train) kawngte an neih belh a. Hna ṭau a ṭeh phah a, tui thianghlim leh inthiarna ṭha an neih phah a, mi nawlpui leh rethei zawkte tâna hna ṭau tet pawh thil lawmawm tak a ni.
Central lam khuan, ‘Kristian sakhaw thiltihkhawm a awm dawnin ram/ khua development atan pawisa hman phal loh’ tiin ‘Persia lal Kura dan’ ang maiin min ziak hnan sela kan rilru a nâ leh zawk mai lo’ng maw? A hmaa ngaihsak ngai loh; sakhuana thil leh inkhawmpui avanga khaw chhung kawng a ṭhat phah te, tui thianghlim hnianghnar kan neih phah te, êng leh hriselna lam a lo ṭhat phah hian kan lawm tur a ni zawk dawn lawm ni? Khawpui pawn lam thingtlang khua (rural areas); sawrkar development hmu ṭha phak lo ṭhin kha he KṬP General Conference avanga an khaw hmel a lo danglam thei te hi a hlu em em. Sakhuana leh hmasawnna suihzawm kawngah keini aiin Hindu te hian ‘Leilung leh a chhunga awm zawng zawngte hi Lalpa Pathian ta vek a ni lawm’ min tih khalh ta mah mah em tih hi zawhna tham a tling ta!
Sawrkar pawhin ngaihtuah chiang se: Hei aia ṭhalai punkhawm tamna leh programme ropui hi kan nei rih lo. Sawrkar hi harh duh selang chuan he KṬP General Conference hun tluka Youth Services/ Empowerment programme ṭha leh inhrilh bengvarna (awareness) hun ṭha a awm chuang dawn em ni? Sawrkar hmalaknain kal dawn ila, ṭhalai sing chuang koh khawmna tur sum a ngai tam dawn em mai! Sports and Youth Services huang chhungah khung thiamin thil ṭha inzirtina leh ram leh hnam tana rotling tur inhrilhhriatna hmunah hmang thiam phei ilang chuan hei ai hian sawrkar leh ṭhalaite pawhin kan hlawkpui lehzual ngei ang tih a rin theih.
Hnam inpumkhatna: National Integration Programme te hi Pathian duh dan a ni hliah hliah a, sawrkar programme kal reng lai a ni. Kristian te tluka inpumkhatna leh inunauna kawng zawng sakhaw dang eng nge awm chuang? Heng hun te hi sawrkar lam pawh hian ring thiamin thurâwn te a inpek tawn theih lawm ni? Mizoram State AIDS Control Society te pawh hian hei tluka AIDS awareness campaign nana ṭha leh hun remchang dang an hmu kher lo vang.
Chutiangin thil dang dangah pawh rilru sengho ilangin, sum leh pai sen a ngai a nih pawhin ui lo mai ila; hmun dang, hun dangah kan sen a ngai tho si a! Sawrkar ṭha chuan kawng, êng, tui, hriselna, venhimna lam thu nen a hma daih aṭangin a lo inbuatsaih ang a, pa ber a nihna chu heng hunte hi a ni dawn lawm ni? a hnua chhawr tur chu zoram mipui te tho kan ni si.
Kohhran leh sawrkar inlaichinna (Church and State relationship): He rama Chanchin Ṭha a keu tirh aṭangin kohhran leh sawrkar hi inhnerem takin a kal a. Inlaichinna ṭha tak neiin, kohhran thurâwn pawh sawrkar lam hotuten an ngai pawimawh ṭhin. He ramin hun thim leh harsatna vawrtawp (rambuai) a neih lai pawha remna siam tura mahni nunna thapa silai hmaa ban phar te kha kohhran hruaitute an ni. Roreltute hi Pathian ruat an ni tiin kohhran chuan a zirtir reng a, chutiang mi kan thlanchhuah theih nan kohhran pawh a ṭawngṭai ṭhin. Roreltuten dik taka ro an rel theih nana thurâwn pek hi kohhran tih tur a ni bawk.
Chutiang hrethiam lo an tam chuan kohhran pawh kan inenfiah a ṭul tihna a ni ang a, kan inzirtir thar leh fê a ṭul tihna a ni ang.
Sawrkar a dik loh chuan mipuiten kan tuar a, kohhran pawh a nghawng tel nghal. Chumi avang tak chuan kan ral thlir thei lo tiin sawrkar ṭha awm turin kohhran chuan theihtawp a chhuah a. Inthlan hautak lo kan neih theih nan Mizo People Forum (MPF) a lo piang a, rah ṭha a chhuah zel bawk. Chuvangin, sawrkar leh kohhran hi a kal hrang tak tak thei lo va; KṬP General Conference pawh kohhran programme a nihna lai chauh kan thlir chuan a thlengtu khuaten hmasawnna hna (developmental works) an thawh hi thil âwm lo takah kan ngai a ni mai thei; nimahsela, a thawktute kha he ram khua leh tui te tho kan ni a. Chu chu sawrkar ṭhain a enkawl tur te tho kha kan ni. Mipui pungkhawm hetiang zozai te chu Hindu, Muslim, Kristian sakhuana thil a ni emaw, ni lo emaw ngaihsak tur a ni ang a; a ṭul leh tih theih âwm chi-ah a vilvâng tur a ni ang.
Kan hmalam hun atân: KṬP General Conference rah chhia kan la hre ngai lo. Kan la inkhawmpui zel dawn a nih chuan a thlengtu lam duhsakna rilru pu chunga ngaihtuahna sen dan awm thei se a duhawm dawn mang e. State dangte ang hian khawtlang hmasawnna (development) atan tiin sawrkar hian budget-ah dah nachang hre ve se kan heti lo deuh tur lah ni! Kan ram leh hnam min khuaptu sakhuana hi a hlu em em a. Kan hnam lungphum leh innghahna a ni tih hi kan theihnghilh hauh tur a ni lo ve. Sakhuana hi dah pawnlawina leh ninna thlarau kan tleh luihtir a nih vaih chuan khawthlang ram (European Countries) te ang vel lek khu kan ni thei a, chu chu he hnam tlêm tak; chim ral awlsam tur takte tluk chhiatna tur a ni zui nghal bawk ang.
A thlengtu lam te pawhin zir tur kan nei ve ngei ang tih a rin theih. Inkhawmpui avang khaw chhungin hma a lo sawn hi a lawmawm em em. Chumi piah lama Pandal leh a chheh vel chei (deocoration) nalh lutuk erawh a awm thei ang. Chu erawh kan kalsan ngam tur a ni ve bawk. Conference Pandal atana sum hmang tlem ber, budget leh insengso tlem ber record te hi siam tum ila. Tisa thila kan insenso tluk zetin thlarau lama hlawkna tur lam ngaihtuah tam ila, intihsiakna ṭha bei ho ang u hmiang mawle.
Kan inkhawmpui chhan Isua Krista aia thil dang a lansarh loh nan kan inven thiam a ṭul ang a, a chhehvel aiin a laimu zawk inkawhhmuh hi kan inzir zelna tur leh kan inkhawmpui châk berna chhan pawh lo ni zel rawh se.
Zonunsanga