SIAM SUH U

Siam chi tam tak a awm a, kan siam sêng lo. Chutiang chu kan boruak a nih laia siam ṭul hauh lo kan siam kan siam mai hian mit leh beng a tikham a. Siam ngai lo pui kan siam miau avangin hun kan hmang hek a, hmun lah a awh hnem bawk si.

1. Bengchheng an siam vaih chuan biak in kawngkhar pâwn lamah nam chhuak ang che u.

2. Bengchheng an siam loh nan an kâ kha pawnchhe tumtelin hnawhsak vek bawk ang che u.

3. Bengchheng kan siam chuan min vaw nek a.

Khimi ṭawngkam pathum khi kan en chuan thil siam leh siam loh thu vek a ni tih kan hre thei ang. 'Bengchheng' chu verb a ni mai a, adjective leh adverb-ah te pawh a hman ve lâwp lâwp theih ang. Ṭawngkam kan tar lanah khian noun-ah vek an hmang a, khitiang khi kan ṭawng kalhmang pangngai a ni lo. Noun ni sa chu siam a ṭul chuan kan siam ang; mahse verb ni sa reng chu siam a ṭul ve tawh lo tih kha tuna kan thu ken laimu a ni.

#1 leh #2 khi JFa ṭawngkam a ni a; #3 khi Zikpuii Pa ṭawngkam a ni leh. Anni pahnih hi Mizo ṭawng leh Sap ṭawngah mi pangngai chunga lêng ni mah se chet fuh lo ṭum an nei vêah ngai mai ila, mitvâr takte pawh hian an hma lawka thil awm an hmuh hmaih ve châwk a nia tih ang khan.

Kan ṭawng chheh dan tluang pangngaiah chuan khitiangah khian "bengchheng" hi noun-ah kan hmang ngai lo a, kan mi hrâng kal tate pahnih ṭawng chheh dan khi a mâm lo a, entawn loh tur.

Kan sawi tak ang khan verb chu 'siam' leh hranpa a ngai tawh lo a, chu vang chuan bengchheng (verb) hi 'siam' loh hram a ṭha. An ṭawngkam hman sa a tlem thei ang ber tidanglamin hetiang hian ti chhin ang,

1. An bengchhen vaih chuan biak in kawngkhar pawn lamah nam chhuak ang che u.

2. An bengchhen loh nan an ka kha pawnchhe tumtelin hnawhsak vek bawk ang che u.

3. Kan bengchhen chuan min vaw nek a.

Khiti khian 'siam' zawng kha kan paih ta vek a, ṭawngkam mâwi zawk leh chiang zawk a lo chhuak ta mai a lo nia.

'Bengchheng siam' tih hi Sap ṭawng thiamhoin Sap ṭawng zûlzuia ṭawng­kam an chheh a ni a. Mizo ṭawnga dah chuan a thui zawk bakah a mâm lo zawk. Tunlai phei chuan hetiang ṭawngkam sei zâwk, ulh zawk bawk si hi kan intihhmuh em maw tih mai tur a ni.

Sap chuan "Don't make a noise" an ti a, hetiang aṭang hian 'bengchheng siam' hi a lo piang a ni mahna. Sap ṭawngah chuan noise hian verb form a nei lo a, noun a ni sa a, chu vang chuan verb (make) telh a ṭul ta bik a. An ṭawngkam chheh dan a chhang­chhe zawk tihna a ni ber. Chumi a chhangchhiat zawkna lai kan entawn hlauh chuan a fel lo ang. "Don't make a noise" chu “Bengchheng suh (u)” tihna mai a ni a, siam tih a tel lo.

Hei lo pawh hi 'siam' kan intihhmuh dang a la awm. 'Thutlukna' hi kan siam nasa leh hle. Suffix 'na' belhin noun-ah kan chantir chawp a, noun-a kan siam miau avangin verb dang 'siam' kan mamawh belh lo thei lo reng a. Sap ṭawnga 'make a decision' aṭanga lo piang niin a lang a, kan ṭawng inrem dan pangngai a ni si lo. Mi ṭhenkhat hian an uar viau lehnghal, eng nge maw kan an chhoh zel dawn ni!

"Mi thutlukna siam sa lo sawisel suh" tih aiah "Mi thu tihtluk sa lo sawisel suh" tih mai theih a ni a, siam a ṭul lo.

'Khawtlang thutlukna siam hi' ti loin 'Khawtlang thutlukna hi' kan ti ang, siamtir a ngai lo.

"Thutlukna siam theitu chu kan ni asin" tih aiah "Thu titlu theitu chu kan ni asin" tih hi hmang ila, Zoṭawng kalhmang pangngai kan zawm a lo ni leh ang.

Bengchheng siam chungchangah khan hmana kan mi thiamte kha bâng bik lo mah se tunlaia kan 'siam' tam zawk hi chu Sap ṭawng thiam tak, Mizo ṭawng thiam mumal leh si lote tihchhuah niin a ngaih theih a, chu chu rinthu a ni. Verb na na na chu a ṭûl thlu ngang a nih loh chuan i siam tawh lo ang u.

Rempuia R. Lûtmâng