MUNICIPAL HI LAWM TUR NGE LAWM LOH TUR

Tun hnaiah hian Lunglei khawpui chuan khawpui inawpna sorkar (municipal) nei turin ruahmanna chak takin an kal pui tih chanchithar atangin ka lo hria a. Aizawl tih lohah chuan Mizoram khawpui 26 vel awm zingah khawpui inawpna mumal nei thei tur an nih hmel. Aizawl khawpui pawn lam reng reng hi chu a hminga khawpui ve deuh pawh hi khawpui ziarang tak tak hi kan pawh pha hlawm lo nasa mai si a, hmasawnna lamah lah nise Aizawl lamah an in ekchhebeng vek emaw tih tur a ni bawk nen. Chuvangin hetianga khawpui inawpna sorkar neih pawh hi a tha dawn nge dawn lo sawi thiam pawh hi har tak a ni awm e.

Mi thenkhat hian khawpui inawpna sorkar kan neih chuan kal phung mumal deuh in kan kal ang a, tun ai hian kan dinhmun pawh a kang zawk ang tiin an sawi ve teh nain, kan entawn tur ber Aizawl Municipal Corporation lah hi sorkar hian thuneihna pawh a kim in a pe phal lo nasa mai si a. A lan dan chuan heng in sak phalna pek te, bawlhhlawh paih leh parking fee khawn buaipui vel bak hi tih tak tak an neih awm pawh hi a nawlpui chuan kan hre vak emaw ni. Hmanni Mayor, Dy Mayor leh Executive Councillor ho chanvo an sem kha chuan department hrang hrang kha an tlar ve diah na in, heng thil pathum bak hi kan hrethiam vak lo emaw ni tih tur a ni. Insak kawngah dan mumal zawk awm chu tha in, bawlhhlawh paih pawh mumal zawka kal pui te chu a tha khawp ang chu ti teh mah ila, Aizawlah pawh in sak dan zawm lo, sorkar dan ngaipawimawh lo te pawh an tam viau a ni awm a. Bawlhhlawh nise tunah chuan mipui phunna a tam em em a, bawlhhlawh an thliar tir ve ngawt te hi an balh phah zawk emaw ni tih tur a ni. Engtia municipal neih ve chu chakawm viau nge ni ang le ? Kan phak tawk rorelna nge kan tan a phurrit mai tur tih sawi thiam a har.

Munipal area chinah chuan ni za inhlawhna (NREGS) a bo dawn an ti leh ta deuh deuh a. Ni za inhlawh leh municipal inthleng ralah chuan a uiawm dawn mange aw a ka lo ti ngawt a. Ni za inhlawhna hi thingtlang lam (a bik in Aizawl khaw pawn hi chu thingtlang ka ti deuh vek mai a) tan chuan awmzia a nei in a pawimawh viau a. Hei hian khawtlang hmasawnna leh mimalah nunphungah pawh nasa takin min pui in mamawh min phuhruk sak thin a. Aizawlte anga khawpui lian leh eizawnna awlsam deuhna te lo ah chuan ni za inhlawhna han chan chu uiawm tak a ni. Khawpui sorkar chuan state leh sorkar laipui atangin pawisa an dawng ti thin mah se, kan ni za inhlawhna zat hi kan khawpuiah hian a lo luang lut ve kher ang em? Lo luang lut pawh nise, chhungkaw tam tak hi chuan a zar kan zo pha ve kher ang em? Ngaihtuah a va ti thui em. Chuvangin, municipal hi hma kan sawn pui viau ang nge kan retheih pui zawk ang le?

Khawpui sorkarah chuan chhiah a pung ngei dawn a. Aizawl pawh khawpui awm man chhiah an la an ti. Municipal ah chuan khawpui awm man chhiahte an pek a ngai ngei dawn a, eng eng emaw lisence fee te an rawn ti leh ang a. A nihna takah chuan dan mumal tak kal pui a nih loh phei chuan a buaithlak thin a ni. Zoram chhiah, in tin pek tur te pawh hi in hmun nei ten leiman an pek rual hian an pe ve awrh a, mi dang, mi in luah leh in hmun lo ram nei lo chuan an pe peih lo fo. Sorkar lam lah hian a pe lo te hrem ta nge a ti bawk si lova. Dan zawm tha tha hi kan van a duai ta mai emaw tih tur a ni fo. Hetiang karah hian chhiah leh fee chawi kual vel hi chu chakawm tak a ni lo. Sorkar hian khauh takin dan hi kal pui se a tha tur a nia. Tuna kan khawpui hrang hrang dinhnun en hian tuna kan kal dan anga la kal zel mai hi kan phak tawk a la ni mai lo maw?

Engmah tak tak ni si lova a hming a khawpui nih ve ngawt hi mi thenkhat chuan a sawt an ti teh vak lo tlat. Khawpui han nih chuan mi rethei buhfai man tlawma lei thei (FSA) te hi thingtlang khua aiin a tlem bik an tia lawm. Chutiang a nih chuan khawpui thenkhat a inti vengva deuh in municipal an lo ti ve sek hi chu mi thenkhat tan chuan hlawkna aiin channa a ni thei dawn in a lang. Tin, a hminga sorkar inawpna a awm chuan mipui pawisa hmanna tam leh sawt ngei ang a. Municipal a nih chuan councillor te lawmman tur te, a office enkawlna leh an senso zawng zawng nen. Chu mai bakah mi tih dan te te khan Mayor leh Executive Councillor zawng zawng nen hian sorkar sum sen hi a tam viau dawn a ni. A lan dan chuan khawiah pawh hian municipal hi din ila, sorkar sum sen a tam belh ting mai ang em ? Mahni pawh intodelh lo tan hian hmsawnna tak tak thlen hi a huphurhawm a. Chawm hlawm sorkar in chawm belh tur siam hi a tul ber in a lang lem lo.

Khawpui nih avanga hmasawnna lo kal tur dawn kawngah hian sorkar laipui atangin khawpui nih ve mana dawn tur hi an sawi ve teh a. Aizawl dawng ang zawng zawng hi an dawng dawn lo tih hi kan hriat a tul awm e. Tuna Aizawl in a dawn heng AMRUT, Smart city tih ve te hi khawpui inawpna dangah chuan an kal pui ve kher awm si lova. Heng hmasawnna thenkhat Aizawla lo luanglut ang hi mihring nuaikhat pawh tling mang lova hmasawnnan lo beisei ve chi a nih hmel lem loh. Chuvangin, khawpui inawpna pawh hi kan beisei ang hi a nih a rinawm lem ta loh. Kan awh viau hi kan mil tawk thil a ni ve ang em tih hi kan buk fo a tul hle awm e.

Mizoram chu zep thu a awm lova, politics thli chhia in min nuai thin a. Municipal pawh hi hetiang kawnga inhamhnawkna dang lo insiam belh lehna kawng a ni mai ang em aw tih tur a ni. Heti hian MLA ten min vil a, an hnuaiah VC te chak takin an kal theih lai hian hotu neih belh a, pu dang siam belh chiam hi politics tuinu tur dang min khuah belh tir mai mai a ni thei ang em ? Tun aia buaichuar na tur hi a thui mai mai thei ang em? Ngun taka ngaihtuahna sen a va tul em.

Chhim lamah Autonomous district council kan nei a, mahse an han sawi hmang hian hmasawnna tak tak aiin sum siamna leh politics khelh kualna mai mai ni hian a lang. Kan ADC din te hi sorkar hian a dang din belh zel ai hian theih nise thiah zawk hi a chak hial ang em aw tih tur a nih lai a, dan ang thlap ni lova, a hming ve mai a kal tir ve mai mai tur inawpna hian hmasawnna aiin harsatna min thlen thei ang em aw. Lunglei te phei chu High Powered Committee (HPC) te din a ni a, Municipal hi nei sela he HPC hi an thiah loh phei chuan thuneihna hman kawngah an kal rual dial dial thei kher ang em ? Sorkar hian municipal a din dawn a nih chuan thuneihna sang tak nen, a nih tur ang thlapa kal leh din tir hi phal ngei sela, an phal dawn lo a nih chuan din buang bar rih lo mahse a pawi in ka hre lem love.

Khawpui inawmna sorkar hi mipui hian an duh tak tak nge mi tlemte hian an phur pui mai mai ni. Hmasawnna tak tak lam aimah hian tu te emaw tana dinhmun siamna mai mai tur. Tute emaw VC nih leh ngawt aiah an inhnakfakna tur . VC aia tlema lo in dah sang ve deuh tawh, mahse MLA ni thei ve bawk si lo, MLA nih in beisei deuh te inhnakfakna tur ni mai te hian a lang. Heng ang beisei deuh ho hian an tui pui zual ngawt in ka ring thin. Mipui hmakhua tak tak nen ai hian engemaw therhlo beisei te, dinhmun tha ve deuh in beisei te hian hian an thlawp viau vel mai mai a nih chuan a fuh ber lo ang.

Kan thil neih ngai loh hi chu beiseina sang tak nen kan thlir a, a thatna lai leh a hlawkna tur kan sawi fo thin. Municipal pawh hian ken tel, sawtpuina tur, hmasawnna kawng zawng a ken teh meuh ang tih zawng hai rual a ni love. Mahse, kan beisei ang leh kan hlawk pui tum ang hi chu a nih a rinawm lem loh. Aizawl Municipal Corporation kum 10 chuang sorkar in a enkawl leh a kal pui dan en hian kei zawng heng aia nep leh heng aia rethei leh buaichuar zawk tura inawpna dang kal pui hi a chakawm ina ka hre lem lo. Sorkar hian thuneihna sang tak, India dan pui in a pek ang pe phal in kal tir tak tak dawn sela chuan awmzia a awm deuh mahna. Tunah chuan Lunglei lam chuan mamawh an tih tih em em RT-PCR khawl bun pawh heti khawp hian an harsat a, thuneihna zau zawk hi chu beisei san a har ka ring thin. Hetih karah hian khawpui dang hian inlak changkan ve nan hian hetiang khawpui inawpna hi kan la beisei ve dawn nge ni le?

Mahit Hrahsel