Written by
Dr. C. Lalrampana

HUAI HUN A AWM A, DAWIH HUN A AWM

Palian leh sek phiar ṭeng ṭung, bãn bul leh ban puam artui tia tiaa bãwk elul khawpa hlauhawm leh chak tak ni mah suh ila insual hrat ve tak leh mi insual, ar insual, bawng, lawi insi, sakawr insual, inhnek, UFC, inchai, kungfu film etc te hmuhnawm ti mi leh en peih tak ka ni.

Primary sikul kan kal laia hmeichhe pakhat ka sualpui erawh ka hneh lo nak nak hle. Ka chhip samah min ṭhuai a, duh tawka min han thing vir vel zet chu tuar har tak a ni; ṭah chiam mai loh chuan min thlah a tum si lo. A na bawk si, ring mangkhengin ril tla tur ang maiin ka awrawl ṭeng chhuai chhuai khawpin ka ṭap a, min han thlah chiah chu ka thaw a veng huai huai mai. Tun thleng hian insualpui ṭhat leh ka la chãk zek zek, hmeichhia ngam lotu nih kha ka thangtlawm/tlawmngai ngawih ngawih a ni. Mahse, ka hneh lovin ka ngam miau si lo. Tlawm duh lovin luhlul chhuah ta ila chuan mi sawpzi nasa mai mai ngawt ang!

Tlangval kan nih tawh hnuah zan khat chu tlangval pariatin keini ṭhian pathum chauh min sual rawn phut mai a; anni lamin ṭingṭang, thingfak, chemte leh zu in ruahna palang (saidawium) an nei, keini lah kut ruak mai kan ni si. Kan han inbei zet chu e, tha thlah a ngai thei lovin chet ran a ngai kher mai!

Kan ṭhianpa pakhat lah a tlan chhia, pakhat erawh Mizo pa ṭingṭang tukchawp, a ahna pawh hruikháu phiar chawp, rawng dum hnawih vang pawh ni lo; rapa rep hnu, meikhu ur un avanga dum tliang hlurh, zaithiam Buizova rochun ni awm tak chuan an hlap ri bur bur mai a; ani a lo inveng hman hlauh a, a banpuam, kiu leh a kuttum a thi hniang hnuang mai. Kei lah chu zu palangin pakhatin ka luah a rawn vua, palang keh vek khawpin ka lo dang Jodan Uke (upper block) a; chutih rualin ka awm (chest)-ah mi pakhatin chemtein min rawn vit, keiin soto-uke (outside block)-in ka lo dang a, chemte a tleu avangin thui ngaiin kak duai mah se, a thuk zawngin ka thinah a lut lo hlauh. Min khawih zawm ta lem lo, kan thi dun teuh ther ther hle.

Mahni sahimna tura invenna Jieitaikakutojutsu (self defence system) tlema zawng lo thiam ve nil nial hman lo ta ila chu thlafam dairial changin 3×6ft = 0.125sq. m) baka zau ram LSC kan nei hauh lovang.

Aizawl veng pakhatah ka ṭhianpa nen zu rui insual buai kan en a, tlangval lian ve tak pakhatin a sualpuite zinga mi ka ni ve emaw tiin ka inring lo lai ka chal darah chiang lutuk fahran hian min rawn hnek siah mai a, "Ka tel ve lo ve," ka tih hnuah pawh min tih luih zel avangin kan insual zui chu a ni ta mai a, amah ang tiat vel thova palian, a ṭhianpa nen min sual rawn zui, ka ṭhianpa lahin ka hneh tho a rin avangin min lo thlir ringawt a; vawi hnih khat chu kekomi (side thrust kick)-in ka'n chhaih vel hlak hlawm a, an veng tlangval dang 10 chuang zetin an rawn ṭanpui tak avangin ka ṭhianpa hnenah zaizirin, "Tlan chhiat a hun e," tiin ka hrilh a, a tlanchhiat ve duh loh avangin an sawp hrep a, hapta 2 dawn lai a silawn phah nghe nghe.

July 26, 2021-a Assam police leh Mizoram police-te inkah hma khan Assam police tam tak, a ruala kal dūl dūl, lukhum lei bura khumho, khaki uk uniform haho hmaah khan kan police-te khan intihhuai hun a ni lo tih hriain uipa dawp ang maiin meikhupin zah an ngai a; Zoram mipuiin Sorkar leh kan police-te dawihzep meikhup, nuho saivabangpui fêng tlak hiala ngaiin social media-ah an theh darh chuai chuai a nih kha! Mahse, kan police-te hian huai hun chu an hai lo chiang hle mai, a hun takah an keipui ze ṭial dik tak an han chhuah zet mai kha chu aw… an van fakawm tehlul êm! A sawhkhawk thang thawm chuan khawvel a deng chhuak rang kher mai.

An chengrang uak thawm kha a va'n ngaihnawm tak êm! Tun thlengin ka la ngaithla ning thei lo va, a khât tawkin ka la ngaithla fo ṭhin. Khatih lai tak khan kan mutna pindanah tlan lutin hnehna ropui (great victory-mahan vijaya) an chan theih nan vawi hnih ngawt Pathian hnenah ka ṭawngṭai a; kan nu lahin, "Kan police-te ka lo ṭawngṭaisak" a ti ve bawk. Zoram mipui tam tak kan ṭawngṭaiin ka ring. Ṭan a na ṭiah ṭiah hle mai. Huai hun lovah khan atthlak takin kan police-te kha che ta se, Assam police-te khan an sawp nasa ngawt ang. Mahse, kan Sorkar leh kan police-te'n huai hun an hai lo hle a, a lawmawmin an van chhuanawm
tehlul êm?

SAR-CoV2 thawh hnihna avangin kumin 2021 chhungin ni 130 dawn Total & partial lockdown kan hmachhawn ta. Hripui erawh a zia hret nain a la chãm bang nasa hle. Khauh taka inkharkhip lai khan hripui kan hlauh hmel ēm êm hlawm a; thlah dul a nih deuh veleh kan hlau leh tak tak lem hlei lo va. Kan inthlah zalen hun tak hi hri kai hlauhawm hun lai zawk chu a ni si a. Kan Lal Isu'an - "Chuvangin, nangni pawh inring rengin awm rawh u, in rin loh hunah Mihring Fapa a lo kal dawn si a," (Mat.24:44) a tih ang khan hripui hi kan inrin loh lai takah hian kai palh a awl hle.

Khauh taka inkharkhip kha Hripui (covid-19 virus) a ni lo va, a hlauhawm loh. A hlauhawm zawk chu hripui (virus) hi a ni. In chhunga tawm chunga social media platform hrang hrang aṭanga hripui hlau hle si, chhuah zalen theih hun hawn hleka midang hnaih hlau leh si lo, hmai tuamna lah khabe dawm nana hmang zui mai mai, kutsil fai ṭha peih si lo; sanitizer pai peih chuang bawk si lo deuh hlir kan ni leh si hi mihring mize mak tak chu kan ni ve hrim hrim e.

Pisa kaina hmun, hnathawhna, dawr nghahna, bazar-a ṭhutna, thil zawrhna, ṭhenawmte in, chhungte in, meeting-na hmun leh midang nena inbiak leh thu sawia din, hmai hmaa mi kan biak laiin face mask kan phelh hlauh zelte hi khuh leh ṭawng zawnga chil per (droplet) lêng tam hun leh hlauhawm hun lai ber a ni a, hri kai hlau tak tak ni ila, face mask hren uluk hun lai ber tur a ni zawk si.

Kan insual chungchang ka sawi duah nachhan hi insawi theihna vang ni lovin dawih hun leh huai hun kan hriat chian lehzual nana tih mai a ni. Ka ṭhianpa kha tlan chhiat hun ka hrilh lai khan awih ve mai se'ng chuan an sawisa hrep lo tur kha a ni a; mahse, huai loh hunah a intihuai vel a, a tuar phah ta a nih kha.

Kan Mizoram police-te pawh khan dawih hun leh huai hun thliar thiam lo se'ng chuan an tuar nasa ve hlein a rinawm a, kan CM zahawm takin, "Ram tana an nunna hlu tak hlantu mitthi chhungte hnenah cheng nuai 20 ṭheuh pek an ni ang," a ti ve ngei ang.

Tun boruak zalen hun lai hi Hripui kãi hlauhawm hun lai dik tak zawk chu a ni. Pawn chhuah ringawt hi a hlauhawm loh, midang hnaiha awm te, kuhva, sahdah, zu, zuk leh hmuam leh ei leh in inbantawn te, hmanraw inhawhtawn leh inhmanṭawm te, kut silfai peih loh leh hmaituam thlahdahte hi hripui kaina hun ṭha, hripui kãi hlauh hun dik tak leh fimkhur hun lai dik tak zawk chu a ni. Kan himna tur a nih chuan huai huna huai taka chet lak mai, dawi hunah erawh dawi ngama fimkhur taka mahni ṭheuh inven ṭhin hi dam khaw chhuahna kawng pawimawh ber chu a ni e.

Nula tlangval inhmangaih takte tan pawh tirhkoh Paula thuchah "Fawh thianghlimin chibai inbuk rawh u." Rom 16:16; 2 Korinth 13:12) tih pawh hi thuchah hlu tak leh mawi tak ni mah se, hripui lên lai hi chuan kuta chibai inbuk (hand shake) pawh a hlauhawm avangin fawh thianghlima chibai inbuk (greet one another with an holy kiss) phei hi chu SOP bawhchhiatna a nih bakah a hlauhawm lehzual hle a, chuvangin, engkim hian hun leh hmun a nei tih hriain huai hun a awm a, dawi hun pawh a awm tih hriain thliar hrang thiam ila, hripui doremna hmanraw ṭangkai tak ni ngai e.

NB: Article hi keima tawnhriat leh ngaihdan public inerest atana ka ziah a ni e. (See-Article 19(1)(a) of the Constitution of India & CCS rules 8(3)).

Dr. C. Lalrampana