Kum Sang Bi Thar
Thlasik ni tla tur hnung puakin, in chung zawl ṭhuthleng tar lam tawhah ṭhut hmun a rem a. Kum khata ni hnuhnung ber, December ni 31 tlai a ni. Kumthar lawm tur inbuatsaih thawm chuan hmun tin a dap emaw tih mai tur a ni.
Ṭhenkhatin zanlaia kan tur ar an khai ai lawp lawp a. Ṭhenkhatin halmawi leh halthlawh, halpuah leh halphuh, halvir leh halzit te an pawm bawr luk a. In tin mai chu Decoration Sub Committee Chairman te in emaw tih turin a vul bung a. YMA lamin house number an inṭawmtir ta vek emaw tih mai turin kawngka biangah te chuan ‘Y2K’ tih a inthiat fur mai.
Kum dang zawng aiin mite thinlungah kumhlui thlah tur leh kumthar lawm tur boruak chuan hmun a chang thuk a ni chek ang. A mak lo ve, kum sang bi thar lo her chhuak mai tur, mihring damlai a tu amahin an la tawn loh, kum sangkhat dana lo thleng tur, ‘Millennium’ a lo thleng dawn miau a! Sahawk a, mawnga hawlh ang maiin hle hle theih rual a ni lo. A lehpek te chu dam rei nghah thil, dam hlen tur tan chauh lo chuan beisei ngam ni hek lo le.
Ni chu khawthlang kawlkilah a her liam ruai ruai a. Unau hmel hai hun a liam a, khua a thim fel ta. Laipuitlang pangpera thingkawkalh inphunah, a khamphei zawnga ‘2000’ inchhu kai kuau chu langsar takin a eng sen ling ta hlar mai a. Chutah zet chuan a awm hle hle thei ta lo. Ziak loh puan leh ziakfung a chuh a, banglaia a ṭingṭang inkhai chu la thlain, Zoram khawvelin amah an hmelhriatna ‘Heavy Metal Genre’ hrulah ‘Heavy lunglenthlak’ Guitar Chord a hmet chhuakin a perh chhuak zut zut a.
Vawi tam kumhlui lo thlah liam tawh mah se, kumhlui thlah fel ruala a la tawn ngai bik loh ‘kum sang bi thar’ lo thleng chawpchilh mai tur chuan a ngaihtuah phak bak ngaihtuahna a neih tir a ni. Chutiang ngaihtuahna thuk leh thui zawkin a rawn ṭham ta mai chu amah leh amah pawh a inringhlel ṭhelh a nih hmel, ṭingṭang a han thai a, tihian bul a han ṭan a :
“Rauthla nge ni le,
Suangtuahna piah lam,
Ngaihtuahna ka lo neih tak?"
a han ngaihtuah ṭha leh a, hun liam ta leh hun lo la thleng tur a ngaihtuah tawn chiamna chhan chu eng dang vang ni lo vin, ‘kum sang bi thar’ lo thleng mai tur vang a ni tih a hre chiang em em lawi si. Chutah tihian a han chhunzawm a :
“Mahse dawn chianin,
Hun inher zelin,
A lo her chhuahpui ta si,
Nunhlui leh hun kal tur,
Min ngaihtuahtir,
Millennium lo thleng turah hian,”
A ni reng a, kum sang bi thar kan lo chuang kai mai tur chu mak tihna, rinhlelhna leh timna nena lo hmachhawn mai pawh awl tak tur a ni.
Khatih lai khan Aizawl tlangval nikhua pawla ngaihte zingah pawh, ‘Computer in 1999 hnu lam a chhût thei tawh lo’ ti a, thutak fe a, nula rimnaa titi vawrhte kha an la ni hlawm miau va! Computer kha mi nawlpuiin an la kawl pha lo va, internet hmanga khawvel luh chhuah phate kha chu veng khatah, zungṭang thliah tham lek an la ni awm e.
'Tihah chuan kum 1995 August ni 15-ah internet-in Hamaradesh a rawn thleng ve leih leih chauh kha a ni a. 1999 kum chho va, India ram hmarchhak kila awm te, IT khawvela kan la hnufum viau kha thil mak tak a ni lem lo. Chutiang boruak karah chuan khawvel tukverhah a han dak a. Ram ropui tak tak te ke pen chin te, an intodelh dan te, tumah pur ngai lo va mahni kea an din dante a ngaihtuah a. Pi pute huna hawpkhawp thar ṭhin, tu mah awt bik lo, ‘ni leh thla bak an chunga leng awm lo’ nia lo inngai ṭhin tuchhuante dinhmun, phai vai tel lova ni khat pawh awm hlei thei lo kan nih tak dante chiang em emin a zu hmu a. Khawvel changkannna leh hmasawnna a tlan zur zur rualin a hmangaih Zoram hi ṭhangin, tlan ve pur pur se a ti ngawih ngawih a. Tihian duhthu a han sâm a :
“Lei mihring finna, lo ṭhang zelah hian,
Eng tiang takin ṭhang zel ang maw,
USA, Japan, khawvel ram changkang iangin, Zoram ṭhang ve la,”
Ni e, Zoram dinhmun, mahni kea ding thei lo, Vairengte kawng a pin ruala ṭam mai thei reng, chawmhlawm kan nihna zawn aṭangin khawvel ram ropuite dinhmun a han thlir a. Rualawhnain a khat si a, an dinhmun anga ding ve turin eng nge kan tih ang, he hnam hian eng nge tihtur a neih tiin a inzawt mawlh mawlh a. ‘Tihian Zonu chhul chhuak tawh phawtte tana fuihna thu ṭang et awt a rawn phuh chhuak ta a :
“Chutiang taka changkang, Lo ni ngei tur chuan,
Hringmi nun hi a va pawimawh em, Taimak, rinawmna, tumruh leh rorumna, Chhelna leh tlawmngaihna te,
Zofate thinlungah a let za tam hian, Lo ṭhang nawn leh ngei se aw,”
Min fuih a, a duhthusam ramah min luhpui a. A mumang ram leh a duhthusam ram inphiar zawm chu a tak rama chang tur chuan kawng zawh tur, mel sang tam taka thui a awm tih a hmu a. Zofate zingah chutiang kawng thui tak zawh a, a tawp thleng thei an awmin a ring a. Chutih rual chuan tuna kan dinhmun dik tak a han ngaihtuah a, hmabak la ko zia a hmu a, chumi avang erawh chuan hnung tawlh emaw tlawm emaw a tum bau lo. Phai vai lute mai mai chu hman hmanah Mizo pasalṭhate’n an la tawh tih a hriatna chuan a Mizona a titho va, a Mizonain phai vai a ngamzia rawn phawrhin tihian tuang dinin a han vau chher chher a :
“Suangtuahna a thui ngei,
Tun dinhmun thlirin,
Thlang-kawrvai chaw kan ring vei maw, Lo ngai tak rawh se,
Hun her zelah chuan,
Kan la tlan khum ngei ang,”
Ni e, Zonu chhul hian mi huaisen, a taka ram hmangaihtu, a ngaihna hria, a tithei hum luah pha, tumruh leh rorum a la hring leh ang a. Chutih hunah chuan ration buh, bar khat kan han bar belh leh avanga leiba kan neih belh zel tih hmu pha, chumi avanga chaw ei tui lo ṭhin pawhin, tui titakin a thartu leh a hlawkna teltu Zohmaa te mitthla chungin zobuh kan bar tawh ang a. Zopui phai aṭangin bawlhlo tel lova chawm zo thlaiin kan kawtkai a rawn thleng chawpchilh bawk ang.Chutih hunah meuh chuan Silchar kawng a pin rual rual a, he hnamin ṭam tlak a hlauh avanga engkim kan invultui chuh ṭhinna hian min thlawh bosan tawh dawn a ni.
Khawvel mihring hmasawnna sang zel avanga Muvanlaite leh lei mihring te, van boruak zauva leng za duai duai tura i rinna te, kawlva len chham van thengrengah, Planet leh Asteroid, Meteor leh Comet insulpel zut zut karah, thlengthlawkthei hmanga la leu zuai zuai tura suangtuahna thla i han zarte hi, a tak ram a thleng a nih ngai chuan, Mizo tlangval, u Ṭhuami fapa, Zoramate hian muvanlai len phak bakna hmunah, Anil Kumar tih ang rengte chu an thlawh pel fur fur ngei ang le tiraw Pu Terminal?
“Chungtiangah lengin,
Chung mu iangin hringmi,
Thlawk hian ka ring hial e!
An sawi planet zawngte iang a,
Thlengthlawktheiin,
Thlawkin leng vel i la,
Thangvan sangah,”
Ni tehlul mai, khaw’nge hei hi hmet ila (
) suangtuahna hang glider in National Highway 306 hi i thlawh khum teh ang. Mit khap kar chauh tal chu ṭam tlak hlauhna kan neih ruk reng hi theihnghilhin, van boruak zau takah khian han leu i la, i han intawllen phawt mai teh ang u hmiang.
Hminga Hlondo