Hmarchhak unaute ka thlir a...
India hmarchhaka State pasarihte hi kum 70 chhung zet chu Indian National Congress kulhpui a lo ni tawh ṭhin a. Tun hnaia India hmarchhak state-te inthlan reng rengah India sorkar laipuia kum 2014 aṭanga roreltu, BJP leh a thawhpui regional party-te zelin state sorkarna an siam ta mai a. India ramin zalenna a sual hnuah hetiang taka hmarchhaka politics-a danglamna (change) thleng hi a la awm ngai lo.
India hmarchhaka Chief Minister hmingthang tak mai, Communist Party hmanga Tripura-a hun rei tak rorel tawhtu, Manik Sarkar tak ngial pawh BJP lakah a tlawm ta a. Congress-in MLA an ngah berna, Manipur-ah pawh BJP-in thiam takin sorkarna an siam a, Meghalaya-ah pawh Congress-in MLA an ngah ber chungin NPP leh party dangte ṭang hoin sorkarna an siam dawn ta.
Tun dinhmunah Mizoram chiah hi India hmarchhaka Congress sorkarna state a ni ta. Kumin kum tawpa Mizoram State election lo awm turah hian Congress Party hi sorkar siam nawn leh turah aṭang zo ang em tih hi mi tam tak ngaihven a ni tih kan hre ṭheuh awm e.
India hmarchhaka sorkar siamtu party a inthlak zel chhan hi sawi tur a tam viau ang a, a sawitu a zirin ngaihdan pawh a danglam thei hle ang. Engpawhnise, ṭhangtharten thil awm dan thlak danglam an duh tawh a, a ngai reng an kham ta ti ila, a ngaihthlak a nuam mai awm e. Hruaitu atan pawh a ngai reng chu an kham ta a, hruaitu atan ṭhangthar viak ṭha, tunlai awmze hre pha leh hawi zaute an thlang ta zel mai a ni.
He inthlak danglam duhna hian India hmarchhak pawh hi nasa takin a tihmasawn ngei ang tih a rinawm a, ṭhangthar zawkte hian India hmarchhak leh anmahni State ṭheuhte ‘raltiang kai’ turin theihtawp an chhuah mek a, hma pawh an sawn chak hle tih a rinhlelhawm lo hle bawk.
Hmarchhaka sorkar thar siamtuten hruaitu atan ṭhangthar an chher thar zel tih hi Zoram mipui hian kan hmuh hmaih loh a ṭha ang. Kan ram, kan hnam min hruaitu atan tute nge kan thlan ang a, tute nge ṭha ang tih kan ngaihtuah fim nan hmarchhaka politics hruaitu tharte chanchin tlem a zawng kan tarlang dawn a ni.
Tuna India hmarchhak ṭhangthar zinga politics hruaitu chhuanawm ber pakhat chu Kiren Rijju hi a ni awm e. Rijju hi tunah kum 47 chauh a ni a, Arunachal West aṭangin MP atan thlan a ni a. Kum 2014 khan kum 43 mi niin Union Minister of State for Home Affairs-a ni. Thusawi thiama hriat lar a ni a, khawvel ram hrang hrang a tlawh kual hnem tawh avangin a ngaihtuahna a zau a, India hmarchhak chauh pawh ni lo, India ram puma ṭhangthar politician ropui leh hmingthang ber pakhat a ni.
Arunachal-ah vek hian July 2016 aṭanga an Chief Minister chu kum 1979-a piang, Pema Khandu a ni. Ani hi Chief Minister a nih tirhin kum 37 a ni. Pema Khandu hian a MLA zawng zawngte chu India rama sorkar siamtu BJP lamah a inleh pui vek a, Arunachal tan Central aṭangin hmasawnna Project hrang hrang a nawr chhuak nasa hle nia sawi a ni. Hetiang Chief Minister viak ṭha an nei hi Arunachal mipuiten an inchhir leh chhir loh chu inthlan leh hunah a hriat mai awm e.
Hmarchhak State lian ber, Assam-ah pawh Chief Minister ni lai chu kum 57 mi Sarbananda Sonowal a ni. Kum 2016-a Chief Minister a nihin kum 55 mi a ni a. Kum 2001 khan Assam-a Moran bial aṭangin MLA atan thlan tlin a ni a, hetih lai hian kum 40 mi a ni. Kum 2004 khan Dibrugarh bial aṭangin MP atan thlan tlin a lo ni tawh a, kum 2014 khan MP-ah thlan a ni leh a. Assam lama State inthlanah Majuli bial aṭangin thlan tlin a ni leh a. Assam Chief Minister a lo ni ta a ni.
Sarbananda hi Union Minister-te a lo ni tawh bawk a, an State tan Central lamah hmasawnna Project-te a haichhuak hnem tawh hle nia sawi a ni a. Assam pawhin nasa takin hmasawnna a hmu mek bawk a ni.
Meghalaya lamah pawh tun hnaia inthlanah National Poeples Party leh an thawhpui party-ten sorkarna an siam thar a. Chief Minister atana an lakluh chu kum 40 mi Conrad Sangma a ni. Conrad Sangma hi politician hmingthang tak, P.A.Sangma fapa a ni a; foreign-a lehkha zir chhuak, thiamna lama zahpuiawm lo tak a ni a, an State tan a ṭha dawn nge dawn lo tih chu reiloteah kan hre thuai awm e.
Mizoramah pawh kum 2008 inthlanah Congress Party-in bial hrang hrangah ṭhangthar viak ṭha an thehchhuak hnem hle a. Ṭhangthar an theh chhuak ṭeuh kha nasa taka hnehna an chan chhan pahkhat chu a ni ngei ang. Kum 10 dawn an sorkar chhung hian ṭhangthar an theh chhuahte erawh chu hruaitu lu, ‘top leaders’-ah an hmang lo tih kan hmu ṭheuh ang a, Chief Minister leh Top Minister-te chu party-a mi senior leh kum lama upate deuh vek an ni tlangpui. Ram mipui khawih ber ber Ministry hrang hrang - kawngpui siam te, electric pek hna te, hriselna lam te, zirna lamah te, thingtlang hmasawnna lam te, sorkar pumpui leh Secretariat Administration-te pawh ṭhangtharten an enkawl lo deuh vek ti ila a sual tam pui awm lo e. Tlang taka sawi chuan, mipuiin an duh em em ṭhalaite chu thunei vak loah an tlang tluan deuh vek a nih hi.
Zoram mpui tam tak hian hmarchhaka kan unaute ang hian ṭhangthar viak ṭha leh tun lai khawvel awmzia hre zawkten kan ram hi hruai ve tawh se tiin duhthu an sam nasa tawh hle mai a. Tun inthlan lo awm turah pawh hian kan political party-te hian ṭhangthar zawk engemaw zat an lo theh chhuak mai thei a. Ṭhangtharte hi mipui hma a inzawrhna atan chauh ni loin, hmarchhak unaute angin party-ah leh sorkarah hruaitu lu ber ber (top leaders)-ah hmang ngam ve tawh i la. Kan ram, kan hnam leh kan party-te hian hma a sawn zawk ngei ang a, mipui pawhin thlawp kan phur zawk ngei ang.
Tun dinhmunah chuan kan political party lian ho hi kum 60 chung lam deuh vekin an hruai ṭhup a; party-a thuneitu sang ber berte pawh mi thiam leh vengva ni hran lem lo, party-a tel rei tawh hrim hrim, kum 60 ral kai tawhte an ni fur bawk a. Engtikah nge India ram leh khawvel hmasawnna hre pha, khawvel hmasawn ruala ke min pen pui theitu tur ṭhangtharten kan party liante leh kan sorkar hi an kaihhruai ang tih hi Mizo mipui tam tak hian Tlumtea thlirin kan thlir ngawih ngawih a ni.
Kumin Mizoram inthlanpuiah pawh hian ṭhangthar theh chhuak tam a piangin MLA an ngahin a rinawm a, inthlan zawh hnuah pawh ṭhangthar MLA-te hnathawk loa dah awl mai mai loin, sorkar hruaitu tak tak atan i hmang ngam ve ang u.
R.Lalhmangaiha, Bethlehem veng