Written by
Zonunmawia Fanai

HUMAN TRAFFICKING

Enge human trafficing chu?
A mawlmang thei ang bera sawi chuan mi tu pawh puitling, naupang leh ṭhalaite pawh chhawr, hralh leh hman ṭangkai tura a awmna hmun hlui aṭanga hmun dang/ tharah ram chhung emaw ram pâwnah hruai, lak, tirh, thawn tihna a ni. Khawvel hmun tinah hetiang tawng hi nitin an awm reng ṭhin. Ramri kana ralthuam hralh, ruihtheih thil ken tir, mihring taksa peng hmanga sumdawn, dan lo anga fa lak, kum tling lo chhawr luih leh hralh sum atana mihring hman avanga thil sual tih hi a hluarin a pung nasa a ni.

Eng vangin nge human trafficking a awm ṭhin?
1. Hnathawk tura chhawr duh vangin.

2. Nawhchizawrh sumdawnna atân.

3. Zawrh suma hman (kum tling lo) duh vangin.

4. Taksa peng hrang hrang hralh suma hman duh vangin.

Tute nge human trafficing tuartu?

Mi zawng zawng hi a tuartu kan ni vek thei. Zirbingna aṭanga a lan danin naupang leh hmeichhia hi a tuar nasa bertute an ni. Hnathawh tur hmuh sak thei tur emaw lehkha zirna hmun kawhhmuh thei ang te emaw a insawi in mi an bum ṭhin, a huho leh mimal anga tihder pawh an nei nual. A chang chuan insawi rinawm nân an chhungte hnenah pawisa/ hlawh te an pe lawk a, chumi aia tam zawk hlawh thei turin an sawi hmuh ṭhin. Thingtlang lamah emaw mi an bum theih tur hmel pu deuh chu state dang, ram dangah hnathawhna hmuhsak thei angin an insawi a. Ei leh in, zirna senso leh riahna zawng zawng a thlawn vek tur ang te’n an thlem ṭhin.

Engtin nge mi an tihder ṭhin?

Human trafficking a inrawlh te hna pui ber chu awihawm taka dawt sawi/ mi tihder hi a ni. An inzawrh lai chuan awihawm tak leh rintlak hmel deuhin an insawi ṭhin. An agency hming an thlak fo a, social media velah inthehlar an taima hle ṭhin. Dinhmun duhawm zawk, awhawm zawk leh nuam zawk an tiam zung zung ṭhin. Mi an tihder dan tlângpui chu - Zirna hmun ṭha leh tlawm kawhhmuh thei angin, ram danga an chhungte an la hmelhriat loh nên inhmuhna hun ṭha siamsak thei angin, dan hnuaia him taka hnathawk thei tur angin, khawpui nuam deuhah in nuam leh nun nuam deuha awm turin, nupui/ pasal/ kawppui tur zawn hmuh sak thei angin, fa atana la duh anga insawiin, zin khawthawng tur anga sawm chhuakin leh hlawh ṭha tawk hmuhsak thei tur anga insawiin.

Engtin nge an enkawl/ thunun ṭhin?

Human trafficking tuartu an enkawl/ thunun dan hi a inang tlangpui a.

1. An sawisain an hrem a, mipat hmeichhiatna lam hawiin an khawih ṭhin.

2. Anmahni leh an chhungte an vau ṭhin.

3. Hmelhriat loh leh ṭawng an thiam lohna hmunah an khungin an dah hrang ṭhin.

4. Ruihhlo an pe a, chumi bawiha tang tura an duh avangin duhsak hmel takin an enkawl ṭhin.

5. An documents pawimawh leh hlu neih an hren/ kawl sak emaw an tihchhiatsak emaw ṭhin.

6. Loan hmanga an thlemchhuah te chu an leiba pung nasa tak siamin an rulh theih loh avangin an hreng ṭhin.

7. An awmna hmun leh ram an hriat lohna turin an mimal zalenna leh chetvel an thunun ṭhin.

8. Zah se, hlau se tih an duh avangin thuneihna nasa tak nei angin an insawi ṭhin.

9. Dan kalha thil ti, zin, hnathawk leh document fel loh vanga report-ah an vau ṭhin.

Human trafficking kawnga Mizoram a awlsam chhan

1. International boundary (Myanmar leh Bangladesh) nei kan nih avangin.

2. Chi bil anga awmna hmun (ramri depah) a awm avangin.

3. Myanmarese lo lut - raltlän, hnathawk, inzuar leh sumdawng an tam avangin.

4. Agency ṭhenkhatin hnathawh tur hmuhsak thei anga insawia ṭhalaite recruit in.

Human trafficking thleng zawng zawng 75-80% hi mipat hmeichhiatna thil a ni. Sal/ bawih neih hunlai ai mahin tunlai hunah hian sal/ bawih anga man/ hren hi a hluar zawk. Khawvel pumah puitling maktaduai 27 leh naupang maktaduai 13 vel hi human trafficking tuartu an ni. Mihring hmanga sumdawnna hi a hluar telh telh a, a chhan chu a hlawkin mi pakhat (ngai) pawh kha hralh nawn fo theih a nih vang a ni. Tin, a ruk deuh anga lang ualau taka tih theih thil, khaw engah pawh thiam taka meng leh meng inbum theihna thil a nih avangin ruk deuh anga lang ualau taka ti an tam.

Anti Human Trafficking Unit, Mizo­ram hi Aizawl leh Lunglei-ah SP CID (Crime) enkawlna (Nodal Officer) hnuaiah din a ni, ahtumizoram@gmail.com ah biak pawh theih a ni. Hma an lakna kawnga harsatna an tawh deuh ber chu - mi nawlpui zingah leh Police hnathawk zingah ngei pawh human trafficking chungchang hre lo deuh deuh an tam avangin inzirtirna leh hrilh hriatna a tam thei ang ber neih ni se. Hmanrua leh hnathawktu an la tlem em em a, hei ai hian thuam chakin thuam ṭhat ni se. Rawtna an neih langsar deuh deuh te chu - social media hi inzirtir nan leh a ṭha zawngin hmang uar ila, hetiang lama harsatna tawk pawhin a rang thei ang berin cell phone hmang ṭangkaiin thuneitute hrilh ṭhin ni se.

Mizoramah kum 18 chhungin human trafficking cases 22 ziah luh niin mi 47 man an ni tawh a, mi 35-in human trafficking an tuar. Mizoramah mihring hmanga sumdawnna thlen chhan ber chu nawhchi zawrh luih tir duh/ tum vang a ni. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) zirchianna in a tarlan danin sawrkarin nasa taka hma a la chung pawhin Mizoramah human trafficking a ruka kalpuina a nasa a, a ruk thei ang bera kalpui a nih avangin data dik tak pawh hriat a harsa hle.

Human trafficking tuartu kan nih theih ṭheuh avang hian mitin te fimkhur ila. Nu leh pa ten kan fate awmna chin leh thiltih hre chiang ila, ṭhalaite pawhin hlawh tam zawk leh nun nuam zawk anga lang hi bawh ruak ruak lo ila; rilru fim tak puin thutlukna siam ṭhin ila a duhawm hle.

Mihring hmanga sumdawnna kawnga inrawlh ni a rinhlelh kan nei emaw hetiang tuar ni a rinhlelh kan nei a nih pawhin mahni mai a hma la lovin thuneitu leh hma la theitu hrilh vat tur a ni. Tin, ram pawnah emaw ram chhung hmun dangah emaw hna kan zawng duh a, a ngaihna kan hre vak lo a nih chuan sawrkar hriatpui agency kaltlang ngeiin kal ni se human trafficking lakah kan him theih ngei a rinawm.

Zonunmawia Fanai