Written by
- Dr. C. Lalrampana

KAWNG CHHÃWNG (Flyover)

November 2018 Mizoram State Assembly inthlanpui dawn hnai vel khan 'Kawng chhãwng' tih ṭawngkam hi a lãr hle a. Naupang tê tê pawhin 2019 lo thlen thuai thuai kan nghahhlelh chhan pawh kha kawng chhãwng thar nuam, angel vãr rualte tuallenna vãn jerusalem thar nuam iang, ‘traffic jam free city’ lo thleng mai dawna kan hriat vang ni berin a lang. Mahse, 2019 kan hmang ral leh tawh chung pawh hian chutiang khawpui thar nuam chu hmuh tih rêng a awm thei si lo! 

Engpawhnise, kawng chhåwng awmzia kan hriat thiam theih nan tlêm tãrlang hmasa lawk teh ang. 

Kawng chhãwng (flyover) kan tih ṭhin hi ‘overpass’ pawh an ti bawk ṭhin. 

Kawng chhãwng hmasa ber hi Holborn Viadu niin kum 1863 leh 1869 inkar khan siam a ni a, Queen Victoria khan kum 1869 khan a hawng a ni. Hetiang hi kawng awmsa dungzuia kawng chung lama awmze nei taka kea kalna leh lirthei leh rêl tlanna atana kawng siam belh hi a ni. Khwwpui lianpui pui (metro­politan city)-ahte chuan mawi tak tak leh rinawm tak taka siam hmuh tur a awm ṭhin. 

Hetiang hi mi ramah chuan sei pui pui nghet tak taka siam, chatuan daiha tlo leh nghet ni ãwm tak hmuh tur a awm zut ṭhin. Kawng chhãwng awmzia chu kan hre ta a, a siamna hmanrua hi a awmna hmun tur azirin hmanraw hrang hrang hman a ṭul ṭhin. 

Kan ram hruaitute'n ‘kawng chhawng’ an sawi uar thar tãk hluai chhan ber leh ‘traffic jam free city' tih ṭawngkam an sawi uar chhan ber nia lang chu kan ram khawpui Aizawl, Smart City-ah lirthei a tãwt lutuk tawh vang a ni ber. Mahse, Aizawl khawpui hi a tir aṭanga ruahman fel khawpui (plan city) a nih loh avangin kan ram hruaitute bawkin "a hman hmanin ramri chungchang an sawi a, sawi sawia fel chi a ni lo, zirchian hmasak phawt a ngai" tia kum 50 chhung zet liam hnu pawha mahni ramri hre chiang lova zirchian la ngai kan ni ang deuh hian Aizawl khawpui hi a tir aṭanga plan fel loh a nih avangin a hman hmanin ‘kawng chhãwng’ tih leh ‘traffic jam free city’ tih hi sawi sawi chi niin a lang lo. 

Governor gate chhim lam Upper Khatla/ Sabinga Lung aṭanga New Secretariat Complex panna tur kawng chhãwng (flyover) siam tura tih fel vek tawh sum a awmsa vek chungin tumah flyover siam ngam sorkar an la awm lo tlat! A chhan chu a ban phunna tur ram neitu mimal leh khawtlang mipuite sorkarin a ngam loh vang a ni. Mimal ram neitute leh khawtlang mipuite lahin "Kan ram leh hnam, mipui tan, kan zavaia ṭhatna tur a ni e," tia inpumpekna nun nena sorkar ṭanpui zawnga khawsa awm bawk hek suh. Chuvangin, keimahni leh keimahni kan indal tlat a, development a kal thei ṭhin lo a ni. 

Eptu MLA-te zawhna Dy. CM Pu Tawnluia chhanna­ah khan Bawngkawn - Vaiva­kawn atan flyover siam tura hmalak mek niin Ministry of Housing & Urban Affairs-in a principle-a a pawmpui tawh thu 03/03/20 khan Assembly House a hrilh a. Lo hlawhtling ta pawh ni teh reng se, Aizawl khawpui lun laiah sorkar hian mimal (private) a ngam leh chuang lovang tih chu thil chiang sa niin a lang. 

Flyover ban phunna tur hmun (space) takngial pawh a harsa leh viau ang a, reiloteah an pãmṭul leh ngeiin a rinawm. Chu ai chuan ‘kan sorkar chhungin smart parking eng zat nge kan siam zawh hman ang?' ti zawk ta se Aizawl khawpui leh Mizoram pum puiin kan hlawkpui zawk ngei ang. 

Aizawl khawpuiah lirthei a pung tual tual a, kawngpui a zauh belh chuang si lo; lirthei siamtu company-te khap beh ngawt theih an ni bawk hek lo. Mizoram bikah lirthei lei leh lak luh hi zu angin khauh takin khap bur mah se lirthei siamtu company-te sumdãwnna hi a nghawng teh chiam lo ang. Kan la tlem lutuk, hralhna tur hmun dang a tam lutuk. Lirthei intlan chhãwk tamtir zawh poh leh lirthei a pun tam phah sauh zel bawk nen, lirthei lei in khap theih a nih hmel bawk si lo. Kawng chhãwng siam tum ai chuan smart parking tam zawk siam ni se. Twowheeler thleng hian kawng sirah dah lovin smart parking-ah vek dahtir ni se, kawngpui bul dawr neituten nileng lenga an dãwr zawna an lirthei dah hnawk lovin AMC lamin parking fee ït ngawih ngawih hek lovin smart parking-ah dahtir vek ṭhin bawk se. 

Tichuan, Aizawl khawpui a thawl sawt ang a, kan zavai atan a nuam ang a, mah se 'traffic jam free city' chu a la ni thei chuang lo ang. Chuvangin, ngaihtuahna thar nen ruahmanna ṭha zawk kalpui thei turin kan sorkar hi inbuatsaih se mipuite'n kan ṭangkaipui zawk ngei ang.