UIRE

‘Uire’ tih ṭawng­kam rawn chhuahna hi a hmun leh a kum chiah hre lo mah ila ka hriat dan chuan, Zadengho lalna khua­a nu pakhat Hau­rehlovi, pawm lai nei, fa pali nei tawhin mipa dang nen an lo inngaih (chet sual) avangin a pasalte in aṭangin a silhfen inbel lai chauh nena a chhuah a lo ngai ta a. “Ka fate hi ka ṭhen ngam hlawl lo, ka inchhirin ka sual ka sim vang vang ang, i inah mi la awmtir hram rawh” tiin a pasal chu a ṭah-aw a.

A pasal chuan “Ka ui ang hi chuan ka ina i awm ka la phal ang e, ei rawh ka tih leh i ei ang a, ka in chhungah hian tun hma ang kha chuan thu eng mah i nei tawh lo vang” a ti a. Tichuan a pasal inah chuan a awm ta reng a. A sual chu a sim chiang em em mai a, inchhirin a ṭap a ṭap mai ṭhin.

A pasal chuan nu­pui dang a neih avangin an mitmei a vengin inthlahrung leh ṭi dekin a awm ṭhin a, chaw pawh a chhung te ruala ei lovin a hranin an pe

ṭhin. A pasal chhungte chuan an diriam em em mai a ‘ui-i’ tiin an ko ṭhin. Midang erawh chuan an koh dan ṭhin pangngai ‘Haureh’ tiin an la ko reng tho a. Ani chuan ‘Haureh’ pawh min ti tawh suh u, tlangval ka lo ngaih vangin misual ka ni a, ui ang chauh ka ni tawh ‘Uireh-i mi ti tawh zawk rawh u’ a ti a. Tichuan, ‘Uireh’ tiin an ko ta ṭhin a ni. Chuta ṭang chuan hmeichhia, pasal pawm lai nei mipa dang nena lo inpawl (sexual relation) chu ‘uire’ an ti ta ṭhin a ni.

Mizo society/ cus­tom kalhmangah chuan hmeichhe uire ngat phei chu an chan a chau viau. Thawmhnaw dang leh an thil chhawm chu sawi loh, an hak lai nena hnawh chhuah mai pawh ni lovin a vuaka vuak chhuah an ni ringawt mai. Kan lal Isua khawvela a lo kallaia Juda danah pawh khan hmeichhia uire chu lunga den hlum a ni.

Mipa te lah hi nupui pawm lai neiin nula lo mutpui mah se uire-ah kan ngai lova, a hmeichhiain nau a pai loh phei chuan kohhran paw’n a chungah kut an thlak ngai loin ka hria. Kawppui nei laiin nupui dang a neih chuan ‘hmei nei’ kan ti mai a. Ṭhenkhat phei chuan ‘mipa an uire thei lo’ te pawh an ti. Tun hma deuh phei kha chuan mipa, hmeichhia pawm lai nei ngei, lo va mut pui ngat te kha chuan inchhuan nan tak an hmang ṭhin.

A chunga ka sawi te khi tuna India rama dan kan hmanlai nen chuan kar hla tak a ni. Section 497 of the Indian Penal Code (IPC). A thupui-ah ‘uire (adultery)’ a han ti phawt a. He section dung zuiin, mi tu pawh, sual lui (rape) ni lova mi nupui (wife) a ni tih hre reng chung or mi nupui a nih ring reng chunga, kha hmeichhe pasal phalna leh remtihna ni lova a lo mutpui (sexual intercourse) a nih chuan uire (adultery) a ni.

Kum 5 chen lungin tan bakah pawisa court-in awm a tih zat chawitir a hrem tur a ni. He thilah hian a hmeichhia tan engmah thiam loh chantirna leh hremna a awm ve lo, a bultumtu/ a rawt hmasatu (abettor) pawh lo ni ta reng se.

Mi nupui tihah hian, kha nu kha a pasal nen lo cheng dun tawh lo mah se dan ang thlapa inṭhen­na fel tak a awm loh chuan mi nupui (wife) a la ni reng.

Lala Khobung