Written by
- Lalnghinglova Hmar (Tetea)
Tho la, i Pathian ko rawh!
Robot hmanga damlo zai thei tawh (robotic surgery), phir inzawm (conjoined twins) pawh zai hrang thiam, 3D printing hmanga mihring kawchhung enkawl thiam, a tak anga hman theih mihring taksa bung hrang lem (artifical organ) pawh siam chhuak thiam, thiamna säng hmanga damdawi hip luh (smart inhaler) chin tuk dik thiam a, sana ang maia buna kaw chhung en theihna siam thiam a, kal leh thinte thlak thiam tawh doctor-te chuan Coronavirus natna tihdamna an la hmu chhuak thei lo - Khawvel a ralkhel a, chumi nemnghettu chu US President Donald Trump meuhin emergency a puang ta rup hi a ni.
Hriat ngai loh, kan ngam loh
China khaw pakhat, Wuhan aṭanga kum hlui December thlà tawp lama lo chhuak nia an hriat hritlang khawsik natna chi khat ang leka ngaih Covid 19 chuan khawvel a chai buai a, a bawh bet titih ta chu a nih hi.
Hotel a ruak a, thlawhtheihna a thawl a, inkhel entu luh an khap a, mall lian an kalh a ramri an khar a, damdawi-in lam a lûn thung a, hlauthawnnain mihring a tuam.
Chhe ve thei loa ngaih Europe ram hausa an buai a, chi-ai ve tawh lo tur ang maia nghet USA a talbuai. 'Engkim siam thiam' China thiamnain a ṭhelh thei lo a, khaw chhak thluak ṭha rual leh Indian mi thiamte pawh an hawihai mêk - Covid 19-in he khawvelah hian ro a rel.
Sawi tur leh sawi chakawm tam tak a awm chungin heti hian khaikhawm dâwn teh ang - Khilam khian, "Lei mite u, Kei ka la awm e," a rawn ti a ni lo maw?
Khawvel a deng chhuak
Engkim siam thiam tawh, a duh apiang nei thei a, a rah chin apiang a ram emaw tih mai tur khawpa fing a, thiltithei a, chak a, tam bawk si an awm a, chu chu China hi an ni. An hausakzia leh ropuizia chu mihring kan nih chuan kan hre vek mai a; nimahsela he China hi a buai hmasa ber.
A ṭhenawmah khawvel democracy ram lian ber India kan awm a, kei ni chu kan inpeih hlawl lo. He Covid 19 hian China a nuai angin min nuai ve a nih ngat chuan kan châk lo teh ang chu - kan tam si, kan la rethei si, kan sorkar thlen chin chu heti hi a ni ve mai a, he hripui hi kan zuam lul lo.
Mihring tlem zawk awmna, mi an hausak a, khawsak a nawm a, engkim mai a awlsamna Europe hi a buai hlei hlei an ni ta tlat. Tunah zet chuan 'new epicentre kan ni' tiin Covid 19 hmunpui chu China aṭangin Europe lamah a insawn tih hi an pawm titih ta a ni ber mai. Europe a buai a, inkhel an chawl a, hnathawk an chawl a, mi challang tak tak thlengin he hri hian a man ta tlat.
Khu tah, a thlang lehah pa lian leh chak a awm a, chu chu USA a ni. Khawvela ram hausa ber, thiltithei ber leh natna dona nei ṭha bera ngaih an ni a; amaherawhchu Covid 19-in he ram ropui hi a hläu hlek lo a, anni zawkin an hläu. President chuan emergency puangin dollar tlûklehdingäwn 50 zet a dona sum hman theih thu a puang ta rup mai.
Tunah zet chuan World Health Organization (WHO) pawhin Covid 19 chu khawvel tuamtu hripui (pandemic) a ni tih a puang dum dum tawh a, Public Health Emergency of International Concern (PHEIC) a nih thu puan a ni ta.
Kan ram, Mizoram
Chief minister hoin kan hotute an inhmu khawm chuk chuk a, ramri khar an rel a, foreigner lut tur an dang a, theihtawp an chhuah. Kan theih tawk erawh a la bei tham hle mai.
Tun thlengin kan hlauh ber leh kan inven chhan ber a Coronavirus test kit pawh kan la nei lo. Kan ramah hian kan vei nge vei lo tih kan la inhre thei lo a, Guwahati lamah emaw thawn chhuah te te a la ngai tlat mai.
Hri a len loh lai pawhin doctor hi kan indaih lo sâ tawh a, check post zawng zawnga doctor-in ṭhut chilh tur khawpin a mithiam lamin an la daih lo hrim hrim.
Chutihlaiin kan ram map hi kan en chuan, kan ṭhenawm hi Myanmar a ni. Anni hian tun thlengin Coronavirus kai an la nei lo angin an insawi a, khawvelin a awih lem lo. China nena Mel 1500 vêl zet ramri nei a ni a, insumdawn tawnna leh thil dang avanga inluh pawh reng an ni - China-a hri lengin Myanmar kal kana khawvel ram 150 dawn a thleng teh daih hi mithiamten awih harsa an ti hle. News report pakhat tarlan dan chuan February 20 khan Myanmar hian Thailand aṭanga Coronavirus test kit a dawn hma khan a test-na an la nei lo hrim hrim a ni awm e.
Chu Myanmar nen chuan zing chhun zan zawmin kan inkal pawh a. A langsarah Zokhawthar leh chhim lam hmun thenkhatte sawi ri mah ila, a tak takah chuan hmun 30 vel aṭangin Myanmar hi kan kal pawh niin an sawi.
Chuti a nih chuan, Coronavirus veite khawih hnu khawih fuh palh vanga inkai chhawn theih hri lengah hian a Myanmar lam mi emaw, chu rama kal ṭhin Mizote emaw, chu ram aṭanga Mizorama lut tu emaw hi a lo positive ve mial a nih pawhin thil mak a ni hauh lo ang le - an positive miah lo a nih hian a mak zawk mah!
Lengpui Airport ven a ṭha, Myanmar lam ramri ven hi a ṭhat lehzual ka ring tlat nia - kei hi!
Tho la, i Pathian au rawh
2001-ah World Trade Centre beih a ni a, American mipui an mangang a, an rûm a, President George Bush khan Billy Graham kha a ngen a, "Billy, America tan ṭawngṭai rawh," a ti a nih kha.
Tunah khawvel a rûm leh ta. Hriat loh vanga luhlul chhuaha tawngpawng zuam ngawt chi a ni ta hauh lo a, khawvel dang tlawh pawh theih loha inkharkhip ṭan mêk USA chuan Pathian auh ni an hmang dâwn.
March 15 hi President Trump chuan, 'National Day of Prayer' atan a puang. Mizoram Kohhran Hruaitu Committee chuan Trump-a hma hian ṭawngṭai rual hi a lo rawt tawh bawk.
Trump hian kar leh chhungin coronavirus test kit maktadûai 1.4 sem a nih tur thu a puang a, March thlà tawpah phei chuan test kit maktadûai 5 siam hman a nih tur thu a sawi. He hri lêng do tura Dollar tlûklehdingäwn 50 dah a nih thu a puang tel a, chumi rual chuan, "March 15 hi National Day of Prayer atan ka puang e... Hetiang hun harsaah hian he ram hi Pathian lam hawiin, chakna leh himna dilin a lo ṭawngṭai tawh ṭhin a... Rinna nen ṭawngṭai ila, khawi hmunah pawh awm la rinna nena ṭawngṭai turin ka sawm duh che a, kan zavaia kan ṭawngṭai chuan he hun harsa hi kan paltlang thei ngei ang," a ti.
Invenna nei ṭha ber tura ngaih, sum leh damdawi lam nei ṭha US President chuan Pathian koh mai a rawt. Damdawi leh suma innghah tur chu ni se, innghah chhan an nei, nimahsela Pathian auh mai a rawt ta.
Ni e, he hun harsa takah hian damdawiah innghat dâwn ila Mizoram hi innghah chhan nei chhe ber pawl kan ni mai thei a, thiamna leh theihna hmanga him tum ni ta ila belh tur kan nei lo - kan belh tur neih erawh Pathian a ni.
Mihring, engkim ti thei ang maia inngai tawh hnenah, "Ka la awm ve e. Ka tel loin engmah in ni lo," tih min hrilh tum ni awm takin A lam hawi lo thei lo dinhmunah min dah ta a, Lalpa lam i hawi ang u.
"Tho la, i Pathian ko rawh," hei bâk tih theih eng nge kan neih chuan le?