Written by
- Isaac Zoliana
Mission Veng
Heti hian ka ngaihtuah a...
Vanglaini January 23-a ‘ṭhin’ tih thupui hmanga ka thu ziak Pu R. Lalnunkunga’n Vanglaini January ni 31-ah “Heti hian ka ngaihtuah a..” tih thupui hmangin mi rawn sawi zau sak a, ka lawm hle mai.
Chanchinbu enkawltute hi an pawimawh em em a. An ṭawngkam hi mipui hian kan hmang ve mai a. Promodown pawh hi tun hma deuh, 1980 chho velah khan an hmang zauh zauh va, Bawngkawn aṭangin bus-ah ka chuang a. Chaltlang pana kan kal lai chuan pa narawn lo tak, inthuam nalh tak, lehkha pawh a thiam thawkhat ngeiin ka ring a. A ti ti kal zelah chuan promodown hi a awn hmang ta a. Tih tak zeta a hman avang khan mak ka ti ta hle mai a. A hmel leh promodown hman a inhmeh lo ka ti hle a. Chanchinbu-ah thu ka ziak phah ta nghe nghe a. Kha pa khan promodown hi sapṭawng pangngai, mi hman ṭhin ni-a a pawm thlap avangin a hmang a ni, Hnam dang nena an inkawmna-ah hmang se, an hrethiam hauh lovang. Sapho chuan promodown hmang lovin hengte hi an hmang a, demote, demotion, downgrade, put down, relegate, declass, reduce in rank, depose, unseat, displace, oust, disrate, kick downstains, lower in rank.
Underpant kan hmang nasa hle. Under chu ‘hnuai’ tihna a ni a. ‘Pant’ chu hah avanga kan thaw huam huam hi a ni. Underpant chu ‘Thaw huam huam hnuai’ tihna a ni. Eng tih nan nge kan hman aw? Thaw huamhuam hnuai hi!
Knife hi Mizo chuan ‘Chemte’ ni hliah hliahin kan hria a. A ṭawng neitute chuan ‘Chempui’ kan tih ang sawi nan pawh an hmang. A fawng nei chem tawh phawt sawi nan an hmang.
Naupang thiam lo deuh te an ṭhiante bân hnu-a an zirtir khaw tlaipui hi “Stay on” an ti. Campact Oxford Dictionary, phek 886 tlar 7-naah a inziak. Cambridge School dictionary, phek 727 naah a inziak bawk.
‘Stay back’ hmanna dik tak chu Titanic lawng lian chhiat khan mi zawng zawngin lo chhuah an tum a. Lawng sipai khan pistol nen a vau va, ‘Stay back,’ ‘Stay back’ tiin a au tuar tuar a, pakhat chu a kap hlum a, amah pawh a inkap hlum ta a nih kha. School-a hman chi a nih loh hmel. Anmahni sapho hian ‘Stay Back’ hi an hmang lo chu a nih hi.
Call upon hi Mizovin kan hman dik loh lar tak a ni ve. Garo leh Khasi te nen Hill State kan buaipui lai khan Sapṭawnga thu sawitu chairman-in a koh khan ‘Call upon’ hi an hmang a. Pu Sangliana, Mizo High School Headmaster khan hmang tawh lo turin kan Mizo Politician-te kha a hrilh a. Mahse, tun thleng hian Politician chauh ni lovin, Pastor-te pawhin an la hmang zel zawng a nih hi. UPC(NEI) Pastor-te chuah vin an hmang dik. Call Upon chu ‘turn to for help’ tiin Dictionary chuan a hrilhfiah. Sapṭawnga thu sawi tur hnenah ṭanpui kan lo dil a nih chu. UPC(NEI) Pastor lu-a kelsam ṭo chuan an Sap missionary te thu sawi tura a sawmna chu Sapho hman dan ang chiahin ‘ask for’ a hmang a. Ask for chu ‘ request to speak to’ tihna a ni.
Pu H.K. Bawichhuaka kha Sapṭawng thiam a inti hle a. Chambers twentieth Dictionary ka lukham chhe ṭhak, a ti. Pawl kua zir thlengin a insawi.
Mizo Union Assembly, zan vantlang inkhawmah thu a sawi a. “Sapṭawng hi ka thiam hle a ni ang chu. Assam Governor Vishnu Sahay pawh khan “E le, nang hi Oxford University chhuak em ni i nih? mi han ti a,” tiin a sawi.
Silchar-a College professor, English Department Head nen rei tak an inkawm a. An inkawm tawpah chuan “Pu Bawichhuaka chu Sapṭawng i phuahchawp nasa hle mai. I Sapṭawng phuahchawp kha chu ka hre hauh lo,” a ti ta mai a. Pu H.K. Bawichhuaka chu a hawi hil hle.
Pu Buanga’n Dictionary of the Lushai (Lusei, ti-a lam tur) Language a siam a. Mizo ṭawng a thiam kim loh avangin, Mizo ṭawng thumal tam tak dik lo tak takin a hrilhfiah a. Sap missionary-te khan Mizo ṭawng zir nan an hmang a. He Dictionary lo chu Mizo ṭawng zirna nei hek lo le. A dik leh dik lo te chu a dik angin an hriat pawlh ta vek a. A hriat dik leh dik loh hmang chuan Bible leh Hla leh ni tin zirlaibute an letin, an siam a. Mizo ṭawng chu a kal sual ta vak vak mai a ni. Isua pawh ‘Mi/min chhandamtu’ ni reng si’ ‘Ka chhandamtu’ min tih sak a. A pawi lungrun hle mai.
Hei hi eng a tihna tak ni ang maw? Pu Buanga hrilhfiah dan hi i lo en teh ang u.
têi = Pro. myself, thyself, ourselves, yourself, themselves, himself
chi seh - to eat salt’
Sapṭawng pawh, Mizo
ṭawng pawh ho te te kan tih dik loh hi a pawi thui thei hle a. Ho te te kan tih dik hi thiamna hmantlak inṭanna bul a lo ni. ‘Teddy bear’ ‘bear’ ‘ten’ lam dik thiam lo state kan ni mai lo maw?