Written by
Zoa Tlau

COVID-19 HMACHHAWN DAN THLAK A HUN

Champhai DC chuan thuchhuah awmze nei leh huaisen tak a siam a, hei hi mi tam tak ngaihdan a lo ni chho mêk ta mai. COVID19 a kiam dawn tawh loh avangin hmun dang aṭanga Champhai District-a lutte chu symptom nei emaw, 'positive contact' an nih lem loh chuan Quarantine a ngai tawh lo a ti! Hei bakah hian 'contact tracing' neih kawngah ṭul lo tak takte an nun tikhailaka quarantine kher an ṭul tawh lo a ti bawk. Positive symptom nei lo chu 'home isolation' uar turin a ti a nih bawk kha.

COVID-19 hri : He hri hi hritlang ang chauha pal mai mai thei hi a tam ber chu kan ni ta mêk a, ṭhenkhat kum upa kum 70 chunglam leh natna benvawn nei tan erawh a hlauhawm ve deuh thung. Chutih rualin vaccine la zo tawh tan phei chuan a tawrh a ziaawm hle. Heti a nih na na na chuan palzam dan hi Sorkar pawhin duang se, hetiang lutuka nunphung tikhaihlak lo hian kalpui a va ṭul ta em!

Inenkawlna : COVID-19 positive hi kan tam tawh viau a, a positive ve lote pawhin chhungte positive tawh kan nei fur ang. A inenkawlna hi a harsa lo hle mai a, mitin mai hi mahnia inenkawl theih vek a ni, hei hi zirtirna (awareness) pe tam ta thung ila, hri pakhat kan zinga cheng ve maiah ngai ila a ṭha tawh mai lo maw? Symptom nei na deuh meh natna benvawn nei kum upa lamte erawh 'dedicated Covid hospital' lamah uluk taka enkawl ni ta mai se, Covid pual damdawiin hi neih belh ta zawk ila. 4C leh 3C vel hi titawp chho ila kan ṭhatpui tawh zawk ang.

Rilru lam : Siren ri ruai ruaiin ambu­lance an rawn tlan a, COVID positive te mittui nen kan inthlah avang khan kan thauah a la man tlat pek a, kha kha kan kal pelh thuai a ngai. He hri vanga kan ei leh bar a buai hnem zia leh (nunna chan leh an chhungte kan tawrhpui takzet) chutih laia thihpui (death rate) zat a hniamzia ngaihtuah hian rilru thar kan neih a ṭul ta takzet a ni. Kan nunphung pangngaia kir leh turin hmachhawn dan thar duang chhuak ila, eizawnna kawng pangngai kha i zawh leh tawh ang u. Zirlaite pawhin an nunphung pangngai an zawh thuai a ngai ta.

SOP dul zawk : A peak hi thleng thuai ila, symptoms nei chiah hi test ila. Contact trace pawh hi ti lutuk tawh lo zawk ila a ṭha tawhin a rinawm. Herd immunity hi neih tum mai ila a ṭha tawh zawk lo maw, SOP te pawh hi thlah dul tawh zawk ila. Aizawl kan 'strict' chuan thingtlang lam hian hlauh namen lo hian an hlau a. Kan thleng hla tulh tulh a, mahni khaw bil te te in SOP khirh zet zetin an lo siam a. Kan hmachhawn dan (approach) hi thlak hlawk tawh mai ila. Vaccination drive-ah hian kan 'resource' leh 'energy' te hmang tawh zawk ila.

Harh a hun e: Ei leh barah sorkar hnathawk hi a nghawng nat loh ber an nih hmel a, vanneihthlak takin hlawh an la zel a, hei hi kan economy siamtute pawh an ni ang. A nghawng nat loh berte hi roreltu leh a kalphung duangtu an nih hlauh avangin mipui nawlpui tawrh nasatzia hi an hre phak tawk lo deuh thei a ni. Hei vang hian nitin inhlawh, dawrkai, sumdawng, lirtheia eizawng etc. te hi kan harh a hun, hritlang vanga kan beh rengna laka ta hi talchhuah a ngai ta.

Tlangkawmna : Mizote hian sorkar hi kan ngaisang lutuk a, sum leh paiah pawh tla chhe ve thei lo tur hialah kan ngai a ni ber. Budget-a tarlan tawh chu hmang thei ngei turah kan ngai bur mai. Mahse, a tak ramah chuan sorkar sum hi mipui chhiah tlingkhawm aṭanga siam a ni.

Mipui khung beh reng a, sumdawnna leh eizawnna hna hrang hrang a ṭhuanawp reng chuan sawrkara chhiah lut tur hi a phai dawk mai ni lovin a kang chat lo chauh ve thei. Hei hi kan sorkar hotute pawn ngaihtuah chiang se, hemi lama mithiam zawkte thurawn pawh la hreh lo se a duhawm hle mai.

Zoa Tlau