Written by
Lala Khobung

Police vrs Kutthlak

Hman deuh khan Lunglei-ah YMA-in futbawl tornamen an huaihawt a. An han tan dawnah an futbawl kha an khaw tleirawl huihphai deuh hian a lo la bo daih mai a. A ni chu hruaiin a dahna a tiha an va kal chuan a lo awm si lo. Hmundang daih a sawi leh a, chuta an va kal pawh chuan a awm bawk si lo. Inkhelh hun lah chu a thleng tawh bawk si. Kut han thlak mai an duh loh vangin police an ruai ta a, Police-in an han zawh lah chuan a sawi ṭha duh si lo. A ni lo ngaih danah chuan, police-in an han man takah chuan vawng ei tur lehna a tih huna sawi chauh turah khan a lo inngai ni tur a ni.

Police chuan an han vaw taih taih a, a ni lah chuan “Ka sawi tawh mai dawn emaw ni aw” te a la ti vel. An han vuak zel chuan a ni kha a rawn thinur ta mai a “Engatinge min vuakna ngai hlira min vuak, a ngai-ah hlir chuan min vaw tawh su ka tih chu mawle” a rawn ti ta mai a. Hmun dang danga an vuak kha chu ni tur rengah a ngai a, vuakna hmun ngaia an vuak erawh kha chu a ngai thei lo. Mi tam tak chuan police-in an man tawh hi chuan vuak tuar ngei ngei turah an ngai. Police ṭhenkhat lah hi an duh duha mi vaw theia inngaiin an hriat duh an hriat tawh hnuah pawh “Misual tak i nih hi maw le” ti pahin an la han vaw ṭhin. Police ṭhenkhat kutthak leh za zek zek hi chu an awm nameuh mai.

Ram buailai khan Champhai sipai camp a sipai pakhat kut thak leh za fal deuh hi a awm a. Mi an man tawh leh an camp a an koh tawh hi chu, VC member pawh nise camp an thlen rual hian kut a lo thlak mai ṭhin. Ni khat chu rinhlelh thua an mi mante a vuak hrep hnuaah a intlar tir a. Kel an talh tura te kha a va lak tir a, a ṭhianpa kha kel beng ve veah a kut lehlam lehlamin a vawn tir a. Ani kha an mi mante lakah a han in ti rapawm vel a, kel nghawng chu chem puiin a han sat bung (fik) hmawk mai a. Chutah a ṭhianpa chu a tih anga ti ve turin a ti a, kel dang beng chu a vuan ve a, a ṭhianpa’n a han sah dawn chiah khan kel kha a hawi thut a, a ṭhianpa chuan a kut kha a sat bung (fik) ta hmawk mai a. An chhuah hnua an mi man zinga pakhatin a sawi dan chuan “Min vuakna kut ngei mai kha a ṭhianpa’n a han fik chu a ri-no chak mai a, a ṭe nasa mai. Keiniho chu kan rilru lawmin a khat a, tumah tawng leh nui ngam awm lovin rang deuhin kan in en ṭhap mai” a ti.

Hmanlai kha chuan inhrem nan Court order-in hruihrual a vawi chuti khati zat vuak (whipping) te a ni ṭhin. Tunlai ram ṭhenkhatah pawh a la awm. Tunlai India rama danah chuan inhrem nan, thi or tihhlum tur a tih (dead sentence) tih lovah, taksa tihnat a awm tawh lo. Inhremna te chu lungin tan leh pawisa chawi chauh a ni. Thi tura relte pawh court chuan, na hre hman lo tur ang berin hruihrual nghawng tawk awm loa thih thlenga khai (to be hang by the neck till death) tih kher an ni ṭhin.

Tihhlum an nih dan tur kha court-in lo ti ta lo se chu, Isua hunlaia Rome sorkar tih dana na tuara tihhlum te pawh thil awm thei a nih vangin. Ram ṭhenkhatah chuan damdawia chiu hlum or electric chair a ṭhut tir an ni ṭhin.

Tuna kan hmanlai, Indian Penal Code, Section 330 a kan hmuh danin, mi tu pawhin mi dang hnen aṭanga thil ahriat duh vanga a tihnatchuankum 7 thlenglungin tan lehpawisachawitirahremturani. He danin entirna a pek chu:- Police in mi tu emaw thil a tisual a ni tih inpuang tur a (to confess that he committed a crime) or thawmhnaw ruk a awm chu a awmna hrilh tur a (to induce him to pointout where certain stolen property is deposited) a dawp pahin lo tina ta se chu he police hian thil a tisual a ni a, he dan dung zui hian Police hi hrem tur a ni. He danin a tum ber chu police-in mi an tina tur venna a ni. (The principal object of the section is to prevent torture by the police. MeeahMahomed, P.R. No.86 of 1866).

- Lala Khobung