Broken family kan pung tual tual
Amah A.Thanglura’n ‘Bel keh phuar khawm tui pai thei lo’ a tih ang khan chhungkaw pum puala lang, chhungkaw nihhona awmzia pawh pha tawh si lo hi tunlai khawvelah hian kan tam tawh awm e. ‘Broken family’ tih chu nupa ṭang ṭhen vanga nu/ pa tel lo chhungkuate kan kawhtir deuh ṭhin chu a ni a; mahse, nu leh pa, fanaute nen member kim biaia khawsa ve si. Chhungkua (family) tih dawna chhungkaw inpawh tlanna awm tawh miah si lo aia ‘broken’ a awm thei dawn chuang em ni? Eng thilin nge chhungkua chu min daidang a, natna zungzam ang maia min ker chhe mektu chu eng nge ni le?
Zu : Chaw ei tuina, mut tuina, sil rehna, ṭawng huaina kan ti a, a dik reng. Mahse, tem hlek hian tem hluk a hring a, a reiah chuan chaw ei tui lohna, mut theih lohna, taksa natna mai bakah thihna a thlen a nih hi. Zu in nasat tawh chuan ṭawng huai reng kha a lo theih tawh lo va, ṭawng ngam loh chu sawi loh khaw eng hmu ngam lo leh rual pawh pawl ngam lo khawpin min siam ta zawk ṭhin. A intute bakah chhungkuain a tawrh lehzel dan ngaihtuah hi chuan thin a rim.
Zu vanga hmeithai tam takzia sawi ngai lovin kan hria a; ‘a nuamah leh hrehawmah pawh’ tia hlim taka bul ṭan, retheihna leh harsatna meuh pawhin a hneh loh nupa hlim thei takte hi zu chuan a ei chhe vek thei tih pawh kan hria ang. Pathian hmaa thutiam leh kara fanaute meuh pawhin a char zawm theih loh khawpin zu chuan nupa a pawt then thei a ni! Zuin hna a’n thawh chinah chuan kawppuite aiin zu zuarte mitmei ven a na tawh ṭhin a ni.
Fiamthu thiam tak Lalngaihsaka’n, zu chuan ‘a that vek’ a tih ang deuh khan nupa kara inhmangaihna te, fate nen kan inkara hmangaihna te, unau leh unau inkara inhmangaih tawnna te thlengin zu hian a hmet mit vek thei a ni. Chutih hunah chuan kan inhmangaihna zawng zawng pawh a lo dai zo ṭhin!
Hetiang a lo nih takah chuan tha taka chhungkaw rorel khawm leh sawiho kha a awm thei ta lo. Chhungkuaa ngaihtuah tlan awm tak thil pawh pa berin tha a tih angin a kalpui mai a, nuin a duh danin, fate lah an ngaih dan danin mahni hmazawnah an lo pingpei kual a. Tunah chuan chhungkua kha chhungkua ni tawh lovin in luahho mai mai an lo ni ta; thih ni leh lungphun niah chhungkua kan nihna kan puangzar thar leh mai thin chauh a nih tak hi.
Ruihhlo zet hi chu ‘direct hit’ a ni a, a ti ṭhinte hian zombie-a chang turin hun an duh rei lo khawp mai. An taksaah damdawiin hna a thawh rual rualin ‘mi pangngai lo em em’ an ni nghal a, pawisak leh zah an bosal a, an thlunglu an lei ber ber theih chuan an lungawi emaw tih mai tur a ni.
Kil tina a ti miten ruih tur harsa lem lo taka an hmuh theih danah hian ruihhlo hi a hluar tih a hriat a. Mihring ṭhatna, mawina, rinawmna, dikna leh duhawmna zawng zawngte hi ruihhlo chuan rang takin a ei chhia a, ‘enthlak ngai’ an ni nghal mai zel. Kan thisen zawmpuite meuh pawh ‘mi chuang’ ena en hun a lo awm a, rilru a beidawn tak tak phei chuan an ruang chunga thusawi tur thlenga ruahman lawk pawh awm thei a ni.
Mobile phone: Kum 3 kal ta khan kohhran thilah campaign-in ka chhuak ve a, mobile phone-in tunlai mite min tihbuai tawhzia, kan hun ṭha a ei tamzia ka sawi tel ang ka ti a. Mahse, kan zawt chiang a, a lo la tibuai ve hlawm reng reng lo mai chu niin! Sawi tura inruahman fel sa vek tawh ka nih avangin ‘inven lawk nan’ tiin ka’n sawi ta tho a!
Mi ropui Albert Einstein-an ‘Khawl hman thiamna ten mihring inkawmhona a luahlan hun a thleng ang tih ka hlau, chutih hunah chuan chhuan bengtla lo tak takten leilung an luah ang” a tih kha tun hun hi a ni tawh mai em le? Kan in chhung en ila, mobile phone-in mahni room/ ṭhutna ṭheuha min phuar beh hnehzia hi ngaihtuah tham a ni. In khatah chhungkaw khat niin dawhkan khatah chawhlui kil tlang ṭhin mah ila, thil eng emaw han sawiho mai mai te, TV enho mai mai turte pawhin hun kan nei thei ta lo. Mahni seh seh mual hranah tiin mahni phone kheuhin kan bur nger nger a, mahni ṭheuhin kan bengvar ru em em vek mai a ni.
Tuna kan awm dan hi kristian chhungkaw awm dan ṭha nia ka hriat loh avangin siam ṭhat tumin hma kan la dawn dek dek a, fate chu sawi loh, nu ber kha a tum lian ber emaw tih tur a ni a, rorel a va har tak em! Kei leh ka chhungte chuan phone rawngbawl hi nuam kan lo ti tawh hle a ni.
Engtin nge kan tih ang?: A tih dan hmasa chu ‘hriat chian’ a ni. Zu leh ruihhlo-in chhungkua, khawtlang min nghaisak dan hi chik taka ngaihtuahin kan hriat chian a ngai. Nupa min tih-nupa loh dan te, pafa min tih-pafa loh dan te, unau min ṭhen darh dan te hi hre chiang hmasa ila, kan kheng bet thei mai ang. Tin, a ti ṭhinte hlei hlei hi hriat fiahtir an ṭul; pa in pa chan a chang thei lo va, nu, fapa, fanute pawhin chuti bawk. Kan thinlungin ṭha lo a ni tih a pawm chian na na na chu kan tih duh loh tawp hi a.
Zu leh ruihhlo ngai, chhungkua leh khawtlang tana hnawksak an ni tih inhrethiam, bansan duha bansan hlei thei si lo, chhuahna kawng hmu si lo te an awm bawk. Anni tan tak hian kohhran, khawtlang leh chhungkua te kan inhawn a, remchang kan siamsak a ṭul hle mai. He hna pawimawh em em hi kohhran leh kristian NGO ten kan thawh awm reng a ni. “Hruai kirin kan tidam thei si lo” ti ngawt lovin “Kan kovah Lalpa’n a nghat ta” ti ngam ila, kan eng chu an mit hmuhah a lo eng dawn a ni.
Mobile phone kan tihte pawh hi kan duh phawt chuan kan thunun thei khawp ang. Chhungkua min tih-chhungkua loh dan te, kan hun ṭha tam tak ei hektu a nih mai mai dante hi kan hmuh thiam a, kan hriat fiah phawt chuan a tawka leklam dan kan thiam khawp ang le.
Engpawh nise, tunlai khawvel buai tawh tak karah hian kan tu leh fa ten hma lam hun duhawm zawk an neih theih nan chhungkaw tin ten tan kan lak a ngai. Mahni hmasial, mahni chauh inngaihtuah, aia upa zah chu sawi loh nu leh pa pawh zah nachang hre tawh lo, zu leh ruihhlo-in a tuam vel kan ṭhalai tam takte hi chhungkaw pangngai dinin tuam dam i tum teh ang.
R.Lalfakawma, Seling