Written by
H. Thangluaia
ZORAM KAL SIAM KAWNGṬHUAMPUI-AH–2
Tun ṭum chu kan thu hmasa a kan sawi tawh angin Zoram Kal siam Kawngṭhuampuiah hian khawthlang lam i han hawi teh ang. Chutih lai chuan, Mizoram hi state puitling kan nih hnu a zofate tana thil hriat reng tlak leh chhawrnahawm tak thil pahnih a awm. Chung te chu Hydel Project kawlphetha siam chhuak thei kan nei a, a dang leh chu Mizoram Institute of Medical Education And Research (MIMER) a ni.
Kan hriat thiam zawngin doctor zirna hmun pawimawh tak Falkawn a mi hi a ni. Doctor zir turin state dangah harsa takin seat tlemte kan hmu thei a, tunah chuan seat 80 teh lawih atan kan nula tlangvalten kum tin an zir thei ta a. Hei hi thil ropui tak chhinchhiah tlak a ni. Heng thil pahnih hi Congress rorel lai huna kan neih a ni.
Rorelna a han inthlak a, Zoram Medical College (ZMC) kan han ti mai te hian kei mimawl ngaihdanah chuan a hming hian a nihna a ti nep deuh lawm ni aw ka ti. Sorkar hmasa hnathawh ,thil ṭha hlamchhiah mai loa chhunzawm zel hi mi puitling hna a ni. Aizawl khawpui chhung tawt lutuk leh kawng zim lutuk tih ziaawm nan Mizoram Secretariat pawh Luangmual lamah sawn turin buatsaih a ni. Sorkar dang a lo ding a, an chhunzawm ta miah lo a, pawi tak a ni. Tunah motor a tam a, kawng a zim si tih ngaihna a vang, kawng chhawng te siam kan tum a siam tak tak ni thei se a duhawm khawp mai.
Tichuan khawthlang lamah kan chaklakna awlsam tak Mamit district-in an neihna tur te hi kei ai aiin kan hre ṭheuh awm e. Ka la kal ve loh avangin ka hriatna a tlem, mah se Mamit aṭangin Kanhmun hi 80km vel niin ka hria a, Kanhmun chu Tripura ramri depa Mizoram khua awm a ni. Chuta ṭang chuan Kanchanpur-ah te, Panisagar-ah te chu ai hla deuh Dharmanagar khua te an awm a, heng khaw chhehvelah hian Tripura-a cheng Mizo tam tak an awm nghe nghe a ni. Chung hnamte chu Chawrai, Halam, Darlawng, Mawlsum leh Kaihpeng te pawh an awm.
Chuvangin, heng lai hmunah hian Indian Oil te, Assam Oil te duhtawka lei tur a awm a, harsa lo takin Mamit aṭangin a lak theih. Heng hmun khua kan sawiah te hian Zampui Tlangdung chu Mizoram a hnaih zual bik vang nge ni Duhlian ṭawng an hmang tlangpui. Tichuan, Mizoram khaw thlang lamah pawh kan mamawh chak lakna kawng hi harsa lo takin a awm a ni.
Agartala khawpuiah Mizoram House han nei ngat phei ila chu duhthusam a ni. Mizoram House lo nei ta ang ila kan Mizo unau heng lai hmuna chengte hian Mizo nih an chak zual sawt ang a, an thlamuan pui hle dawn a ni. Heng lai rama Mizo awmte hian an bul vela hnam dang chengte nen hian harsatna neuh neuh pawh an nei ve ṭhin a, an thlavang hauhtu tur Mizoram House te lo nei ila chu an thla a muang sawt ang. Kan in unauna hi a nghet chho deuh deuh zel bawk ang tih hi a rinawm.
Mizoram House ah te hian a ram mite officer hnuai lamah chhawr ta hlawm ila, Duhlian ṭawng an rawn zir chho ang a, ṭawng lamah pawh ti hmasawntu a lo ni thei ang. Sakhuana lamah pawh heng Mizo hnam zingah hian kristian ni lo an la awm a, kohhran pawl hrang hrang pawhin rawngbawlna an lo neih te khu an ṭhan chak phah zel ang tih pawh a rinawm.
Assam ram Thinghlun hmar lamah khuan Mizo khua Zaite, Zailian, Rawnpur leh khaw te tak te te a awm ve a. Heng khaw hming te pawh hi vai ṭawng vekin Zaite chu Chhotra Bhubhirban, Zailian chu Borro Bhubhirban leh Rawnpur pawh chu Rangpur tiin map-ah chuan a chuang nghe nghe. Heng khua te hi Mizo khua vek an ni. Khawthlang lamah hian kan rilru hi hawitir tak tak ila kan Mizo pui Tripura leh Mizoram hmar thlang lama Mizo awmte hi an thlavang kan hauh a ni ang a, an thla muan phah hle ang.
Heng ram te hi kan pi pu aṭanga kan luah ram a ni tih kan hriat chian a ṭul hle bawk. Ram ṭhen danin a zir loh avanga Tripura leh Assam ramah te rin luh mai an ni zawk tih pawh hi ka hriat a ṭha ang.
Heng kan sawi tak Tripura rama cheng Mizote ṭawng tualleng hi Duhlian ṭawng nen hian a la inzul hle. Han bihchian a han chhiar chuan a thusawi a la hriat theih hle a ni. Entirnan, Johana 1:1-5 thleng hi Darlawng ṭawng, Chawrai ṭawng leh Hrangkhawl ṭawngin kan han chhawp chhuak e. Ngun takin lo chhiar la kan ṭawng inhnaih dan i hre thei mai ang.
DARLAWNG ṬAWNG – A tirin thu a awm, Thu chu Pathian hniangah a awm. Thu chu Pathian a chang. A ma chu a tirin pathian hniangah a awm. I kapai ama siam a chang, thil siam kapai hi ama siam a loi i hawm a awm nawh. Amaah chun nunna a awm a, ma nunna chu manmasihei inengna a chang. Eng chu zing laiah a hawng var a zingin ama chu a hawi nawh.
CHAWRAI ṬAWNG – Aphut takin chong a om, chong ha Pathien kawma a om, chong ha pathien keng. Ama ha a phutin Pathien kawma a oma. Arenga dawra Ama ei sin zit keh; neinun ansin dawra hi Ama ei sin nawk ite om nak. Amaa damna a oma; hama damna ha munisi ngei ra-ang keh. Ra-ang ha azing bila ahong vara, azingin hama ha lei riet mak.
HRANGKHAWL ṬAWNG – A phut taka Thu a om, Thu kha Pathian kuang a oma, Thu kha Pathian a ni. Ama kha a phut rengata Pathian uang a om. Ama hmanga itinreng siam a nia; thil siam reng reng ama isiam loi ite om mah. Amaa hringna a oma, kha hringna kha mihriamhai varna ani. Var kha inthimna a zuang vara, inthimin kha kha inhre mah.
Khawthlang lam Mizote ṭawnga Pathian thu kan rawn chhawp chhuah hi kan sawi zau hman tawh lo ang, hmun a luah sei dawn. Tichuan, Zoram Kalsiam Khawngṭhuampuiah hian thlang lamah chak lakna hnai tak a awm e - Aizawl aṭanga phur thlak kher a ngai lo.