Written by
B. Lalchhanzova

HLAU SUH

Mihringten kan duh ber leh zawn ber chu “thlamuanna” hi ani a, “thlamuanna” kan neih theih nan kan nun hun chhung hi kan hmang ral thin. Kan lo pianchhuahna tur nu leh pa kan thlang thei lo ang chiah hian; kan pianna tur ram pawh kan thlang thei lo, nu leh pa ṭhenkhat te chuan an fate pianna tur ram an thlang thei maithei e. Duhthlang thei ni dawn ta ila, Mizorama pian ai chuan America emaw Germany emaw South Korea emaw kan thlang fur awm e.

Engvang nge ni ang?
Mizoram kan hmangaih loh vang leh Mizo nihna kan hmuhsit vang lam ni lo in, kan Mizoram awmdan, ram hruaitute min hruai dan ah hian kan mangang a ni ang.

Kan mita kan hmuh, kan benga kan hriat; khawvel ram danga ram hruaitu thate thawm thangvel hian rualawhna min pe fo a, mumang ang maiin kan ramah hi chuan thil ṭha duhna hi a thamral fo mai a nih hi. Ram rorelna tha duha au thinten ngaihsak an hlawh hun hi kan la nghak chhuak ngeiin ka ring.

Ram rorel tute rorel danah duh ang diak diak chu a awm ngai lo ang tih chu mi pangngai chuan kan pawm tlang vek a, thil ropui leh danglam tak kan beisei pawh hi a ni lo. Sawrkarna changtuten an chin ṭhan, a taka an kal pui mek zinga ṭha lo ber mai chu “therhlo hmanga mipui vaubeh” na hi a ni. He chin dan ṭha lo tak hi kristian MLA/ Minister te tih ve a mawi lo a nih laiin kan ti mawlh mawlh lawi si a ni.

Retheihnain min chim nat em avangin kan duh zawng pawh sawi ngam lo tura “therhlo-NLUP” hmangte a ṭingmit kan ni a, heng NLUP sum te hi Congress sawrkar ta bik a ni lo a, central-in kan state hmasawnna tur pawisa a rawn pek, department hrang hrang pawisa hman tur pawhkhawm te a ni. Mipui pawisa a ni a, kan state in hma a sawn theihna tur atana central sum kan dawn te a ni. “Sal“ an zalen ngai lo a, bawia tangte tuman an awt ngai lo. Mizo mipuite hi keimahni pawisa, keimahni avanga central-in sum min pek leh kan chhiah thawhkhawm pawisa hmangin sawrkar hian bawi ang mai’in min ṭingmit mek a ni.

Mizote zinga ka hmuh chak ber chu “roreltu, mi hausa leh dinhmun sang te hma ah pawh zam lo; Mizo ṭhalai, thingtlangpa, thingtlang nu, therhlo leh a thlawna dawn beiseina tawktar ten a vauzam ve loh ngaihdan sawi ngam,” te hi an ni. Rorelna ṭha chuan mipuite a ti huaisen tur a ni a, mawlna (ignorant) lak aṭangin a chhan chhuak tur a ni. Mawlna a san poh leh bum theih an tam a, roreltu ṭha loten chu chu dinchan nan an hmang ṭhin.

Ram mipui te dikna duha an ṭhanharhna hmunah roreltu depde ten a lailum an chang ngai lo. Nu leh Pa; dik ngam, party atchilhna in a sal beh loh te hmel hmuh hi ka chak ṭhin, chutiang nu leh pa kan ngah hunah chuan ṭhalaiten politics dik an hmelhriat thei ang. Roreltu kan hmuh tawh leh hmuh mekte rorel dan aṭang ringawta kan teh dawn chuan politics hi ram siamṭhatna hmanrua ni’in alang lo thei mai dawn.

Kan dam khawchhuahna hi kan dawizep vang a ni ngai lo. Hlau chung chung leh hreh chung chunga a dik zawk, a ṭha zawk, a tlo zawk tur kawng kan zawh luih ngat ngatna hi kan damkhawchhuahpui ṭhin.

Mimal emaw chhungkua emaw kan ram ngei pawh hi kan awm zel dan tur tak hi chu politician te thu a ni lo a, engkim Pathian thu zawk a ni. Ram min petu Pathian hian mipui huaisen a duh a ni. Hlau chung pawha kawng dik zawk thlang ngamtu mipuiten therhlo beiseite kan tam hneh chuan; he ramah hian rorelna ṭha kan hmu ngei ang.

Hlauh tur dik tak chu Pathian hi a ni a, politician ti ṭha peih mang lo te hi i hlau lo ang u. Kristian ni chunga state harsa, central sum it ngawih ngawih nih reng mai te hi kan rin Pathian tan pawh hian a tlawm thlakin ka ring ṭhin.

Dik zawk kan duh vang hian chân angin lang ṭhin mah ila, kan dawng (lost) tak tak ngai lo. Party atchilhna in kan mit a ti mim nasa a, chuvang chuan kan zalenna hi kan hmang thei lo a ni. Party behchhan fuh vanga dinchhuahna te hi zahthlak a nih hun a la awm ang.

Taima te nihlawhna ram kan nih hun hi kan la nghak chhuak ngei ang. Dawizepna leh hlauhna in min tihzam chang pawn Pilat-a’n Isua hnenah “zalen tir thei che leh khengbet thei che ka ni, ka zawhna min chhang lo ang maw? a tih khan, Isua chhanna hi a ropui ngawt mai, tiang hian “chunglam aṭanga (phalna) pek i nih loh chuan ka chungah hian tih theih reng reng i nei lovang” tiin.

Khenbeh a nihna kha Pilata thu a ni lo a, chunglam thu a ni tihah khan kan rin Isua kha a chiang em. Mizo mipuite, mimal leh chhung tinte hian hei hi i chiang thar teh ang u, zofate damkhawchhuahna hi chunglam thu a ni. Chung lam phalna lo chuan tute mahin kan eizawnna te min ti chhe thei lo. Chuvang chuan party worker te hlauh vang leh therhlo tawktarna te hi it chung pawhin kan mit meng fiah ila, kan dam khawhchhuahna tak tak chu chunglam thu a nihna zawkah hian chiang tharin, chu kawng chu ram siamṭhat nan mipui ten i ṭhanharh pui teh ang u.

Roreltu rintlak, thutiama ding nghet, mipui bum ching lo tharchhuak turin mipuiten kan thuneihna hmangin kumin 2018 ah hian MLA kan thlang leh dawn, kan damkhawchhuahna tur, kan tu leh fate rawn chhawm zel tur Mizoram hi i din uluk deuh deuh ang u. Hlau chung pawhin kan tlawm thiang lo, khur chung pawhin kan hnungtawlh thiang lo. Mihring kan nih anga kan hlutna hi i vawng nung reng ang u.

Rabindranath Tagore-an a hla “Where the mind is without fear” tih a a sawi angin, hlauhna in a sal beh loh rilru huai nei tura hmalam kan pan a ngai a, kan thlen china kan ram awm dan; duhthusam loh te hian min ching chau lo se, belhchiandawl taka kan ram din chhuak turin mipuiten kan pawimawhna hi i hre thar ang u.

B. Lalchhanzova