Written by
R.Zomawia

Ram chu Lalpa ta a ni - Ram hruaitute leh Sawrkar hnathawkte

Pathianin mihring a siam lai leh a hnu reilo-te chhung kha chu mihring rilru kha a dik a, a thianghlim bawk a ni. Mahse, thlemtu hotu lian tak a rawn lang ta a, thlemna do zawh har tak leh khawvel awm chhung daih tur ‘Evi (Hmeichhia) hnenah ‘tih loh tur’ ti tura thlem thluk a lo ni ta a ni. Chuta ṭanga mihring lo kal chho zel rilru-ah ‘indona’ lian tak a awm reng tawh a, rilru dik tak pu tura mihringin theihtawp a chhuah ngial chung pawhin rilru dik lo a lo lut leh ṭhin a, chu rilru dik lo puak chhuak nghawng na tak mai chu khawvel ram hrang hrangin a tuar a ni.

Tuna kan thupui pawh hi chutiang kalkawng zau tak chu a ni kan sawi ni. Rilru dik lo nghawng avanga ram rorelna-in kawng hrang hranga a tuar mek leh dik ni awma hriat, dik si lo, duhamna avanga sawi mam mai mai te hi a va han tam tak em! Tun tumah hian tlem kan sawi leh ang. Thu hote anga kan ngaih mai mai te hi kan kawng ti mawi lotu leh ti ṭhuanawptu a ni zel a, chung thil ṭha lo tho si, nasa lo deuh nia kan hriatte chu kan ngaithiam zel a, heti a nih chuan ringtu nunah hian Pathian duh ang zawnga dik leh fel tluan hi kan va awm awm lo ve aw! tih hi ngaihtuahna riak mek chu a ni.

Sawrkar leh a hnathawkte rilru put hmang:- Ram rorelna dik tur chuan sawrkarna vuantute rilru put hmang a pawimawh hle a, sawrkarna vuantute chu tute nge? tih chuan mipui thlan chhuahte an ni. Mipui thlan chhuahah pawh party sawrkarna siam thei tura member ngah nih a ngai zel a, sawrkarna siam theiah pawh hotute an in thlang a, chungte chu Chief Minister, Minister rual kan tihte hi an ni. Hengho hian ram kalphungah ro an rel a, an kutah a awm a ni. Mipui thlan tlin midangte kha chu eptu kan tihte hi an ni. Thil dik lo an tiha lo vengtu dan lam (judiciary) a awm bawk a. Mahse a tak taka pawimawh fo chu mipui thlante hi an ni zel a ni.

Kan Chief Minister zahawm tak chuan tunhnaia a thusawi-ah “Mahni hnaa ṭhahnem ngai lo leh sawrkarin hlawh a pek phua thawk lo sawrkar hnathawkte an hnawksak” a ti. (Vanglaini 31.1.2018). Kan hotu lu berin a sawi hi thu dik tak a ni. A sawi sawrkar hnathawkte a tih hi chu sawrkarin a hnathawk tura a lak, an thiam dan hrang hranga hna hrang hrang thawka sawrkarin a duh taka a lak te an ni. Sawrkar hnathawkte hi chu mipui rawngbawltu an ni a, mahse, hlawh duh vang leh thawh tawk mila lut an ni a, a latu bul leh thuneihna changtu chu mipui thlan lal ho kha an ni tho tho a ni. Dan hnuaiah an lut a, danin a phuar a, thawk tha peih lo chu dan hmang vekin hremna a awm a, ban thlengin hma a lak theih a ni. Sawrkar hnathawk chu hlawh leh thil dang duh vanga lut, mipui thlan lal chu ho chu ram hmasawnna tura hnathawh, chumi atan chuan mipui ten thuneihna sang tak kan pek, hlawh beisei run leh hlawh pun lam ngaihtuah em em lote an ni tur a ni.

Mipui tana rawngbawltu ve ve-ah inanlohna a awm a, thupek anga hnathawk, mipui rawngbawltute chu sawrkar hnathawk te an ni. An hna chu ṭha tak leh lungawi takin, an hlawh phu tawkin an thawk ang, hna an thawh avangin hlawh leh thil dang hamṭhatna an hmu a ni.

Chief Minister thusawi tha tak hi hnathawktute an inthlahdah a, hnawksak zawnga an awm a nih chuan hlawh lak an phu lo tihna a ni ber ang chu. Sawrkar hnathawkte zingah hian an sawi fo a, zelthel, inthlahdah leh dawr hreawm riau te an awm ṭhin thu an sawi ṭhin a; ṭhenkhat phei chu mahni hna pawh thawk ṭha peih lo, hlawh lak hun leh hamṭhatna erawh hre tuk te hi an awm a ni chek ang, heng zawmthaw tak takte bakah “Hei zet chu engtin nge maw a tlin theih le?” tih tur te pawh hi an awm chawk a ni ve ang.

Hnathawk hlei thei lo sawngnawi riau leh mahni hna pawh ṭhahnemngai lo, dawrtute ngai pawimawh lem lo tak, inthlahrung taka va dawr de de pawha rin ang ngeia lo ti hrep te hi chu inenlet an ngai khawp nia. Heng mahni hna pawh thawk ṭha thei lo kan han sawi thuak thuak tlemte hi an chunga thuneihna lekkawh theitu chu kan hotute tho tho hi an ni. Dan ang thlapa kawng zawh erawh a ngai ve thung. Mi dik lo hmuh chuan hrem mai tur, mi zawmthaw leh thawk tha peih loh hmuh chuan kan hotute hian hma la mai se, mipui hmaa sawi hi a ṭhat rual rualin mi tam tak chuan “Engati nge hmala theitu chu amah a ni a, hetia mipui hmaa sawi ringawt lovin, hetiang mi sawrkar hnathawk hnawksak an awm a nih chuan an chungah hremna chelek mai tur alawm” tiin. Kan rilru put hmangte hi tute pawh kan inenlet viau zel a ngai a ni.

Ram roreltute pawh rilru dik tak hmanga hna an thawh chuan thawk ṭha lo an hmuha an hriat chuan an chungah dan chelek mai se. Sawrkar hnathawkte pawh rilru dik tak pua hna thawh anih loh chuan zelthelna a awm duh a, mahni hnaa ṭhahnem ngaih lohna a lo piang a, hlawh leh hmaṭhatna dang duh tuk ringawt sawrkar hnathawk zingah an tam chuan chu chu rilru dik lo kal zel a ni. Mi rilru dik chuan ṭha tak leh dik takin a hna a thawk mai tur a ni.

Politics tuinu-in a pawlh sawrkar hnathawkte:- Sawrkar hnathawkte dinhmun chu kan sawi thuak thuak tawh a, mi tam tak chuan hnathawktute dinhmun hre lek lova a pawng a puia sawrkar hnathawkte dem mai hi kan awm ṭhin. Hlawh pung tur chungchang ringawtah pawh lo helh em em mai kan awm a, a la hun lo tia duham em em dawna chhuahtute pawh hi mi tam tak kan awm a ni. Heng na tak taka sawitute hian hna han thawk ve chiah se an sawi kher lo vang tih hi a rin theih ve tho mai, hei hi a chhan ber ni awma lang chu sawrkar hnathawkte dinhmun tak tak kan hriat tawk loh vang te pawh a ni mai thei. Lehlamah chuan thil hria chu an inti ve mai thei tho mai. Sawrkar hnathawk chu politics-ah a inrawlh reng reng tur a ni lo, a hna chauh a ngaihtuah tur a ni. Mahse, ngaihdan nei thei lo em ema khuahkhirh chu a ni hauh lo, an ngaihdan chu zalen takin an sawi ve thei tur chu a ni, chu chu politics khelte anga ṭan lam nei bur lem lovin a ni zel tur a ni. Inthlang ram kan ni a, kan thlan tur kan sawi chu kan zalenna a ni. Tuma khuahkhirh theih a ni lo.

Mahse, an sawi ṭhin a, sawrkar hnathawk zingah politics kheltute ang maia zalen taka in hmang an awm ve zel tihte a ni. Inthlan dawnah pawh tute mah hlauh bik nei lovin sawrkar hnathawk chu a tan lam tilang tak siin campaign chiam te hman deuh aṭang khan an awm ṭhin ni awm tak a ni. Hei hi a dik ngai a nih chuan tih loh tur dik tak an ti a ni mai. An chungah dan anga hremna chelek a nih leh si loh chuan chhan ṭha tak a la awm zel a, chhan ṭha tak chu kan politician te bawk an ni zel.

Sawrkar pawhin an chungah “A thiltih dan hi dan a kalh a, hremna chelek tur” tiin hma han la dawn mahse, anmahni chhantu lian tak an nei tihna a ni. Ram roreltu tura inbuatsaih mek ten dik lo takin sawrkar hnathawk ṭhenkhat an kai chhuak a, an inpuihtir tihna a ni. An sawrkar phei chuan hlawkna chenin an pe ṭhin ngeiin a rinawm. Hei hi thil ṭha lo tak a ni ringawt mai a ni. Dan palzutna leh ngaihthahna a ni a, mi dik lo tak dan hmaa humhim tumna a ni a, midang mit timimtu an ni a, chu chuan sual dang a hring chhuak a, sawrkar hnathawk zingah pawh mahni hna thawk ṭha mang si lova chapo taka awmna a ni. ‘In sawipui’ neuh neuh lo pian chhuahna pawh a bul tak zawk chu kan ram hruaitute politician te tih dik loh a ni zel ti ila a sual tam lo vang.

He dik lohna bul inṭanna kal zelah sawrkar hnathawkte zingah politics tuinu-in a pawlh tlatte an lo awm ta zel a ni. Tuna kan buaina tam zawk pawh a bik takin sikul ziritirtu-te ah a ni. Awmna duh bik nei tam tak an lo awm a, sawrkar in khauh takin han kalpui tum mahse, politics lo inrawlhna a lo chhuak zel a, chumi avanga ngampa an lo awm zel bawk a, zirna sikul tam tak zirtirtu nei ṭha lo te a lo awm phah ta zel a ni. Kan inenkawlna ṭha lo tak leh a kalphung dik tawk loh, siamṭhat har em em si te an ni a. Sawrkar hnathawkte hi politics tualzawlah hian thuk takin inrawlh lo sela a ṭha ber. Chumi tur chuan kan politician te pawh hian an zir a ngai. Dik lo taka thiltih a lo awm thinna chu kan rilru dik loh vang zel a ni.

Mihring rilru a dik loh chuan sual khur thuk takah kan tlulut mai ṭhin a, chung sualte chu hleprukna te, insawichhiatna te, inremlohna te, sum leh pai dik lo taka ngainatna te, khawvel nawmchenna a luhte an ni. Heng hi keini ringtute chuan kan tih loh tawp tur a ni. Ram hi Pathian duhzawngin kan kaihruai tur a ni. Sual hi mihring zinga lo chhuak, lo awm a ni a, Pathian pawhin heng laka tal chhuak a, tlansan turin min duh a ni. “Sual hawisanin, thil ṭha ti rawh se. Remna zawngin um zel rawh se” (I Pet.3:11). Lalpa duhzawng tih hi himna kulhpui chu a ni. Kan ram hi Setana duhdan zawnga rorel kan phal chuan kan chhe zel ang a, simna nena thil ṭha lo kan tlan san chuan chu hmun chu himna a ni. Chu himna kulhpui chu Isua krista-ah a ni.

Kal Lalpa Ina kan luh chuan a duh­zawngin kan hotu ten ro an rel tawh ang, kan inlungrual ang a, tuna kan insawichhiat vak vakna ang hian hmun a chang zo tawh lo vang. Inremlohna-a kan inbakkaihna hian hmun a chang tawh hek lo vang, duhamna avanga sum dik lo taka hlepruk duhnain hmun a chang tawh hek lo vang. A chhan chu kan roreltu tura kan thlan chhuahte chu Pathian duhdan zawnga ro an rel dawn avangin… Setana leh a hote chuan min tihbuai tum mahse, kan phaw tana Lalpa kan hman phawt chuan sual thiltihtheihna a leng tawh lo a ni. Ram chu Lalpa ta a ni si a.

- R.Zomawia