India hnuai-ah chuan...
Mizote hi khawchhak lam aṭanga lo chhukin tuna kan chennaah hian kum 300 vel chu kan lo cheng ta. Kum 1890 vela Britishin chakna avanga min hneh hma khan Greek City State angin mahnia ro inrelin Lal leh a khua leh tui te kan lo khawsa ṭhin.
Kum 1946-ah Indopui a lo tawp chho ta a, Kristian Pa Macdonalda’n nakina la independent thei tura British Crown Colony-a awm min ruahman pui a, chu chu duh lovin mahni ṭanghma hai hruaituten Assam hnuaia therhlo leh hmuihmer it-in India-ah min luhpui ta kha a ni a.
District Council chhete min pe ve a, kum 20 a vei dawn (1960 vel) meuh chuan India chu nuhrawn sual tak a nih kan hre ta a, zalenna kan han sual leh hnuhnawh a, a lo har ta em em mai a. Hmelma lian ber sawisakin India chuan mipui nunau chenin min sawisa a, Hitler-a concentration camp leh Pol Pota ten Colombia mipui an nghaisak ang mai khan India sipai rawva tak chuan min han sawisa ta kha a ni a. Chuti chung chuan vawiin thlengin India lam ṭang tlat hmuihmer thlahlel hruaitu kan la neih belh ta zel a, India thiam chan tir tlat kan tam.
March ni 10-a Assam Police ten Mizo thlai 50 lai silaia an kah hliam pawhin hmuihmer thlahlel hruaituten kan thlavang hauh a hnekin vai lamah an la ṭang ta zel a. India rama State danga thleng ngai lo, pawisawi lo ralthuam keng lo, buaina siam pawh ni lo inpawng kahna chu kan la tuar ta zel a ni.
India hnuaia kan awm hi enge a hlawkna? Mi tlemte hausakna leh mipui nawlpui retheih tlawk tlawkna chauh lo chu hlawkna reng a awm lo. March ni 10-a kan tlangval pawisawi lo te thisen chhuak khawpa min sawisak hnu pawhin kan ram hruaituten min la chher duh hauh lova, kan ṭhalaite thlavang an hauh duh hek lo. Kan ram hruaitute khawsak dan hi a rapthalak ngawt mai. India hnuaiah chuan hei hi kan chan tawk a ni.
ZORO hmalakna kal zel avangin UNO-in tharum thawh ngai lova, semi-independent thupuan min neih sak pawh kan ram hruaituten inchi khat pawh an bawhzui duh lo. India hnuaia kan awm chhung chuan leh India zepuia min hruai lut mektu hruaitu-a kan neih chhung chuan engmah kan ang dawn lo. Kan la buai telh telh mai ang. Ram leh hnam, mihring dikna leh zalenna tun din aia mahni inhaivurna lama intlansiak hruaitu kan ngah tawlh tawlh dawn niin a lang ta.
Ṭhalaite i harh ang u. He UNO Thupuan ni 13.09.2007 ang hian tharum tel lovin ram 17 chuan independent an hmu mek a, he thupuan hi India pawhin a pawmpui thlap a, kan ram hruaituten bawhzui duh hek lo le.
He UNO Resolution bawhzuia Delhi tlanga kal ngam hruaitu kan nei miah lo em ni le? Thi beh ve lo tan lah kal ve ngawt chi lah a ni si lo. Central aṭanga sum lokalin eiruk chhawk tel tel leh nuam tawl nana hman hi hruaitu tam takte thlakhlelh ni berin a lang.
Hmanah Algeria nulaten enge an sawi, mi tih duhdah atan fa kan hring duh tawh lo, mipa te khan kan ram tan in beih ngam loh chuan Pawnfen feng ula, keimahni’n kan bei ang an ti a. Chutah an tlangvalte an lo harh chhuak a, independent an sual a, an sual chhuak ta a ni. Kan zirlai nula tlangvalte hian Algeria nulate thu khawchang te hi kan zir thar leh ava hun em! ZORO hmalakna hi Mizote dikna chanvo humhalh lehna tura kan tana kawng inhawng a ni tih Mizo zawng zawngin i chiang thar leh ang u.
- Rualkhuma Hmar