Written by
Chhuantea Chhakchhuak
Khuangphah

TAHRIK LEH NI

Ṭawng hi khawvela thil ṭhang duang, ṭhang chak leh inthlak nasa ber zinga mi a ni hial awm e. Kan ṭawng Duhlian ṭawng pawh hi nasa takin a inthlak a, tun laia kan ṭawngkauchheh tam zawk hi chu hman lai mite khan an hre thiam kher lo vang. Hnam dang ṭawng mahni ṭawng ang maia kan hman, kan ṭawnga kan lakluh tak lah a ṭhahnem khawp mai; mahse, hei hi chu loh theih loha chhiar a ni.

Hnam changkang leh ṭawng lama hausa ho kan thlir chuan hnam dang ṭawng an lalut nasa hle. A lang­sar zual han tarlang ila, subject lar tak ‘Physics’ hi a bulthum leh a ṭobul chhui chuan Greek ṭawng 'phusis' [a awmzia chu leilung dan kal­hmang (nature)] aṭanga lak a ni.

Sap hoin an lalut a, 'Physics' tiin an thlak mai a ni. Hetiang tho hian hnam tin hian hnam dang aṭangin ṭawng an la vek a, anmahni ṭawng nena inmil deuh leh lam awlsam deuhin a her rem mai ṭhin. Hnam dang ṭawng mahni ṭawnga lakluh hi hmasawnnain a ken tel tlat, ṭawng tihhauh­sakna pakhat a ni.

Zofate pawh hian hnam dang ṭawng, mahni ṭawnga lakluh kan ngah khawp mai. A langsar zual han tarlang ila- kudam, bazar, lalṭin, ketli, verandah, tahrik leh a dang tam tak a la awm. Kudam hi sap ṭawng godown aṭanga kan lak a ni a, a ṭobul chhui tak tak chuan Tamil ṭawng ‘gudam’ aṭanga lak a ni. Chutiang bawkin ‘kettle’ chu ‘ketli’ a lo ni a, lantern pawh

‘lalṭin’ tiin ‘tahreek’ pawh ‘tahrik’ tiin kan ṭawng nena inmil deuh leh lam awlsam deuhin kan la lut a ni.

Tahrik hi commi­ttee kohna leh eng iloah kan hmang rim hle a; mahse, kan hman dan hi a dik lo deuh niin ka hria. Tahrik hi ni kan zawm tir fo a, a dik fumfe lo. Entirnan, 'Tahrik ni 30.3.2018-ah committee pawimawh tak koh a ni a', hetiang hi a dik lo. Tahrik hi Vai ṭawng ‘tahreekh’ tih aṭanga lak a ni a, a awmzia chu ni tihna a ni, tahrik hi hman loh tawp tur tihna a ni lo va; mahse, 'tahrik' ziah zawh chiaha 'ni' kan ziak leh ṭhin hi a dik lo a ni. Ni ni tih hian awmzia a nei lo, a dik lo hulhual a ni; tin, vawiin ni tih nen a inang reng bawk. Vawiin tih tawh na na na, ni-in zawm thu a awm lo.

Tahrik leh vawiin hi ni-in a zawm chuan chalhmasam an sawi ang chauh kha a ni ang, chalsam tih mai hi a tawk; chalah pawh a va hma lehzel chuan a thui tawh awm teh e! Ka mimal ngaihdan tih nen pawl khatah ka dah, ka leh mimal tih hi mahni (personal) sawina ve ve a ni. ‘My mine thought’ kan tih ngai loh kha!

Tunah chuan a dik kan hre ta, a dik lam apiang hi kan pawl lo ni zel se; tin, hnam ṭawng hman uluk hi ram leh hnam humhalhna a lo ni. Thu ngaithlatute mai ni lovin zawmtute lo ni zawk rawh u, chuti lo chu mahni inbum in lo ni dah ang e tih a nih kha.

- Chhuantea Chhakchhuak, Khuangphah