Written by
Lalhmingmawia Ralte

CoVID-19 leh Lockdown hi... (Part -2)

Khuanu thilsiam tinrêng mai hian a thlîrtu thinlung azirin ṭhatna leh ṭhat lohna lai (Side A leh Side B) an nei thei ve vek ti ila kan sawi sual awm lo ve. CoVID-19 hripui lêng mêk leh LOCKDOWN-in nghawng a neih lian zual deuh deuh, tun ṭum chu i'n sawi ve leh thung teh ang u aw:

1. Zîng thawh: Lockdown a nih miau avângin zirlaite tân sikul kal theih a ni si lo va, thawh hun bi a tibuaiin inthlahdah an tam phah.

2. Ei leh in chungchang: Duh ang ang ei tur lam mai a harsat avângin ei leh in duhtui deuh tân ninawm a lo chang a, chhungkuaah phunnawina a siam.

3. Ni hman dân: Nunphung a lo buai tâk avângin engkimah a awlsam kan zawng nasa lutuk hian min tithatchhia a, kan ni tin nunah a chhe lamṭhuam min pantir.

4. Chaw ei hunbi: Zîng thawh leh ni tin hun hman dân a lo danglam avângin engkimah kan thiltih hunbi neih sa a khawih danglam a, tûkṭhuan pawh chaw chhûn nêna ei kawp nghâl theih tûr khawpin kan ei tlai phah ta hial!

5. Hun âwl hman dân: Kan hun awl neih angte kan hman dân a lo danglam ta hlawm! Phone hmanga games khelh leh a dang ṭangkai lo khawih nân, lockdown hrehawm tihziaawm nân pawh a ni ang... kan hmang nasa ta lutuk.

6. Zân mut hun: Hunâwl a ṭangkai lo zâwnga kan hman avângin duhtâwk lêm kan nei ta lo va, kan zân mut hun a sâwi danglam a, taksain a tawrh phah bawk.

7. Mizo tlâwmngaihna kha: Mizo-te min ti-Mizotu chu tlâwmngaihna hi a ni; amaherawhchu, hripui lêngin inhnaih loh tur a tih avângin Mizote a hunah kan tlâwmngai hlei thei lo, ei leh inah te, thil phurh lo inchhâwk thlengin kan inpui bâwm hlei thei ta lo!

8. Rethei leh mamawh zâwkte: Rethei leh hausa inkar a zau tulh tulh a, thil la hrethiam lo naupang zâwkte rilruah nghawng ṭha lo neiin îtsîkna leh chhûngkaw hlim lohna a thlen.

9. Ṭhenawm khawvêngte inhmuh dân: Hri a lên miau avângin a kai tâwk lah an awm lo thei lo va, inkhawngaih a hnêkin mi tam tak chu inthinhrikin an inhlau em em a, a hri kaite tân nun a tinuam lo hial thei!

10. Hausa bîkte tân duhsakna: Tu pawh sumdâwng chuan inhralhna tam tam chu a pan mai thîn a, lockdown karah delivery a lo awm lehzêl bawk nen, a hausa deuhte'n an chah tam miau avângin sumdawngte leh dâwrkaite paw'n an duhsak a; mahse, a chah tam thei lo emaw dâwr tam thei lote'n mamawh an neihin hrilhhriat an ni ve lo va, hri kai an lo nih ngat phei chuan tu ma'n hnaih ngam lovin an enhniam emaw tihtur khawpin kan Mizopui ngeiin an dâwr ta hlawm a nih hi!

11. Taxi driver-te tân hun harsa: Tûnlaiah a him thei ang bera indâwr a ṭul avângin mipui lamte paw'n kea kal mai kan lo duh tlâng hlawm a. Taxi leh Two-wheeler Taxi emaw a dangte tân lockdown hun chhûng a rei avângin chhungkaw harsatna a thlen a, ei leh bâr kawngah mi mangang tam tak an awm phah ve.

12. Zirlaite zirna kawngah an hnufûm phah: Chhungkaw tin innghahna chu zirlaite hi an ni a, an zirna kawngah nasa taka nghawng neiin lehkhabu la nei lo lah tam tak an awm a, lockdown-in a nanchîn tâk avângin lehkhabu nei lova class kal ngai an awm a, lehkhabu tel lo chuan thiam tak tak a lo har a, zirlai tân harsatna a thlen nasa hle.

13. Thihna a thlen: CoVID-19 hripui avangin mi tam takin nunna an chân phah a; Mizoramah ngei pawh mi 235 (12.9.2021) laiin nunna an chân phah tawh! Kum upa lam leh damlote'n duh angin an inenkawl ṭha thei lova, chu chuan thihna a thlen mek zèl.

14. Ram leh ram insumdawn tawnna a tichhia: Hripui hi khawvel hmun tinah a leng a, ram hrang hrangin kan tuar a, Ram hrang hrangte insumdawn tawnna chenin nghawng lian tak a nei a, ram leh ram insumdawn tawnna a chhiat phah nasa hle.

15. Damdawi Inah nasa takin harsatna a thleng: CoVID-19 hripui vangin damlo an tam phah êm êm a, Damdawi Inah khumte an inchan lo va, an buai phah hle.

16. Zirna sáng zâwka zir tum tan harsatna a thlen: Thiamna sang zawk beiseia zirlaite ramchang kâng zawk beiseia kal duh leh kal tumte tan harsatna nasa tak a thlen a; hripui lêng avang hian ram danga zin veivah a harsat phah hle.

17. Naupangte nasa takin a tibuai: CoVID-19 hripui leng mek hian zirlaite chu an lehkha zirnaah nasa takin a tibuai a, zirna in pawh khar a ngaih phah hial a, offline-in class a kal theih loh a, harsatna zakhua a thlen bawk.

18. Eizawnna kawngah harsatna a thlen: Hripui leng avangin ei leh bar zawnna kawngah mi tam takin harsatna an tawk a, nasa takin a tibuai a ni.

19. Midang In luahtute tan harsatna a thlen: Mi tam tak te chu mahni in leh lo nei lo, midang In luahin an awm a, lockdown avangin in luah man pe hlei thei lovin an awm phah bawk.

20. Inhlawhfa chawpte a tibuai: Chhungkaw chawma inhlawhfa chawp an tam em em a, lockdown avangin an eizawnna a bahlah a, inhlawhfakna tur an nei lo va, an harsat phah hle.

21. Damlote tan harsatna a thlen: Damlo Damdawi In pan ngaite tan hripui kai hlauh avangin damdawi in pawh an pan ṭha hlei thei lo va, an buai phah viau bawk.

22. Insa mêkte a tibuai: In sa mekte pawh an buai em em a; hmanrua, insakna bungrua lei hlei thei lovin an awm a, an buai phah em em.

23. Ram hruaitute tan buaina: Mi ṭhenkhat eizawnna a buai phah avangin ram hruaitute lu a hai a, an ngaihtuah seng vek thei bik si lo va, an buai phah hle.

24. Inkalpawh a harsat phah: Khaw hrang hranga awmte an fimkhur avangin intlawhpawh hleih theih a ni lo va, home quarantine te a ngaih zel ṭhin avangin zin veivah pawh a nuam bawk lo va, chu chuan inkalpawh a tiharsa zual.

25. Retheihna a pung: Hripui leng avangin duh angin hna a thawh hleih theih loh a, chu chuan retheihna a tipung zual.

26. Thatchhiatnain mihring nunah bu a khuar: Lockdown reng a nih avangin hnathawh a theih loh a, inah awmin engmah ti lovin ni kan vui liam a, engmah tih nei lova awm chu ngaiah kan neih ṭan deuh der!

27. Nunphung hlohna: Ina tawm rengna chuan social media leh phone khawih nasat a tipung a, a hun takah engmah ti lovin nunphung pangngai min hlohtir.

28. Online Gamers an tam phah: Nunphung inthlâk thleng chuan hunâwl a titam a, 'hunâwl hnawh khah nân' tiin games leh eng eng emaw an ti a, Gamers leh mi zawmthaw an pun phah hle.

29. Zirna tlâkchhiatna: Tun hma angin sikul kal theih a nih loh avangin zirna a ngaihsak theih tak tak loh va, online-a zir hi chu a tam zawkin an peih lo. Thil dangah an hun an khawhral nasa ṭhin.

30. Ruihtheihthil tih a hluar: Lockdown avangin mi tam takin an hun hlû tak chu ruih nan an hmang emaw ni tih mai turin hmun ṭhenkhatah hriattur a awm ve tlat mai bawk!

31. Social media hmansualna: Hun âwl a lo tam a, comment leh share an peih ta êm êm a, chu chuan midang pawisawinate leh rilru sukthlek dik lohna a siam chàm-chí ve mai bawk.

32. Sualna a pung: Hri avangin biak in khar a ni a, mahni in ṭheuhah mahni duh leh nuam tih danin kan khawsa a, rinna kawngah kan hnufual phah niin a lang bawk a, sualna a pun phah bawk.

33. Hriselna a kiam: Inkhârkhip a nih avangin nunphung a inthlakthleng nasa a, hriselnain a tuar a, insawizawi chena kan inthlahdah phah avangin taksa bawrhsawmnain nun a luah ve.

34. Chhungkua Inrem lohna: Nunphung inthlakthleng avangin chênghote inkârah pawh buaina neuh neuh a awm thei a, inhauhna leh inrem lohna a thlen ve fo niin a lang.

35. Aia upate zah lohna: Hri avangin inkhàrkhip reng a ni a, nunphung a dik lo a, ngaihdan inan lohna chuan inrem lohna a siam a, naupang zâwkten an duh anga an nun an hman theih loh avàngin aia upate zahna nei lo lêkin an khawsa ve fo.

36. Zirlaite'n an tuar: He hripui lêng vang hian zirna in hrang hrang a hawn theih loh a; a bikin thingtlang lama zirlaite a nghawng leh zual. Online class-a teaching pek a nih ṭhin avangin net ṭhat loh chângte a awm ṭhin a, zirlaite'n teaching mumal an dawn theih loh chang a awm fo a, hei hi a pawi takzet a ni.

37. Economic dinhmun a tlahniam: Eizawnnate a lo harsa tan a, hna mumal takin a thawh theih loh a, mi tam takin an eizawnna an chân phah bawk. Sum che vêl a tlêm a, hei hian nasa takin economic dinhmun a tlâkhniamtir.

38. Mental health lamah: CoVID-19 hripui hian mental health (rilru hrisel) neihna kawngah nghawng a nei ve bawk. Rilru a tiipik a, anxiety leh depression-te thlengin a rawn thlen thei ve a ni.

39. Taksa chak lohna a siam: Taksa insawizawi ṭha hlei thei lo leh infiamna lam tithei lovin hun rei tak kan awm a, hei hi taksain a tawrh phah ve.

40. Inkhâwm theih a ni lo: CoVID-19 hripui leng avang hian Biak Inah pawh kan inkhawmho thei ta lo va, hei hi a pawi hle mai.

41. Chhiatni-Ṭhatni: He hripui leng avang hian chhungkaw laina hnai hun tâwp pawh hmanpui hlei thei lovin min siam a, SOP dan pèla kal kan duh lo va, mi 30 sia tam kal a rem bawk si lo. Hei hian rilru hrehawmna leh lungngaihna nasa tak min thlen ve.

42. Sports lamah: Hripui lêng mêk leh lockdown ni fo bawk si avang hian kan sports' person-ten an tum ram leh an theihna pawh an pho chhuak ṭha hlei thei tawh lo. Infiamna lamah intihsiakna lian tak takte pawh he hripui avang hian chawlh a ni a, a ṭhen chu famkim lo taka neih a nih phah bawk.

43. Hmasawnna lam: Sawrkarna fawng chelhtu lam pawhin ram hmasawnna (Development) lamah ke pên tum viau mah se, harsatna chin a awm ve si. Hmasawnna tur kawng dapna lamah hmalak a harsat phah a, a tihṭhuanawp phah ve hle.

44. Thlai thar hralh kawngah: Kan thlai tharte hralh chhuahna lamah nasa takin harsatna kan tawk. Thingtláng lam pawhin khawpui lamah khàrchhàwntir duh mah se harsatna chin a awm a, khawpui chhungah a thlawnin an rawn sem lo thei bik lo.

45. Rethei zâwkte tân harsatna: CoVID-19 hripui lêng vang hian mirethei, ni tina inhlawhfaa khawsa ṭhinte tan inhlawh chhunzawm hleih theih a ni ta lo va, hei vang hian an ni tin khawsak a harsat phah hle.

46. Rilru dam lohna a thlen: Hripui leng avang hian mahni in chhung lumah kan inkhung reng mai a, hei hian mi tam tak chu depression a siamsak a, an nunna hlu tak chântir phah ta maite pawh an awm hial!

47. Industry leh Factory lian a nghawng: CoVID-19 hripui leng leh Lockdown avang hian industry leh factory lian tak takte'n an hnathawh tur ang an thawk thei lo va, ṭhenkhatah an hnathawkte bàn ṭhen an ngai hial. Hei hian kan ni tin mamawh indaih lohna a tisáng a, harsatna namen lo a thlen phah. Hnathawktu tam takin an hna an chawlsan a, ei tur buh leh thlai chi hrang hrang indaih lohna a thlen bawk.

48. Thingtlanga damlo natna tâwk tan harsatna: Thingtlang lama awm, harsa ve tak tak, hmunpui pan ngaia awmte'n hripui leng avangin hmunpui lam an pan theih loh phah.

49. Thawh chhuah a tlahniam: Ram chhûnga sumdawnna leh hnathawktute an chawlh ṭhuap avangin ram economy nasa takin a tlak hniam phah. Ram dang nêna insumdawn tawnna kawngah harsatna a thlen bawk. Hripui lêng avàng hian duh ang angin ram dang nen kan insumdawn tawn theih loh avangin harsatna a thleng ve.

50. Cyber Attack nasa takin a pung: Lockdown te a nih ṭhin avangin mi tam takin Social Net-working lamah kan inhmang nasa a, hei hian a hma zawng aiin cyber attack a thlen nasa zual hle.

Kan ni tin hun tawn hi a chhia emaw, a ṭha emaw pawh ni se; a ṭangkai thei tur ang zawnga kan lo her mil thiam chuan hlâwkna ropui tak kan têl thei tih hria ila; thil rêng rêng hi a thim zâwng ni lo vin, a êng zawng zèlin thlîr thiam tum ṭhin ila; tichuan, mi vànnei kan lo ni ang a, kan nun khua a lo hlim bawk ang.

- Lalhmingmawia Ralte