VAWRSELA PA...
Mizoram chu India ram state hlim bera thlan a nih kha. Thil hrang hrang ngaihtuahna leh dingdihlipa suangtuahna thu nen kan han sep tak tak chuan, ram nuam leh remna thlifim len velna ram a lo ni. Hei bakah hian, oil lipui chunga awm kan lo ni a, Economic kawihsapir hmang thiam leh Economic molecules ngah tak ram kan ni bawk. Kum 10 chuang kaltâ khan, kan state financial airlock chu second gear a tlan thei tura dah rem a nih thu sawi a ni tawh bawk.
Kan state sawrkar innghahna chu Central sawrkar a ni, kan ti chungin, Centre chu kan hmu nep ang reng hle a. Central sawrkar hian ram inchi khat pawh a nei lo va, sum pawh ama puala engmah nei lo, state hrang hrang leh industrialist etc te thawhkhawm /chhiah lo collect-tu satliah niawm takin kan sawi bawk.
NE state CM dangten, union home minister Amit Shah an tlawn rawn a, hmaichhana an fak luai luai laia fak ve miah lo leh sawisel or do ngam awmchhun kan ni (CAB introduce hun laiin). He thuah hian do ngam tura insawi chungin ban kan pharpui leh a, India rama CAB Campaign neih hmasak berna state-ah kan ṭang zui.
Mahni sahmim tihpuar duh luat vanga Central BJP sawrkar sawisel leh Hindu lalram din tum nia puha mipui rilru hruai sual pawiti miah lote chu mawngsawhdawtin an tla a, BJP thurualpuitu nia sawi sawrkar nghet (MLA ngah tak) pawh a tak awm lo thu chauh tih ang mai a nih chhoh tak avangin, Vahmim mawngṭawih ang chauh a ni chho ta. Tun sawrkar term chhunga sawrkar hnathawk pension mi 350-400 velte chuan an pension pawisa an la thei hlawm lo va, State treasury chu sum pek chhuah tur zat bituk nei hlei thei lovin, a tlachawpin (finance deptt thu angin) a kal beuh beuh a ni ber (Source : 24/9/21 Vanglaini issue). Hetih lai hian, kan ram min chuh buaitu Assam sawrkar chuan central zem a zen thûk bik nge, an state sawrkar hnathawk pension te chu an pension ruala sum release nghal zel tur leh a tlém berah ni tin pension Case 500 tal chingfel ziah turin an CM in thupek a chhuah ve thung.
Hripui leng karah ram economy a tlachhia a, ram inchis khat mah nei lo Central sawrkar pawh a talbuai takzet mai. Kan ram hruaitute hi building lian leh ropui sak lamah an zam a ṭha hle. Heng basic infrastructure hote hmang ṭangkai tur hian, ram economy leh chhung tin economic tihchangtlun a ngai tih leh hmasawnna hi a kai rual tur a ni tih hi kan ram hruaitute hian hre ve tak ang maw le.
Covid 19 vanga frontline worker leh VLTF/LLTF boralte ralna sum chu, India state dangten 40 lakh an ruahman laiin mipui tha chhawr nasa ber state chuan nuai 20 kan sanction ve dawn a nih hmel hle. Tun hnai mai khan Supreme Court of India chuan National Desaster Management Authority (NDMA) hnenah hriattirna pein, India rama Covid pandemic vanga nunna chan zawng zawngte chu Chhawmdawlna /râlna sum Cheng 50,000 (singnga) ṭheuh pek tur a rawn ti ta tlat mai. Hei hi state sawrkarten an State Desaster Respond Fund (SDRF) aṭangin an pe tur a ni tih a tel bawk. Mizoram hian nimin thleng khan Covid vanga nunna chan mi 274 kan nei tawh a, heng mite ṭanpuina tur sum ngai zat hi Nuai 140 dawn a tling a, Covid vei dek dek chu natna dang vanga boral tho (tura ngaih) pawh COVID vanga thi ang zela kan lo chhinchhiah tawh pawh hi phurrit a chang thuai dawn a nih hmel hle mai. (Covid vanga thihna hi kan ennawn leh duh mai ang em?)
Mihring hripui leng karah Ran hripui a lo leng ve bawk hian, buaina a belhchhah ngiang mai. Chhimlam Lungsen RD block ah te phei chuan he African Swine Fever hian chhungkaw tam tak rûmna a thlen lehzual a. Hmun tam taka vawk vulhna farm te chu a ram thliah thluah bawk. Thuthlunghlui huna Joba tawrhna ang mai kha kan ram hian a tawng a ni ber mai. Amah pán bawm khah ni chunga a fate leh a ranrual zawng zawng an thi mang vek ang mai kha kan ni ta. Kan Nu leh Pa, ṭhalai leh mithiam tak takte'n hripui chimawm vanga nunna hlu tak an chan laiin, kan state economy driver pawimawh tak eng emaw zatin ASF natna vangin thihna an tawk chum chum bawk.
Thla hnih kalta vel khan, Kan Minister (Veterinary changtu) khan, Mizorama ASF hrileng hi Central sawrkarah thlenin, National Disaster-ah puantir kan tum tiin a sawi a nih kha. Hemi zulzui hian, Mizorama vawk vulhna hmuna ASF hri kai vawkte chu suat runpui neih a ni ta a, ASF hrilenna khua 266 zeta vawk 30,000 dawn lai thite pawh zangnadawmna pek tum a nih tur thute puan a ni.
Heng thil hi state budget pawn lam aṭanga nawr chhuah ngai a ni. Central sawrkar hi Aw leh Aih titheitu a ni. Heng thilah hian, State leh Central sawrkara Political Connection neih ṭhat leh ṭhat lohvin kawngro a su hle tih kan hre awm e. Kan NE State pui Assam tuilian tuartute, Manipur power plant te, Arunachal leh Tripura state chhunga Cheng vaibelchhe sing tel project hrang hrang (Central package) te hi Central sawrkar nena an inzawmna rah chhuah vek an ni hlawm.
Keini chuan, Central sawrkar BJP hi kan ngaina reng reng lo va, kan zawm ngai dawn hek lo tiin kan inthiarfihlim san der vel a, Pathian thuin, "Ka lama ṭang lo chuan, min do a ni," a tihte kha Hindu BJP-ho hian an lo chhiar ve nge, kan mumang a thleng dik hlei thei ta tlat lo hi a manganthlak ta hle mai. Heng vang hian emni dawn le... African Swine Fever vanga kan vawk sing thum dawn lai thite Lu man pawh Central sawrkar hian min pek theih a tum ta lo a nih hmel hle mai.
Heng thil zawng zawng ngaituah chung hian, Fapa in dang, intodelh mang si lovin, amah chawmtu (A Pâ) a ân khum hluk hluk ang hi kan ang ber lo maw? Vawrsela Pa...bawng kan lo tih ngawt kha süt in, BAWNG LEH LO ti leh zawk mai ang u hmiang.
- Vanlalhuma Kawlni