HAWH TEH U, I NGAIHTUAH TLANG TEH ANG U
Khawvelah hripui (Covid-19) a lêng a. Tun dinhmunah hri kai tam lamah India ram state leh UT 36 zingah za zela kai zat chhûtin a kai tam ber lawr lak kan ni mai hi eng vang nge tih kan inngaihtuah tak meuh a ngai a ni.
State khatah chuan hnam hlang deuhthaw leh kristian hlang deuhthaw chenna ram kan ni a, Pathian nung be ngat pawh kan niin kan Pathian biak pawh kan chhuanga kan induh phah hle a ni si a. Khawvel pum huapa hripui lo lêngah hian a hneh lo leh a talbuai berah engati nge kan ṭan le? India ramah phei chuan, tun dinhmunah mihring za zela chhutin a tuar ber fâl nalh kan nih hi a va zia lo ve.
Nitin dinhmun thar a awm zel a. Dt.22 Sept. 2021-a Vanglaini a lo lang aṭangin inen fiah ta ila. September 20, 2021-a India rama hri kai sâng fâlte indawt dan hetiang hian a sawi a.
(a) Kerala 1,67,578 (b) Maharashtra 45,229 (c) Tamil Nadu 16,984 (d) Mizoram 15,140.
Heti hian India ram state-ah a sang lam aṭanga palina kan niin a lang. Mahse mihring tam phu tawk anga za zela tehin a hnuaia mi hi kan dinhmun chu a ni:-
Heta state mihring hi 2011 census a mi a ni. Heta a lan dan hi chuan, mihring za zela kai zat kan sâng fâl nalh a, min hnaihtu ber Kerala-a kai zat let thum deuhthaw-in kai kan tam tihna a ni. India ram pumpuiah pawh hetiang hian, zahthlak khawpin kan sang fâl a, a chhan ni thei âwmte pawh kan dap a ngai a ni.
Zalen chanchinbu, September 5, 2021-ah chuan, Mizorama Congress party chuan, “Ministry 0f Home Affairs Order No.40-3/2020-DM-I (A) Dt.23rd. March 2021-ah chuan sample test zawng zawng aṭanga za zela 70 (70%) emaw a aia tam emaw RT-PCR hmanga test tur tih a ni a, Mizoramah chuan, September 2, 2021 thlenga sample kan test tawh zawng zawng 882096 aṭanga 66.64% test-na rintlak tawk loh RAgT hmanga test a ni a, RT-PCR hmanga test chu 27.30% chiah a ni,” an ti a, hei vang hian hri kai kan tlahniam thei lo nia an ngaih thu an sawi.
Hetia MHA order awm reng chung sia Mizoramin kan zawm lohna chhan hi eng nge ni ang le? A chhan ni thei âwmte han sawi ta ila.
(a) RT-PCR khawl a indaih loh vang a nih ngei a rinawm.
(b) Pu Zodintluanga MLA-in Lungleia hman turin RT-PCR khawl a pe a. Tun thlenga hman a la nih lohna chhan hi, eptu party mi pek a nih avangin, party feeling tenawm tak avang em ni ang? Tin, RT-PCR khawl hman tur ngaihtuah lama ṭan an lak chuan, tu emaw, sawrkar mêka thiltithei tak pawisa hmuhna a tih khawloh hlauh vang zawk em ni ang? Tin, RT-PCR khawl indaih lova awm rengna chhan hi, mi pêk hmin sa hman harsatna (pawn lam mi hriatpui phak loh) a awm tlat avang hian, mi pek hmin sa pawh hman lohva a awm laia, a dang lei chu thil tih chi a nih bawk si loh avangin an indang kawl a ni thei bawk emaw, Covid-19 do nana pawisa phawrh turin an ipte a thûk hrim hrim zawk em ni ang le.
Tin, hri do kawnga kan chak loh phah a ni thei tur chanchinbua lo lang leh chu state dangte chuan Covid-19 do nan state sum 38% te, 27% te, 25% te an hman hlawm laiin, keini Mizoram ve chuan 3% leh tlem kan hmang chauh tih a ni. Hemi avang hian kan ramin hri kan do dan hi a lo nêp hrim hrim mai a lo nih hi, a tih theih a ni.
Hetianga hri kan do dan tehnaa nêp lutuk, Sample test-naah 70% tal chu RT-PCR a ni tur tih sawrkar order a nih laia 27.30%-ah chauh kan lo hmang rêng rêngte hi a va pawi em! Positive reng si a, negative result a pek chhuah ṭhin avanga inkai darh engzat fakau nge awm tawh ang aw. Tin, positive reng si kan khawl hmanin a hmuh theih loh avanga RT-PCR khawlin a hmuh hnu a chhan theih tawh loh nunna hlu tak tak kan chânte hi engzat tak ni tawh ang maw? Ram dang daihte chu sawi lovin, India ram chhunga state dang sawrkarte inpek dan ang chen tal hi chuan kan sawrkar hi inpe ve se chuan, tuna hri kan kai dan hmun thuma ṭhena hmun khat ang velah tal hi chuan kan tlahniam ve ngeiin a rinawm.
Awle, unaute u, thil kal tawha kan tih ṭhat tawh lohna avang chuan a inhmumawh zawng leh rilru intina zawngin ngaihtuah zui lovin ṭan i la thar teh ang u, hetiang in:-
1. A pawimawh ber chu sawrkar a ni. Sample test-na khawl ṭha hi indaih lo tih awm lova hman tur lei ni se. State sum hi a ṭul chuan 20cr. vel tal pek chhuah ni se. ICU leh a behbawmah talbuai lo turin engkim buatsaih ni se. Technician-te pawh an indaih lo a nih chuan, volunteer ni mai lovin, a nghet lovin, thawh châkawm ve deuh hlawh pein rawih ni se.
2. Tuna Covid hripui leng meka kan ram dinhmun han en hian, tisa thila pawnlang taka siam ṭhat mai chi ni lo hialah ka ngai a ni. Kan ram hruaitute hi Pathian hmaah thuk taka inngaihtuahin, an tiṭha tawk lo nia an inngaihna-ah ngaihdam dilin, inpek tharna nei turin ka phut a ni. Mi hriat tura a langa tih kan phut lo. Pathian nen an inkar a ṭhat chuan kan ram a dam ang a, mipui tan pawh hriat loh theih a ni lo vang.
3. Mipuite tuman politics-a inepna rilru pu lovin, tihtak meuhvin kan ram a lo dam nan, Pathian hnenah dil ila; Lalpa duhzawng khua leh tui ṭha ni turin i inhlan ṭheuh bawk ang u.

- Rev.Darchungnunga