Written by
Rev. Dr. Zaichhawna Hlawndo

Politics dik lovin kan ram a tihchhiat dan

Ka article ziah hmasak “Politics dik lo kan ram sualna zung” tihah khan kan rama sualna chi hrang hrang bul leh a zung chu Politics dik lo a ni tih kan sawi tawh a. Tun ṭumah chuan politics dik lo chuan engtiang chiahin nge kan ram leh hnam leh sakhuana a tihchhiat tih kan sawi dawn a ni.

Poltics dik lo chuan Kristianna a rap bet: Kan ram politics dik lo hian kan Kristianna leh Kohhran a rap bet a, a dodal bawk. Kristiannain a thupui (a) Mahni aiin midang ṭha zawkah ruat tur (b) Sum ngainat sual tinreng bul (c) Kan hmelma/ buante chu lalna leh thuneihna (d) Dawt sawi bana mahni ṭhenawm hnenah thu dik tak sawi tur (e) Hna thawktu chu hlawh hmu tlak a ni (f) Thawk peih lo chuan ei pawh ei suh se tih te min zirtir laiin tuna kan rama politics dik lo hian heng kan sawi zawng zawng hi a bawhchhe deuh vek a. Pathian tel lo politics chuan Kohhran aw a ngaipawimawh lova, kan rorelnaah Pathian pawh inrawlh se kan duh lo. Politics dik lo hian Pathian mite leh kohhran hi min awp bet a, Pathian thu pawh awih hleithei lovin salah kan tang ṭhup a ni ber mai.

Sorkar hnathawkte a ti khawlo: Politics dik lo chuan sorkar hnathawkte a ti piangsual a. Pu ber leh thu ber ten dik lo taka ro an rel chuan inthlahrung miah lovin dik lo takin hna kan thawk thei a. Rorelna khawl chelhtu berte an dik loh tlat avang khan thil dik tih tum mah ila a theih lova, thil dik lo tih kha a nih dan tur emaw kan ti tawh zawk. Mi dik te kha mi dik lo kan lo ni zo ta a, dan ang taka hna thawk duh leh thil ṭha tih duhte khan misual chan kan chang zo ta, ava rapthlak em! Hunbi dika office kalte kha mi tihdan lo anga ti misual kan ni a, mipuite pawhin thil dik lo tih tir kan tum a, a ti duh lo chu misualah kan puh leh ṭhin. Sorkar hnathawkten mahni hlawh bak kan eiruk duhna leh eiruk theihna chhan bul ber chu politics dik lo vang a ni.

Sumdawngten dik lo takin thil a tih tir: Kan ram politics dik lo chuan sumdawnna rilru dik lo, duhamna, mahni thawh rah bak hlep duhna min put tir a. Sumdawngte rilruah hausak thut duhna rilru min puttir a. Mitin mai hi mahni thawh chhuah bak ei leh hlep tumin kan phu suau suau a ni ber mai. Sorkar bungraw petu (supplier) leh mipui leh sorkar thil siamtu (contractor) te chuan dik lo tak leh ṭha lo taka tih a hlep ṭeuh kan tum a. Bukna leh tehna dik lo hman pawh kan hreh lo. Chu politics dik lo leh rorelna dik lo chuan kan rilru a ti piangsual zo ta; Kristian taka sumdawn te chu thil atthlakah kan ngai ta hial mai, ava rapthlak em!

Hnam lungphum a tichhia: Politics dik lo chuan hnam nun a hruai sual vek thei a. Ṭul lova indona te a hring a, tualchhung indona a cho chhuak

ṭhin. Kum 70 chhung chu hnam/ chi in tih bingna (ethnic nationalism) kan buaipui a, chu chuan tual chhung indona, hnamdangte huatna leh dona kan thinlungah a tuh a. Kan ṭhenawm hnam te chauh ni lo, khawvel puma Chanchin Ṭha thlen tura koh leh thlan ‘hnam’ ni si kha hnamdangte huatna leh ngaitheihlohnain kan khat liam ta a nih hi. Chi inthliarna (racism) khawvelin a do rawn luai luaite hian kan rilru a luah nasa hle. He politics dik lo hian Chanchin Ṭha hril tura ‘Hnam thlan’ kan nihna hi ava tichhe nasa em!

Hetiang politics dik lo hian mi zawng zawng bul thuhmun/ thlahtu pakhat aṭanga piang kan nihna hi a dodal a, hnam lungphum dik tak kha a tichhe ṭhin a ni.

Mizo rilru (moral) a eichhia: Pi pute nun ze mawi- “sem sem dam dam eibil thi thi” tih chu ring lote politics -survival of the fittest - a ruh no no chhuakah tih hmangin min rawn run a, thawk lova pawisa ei tumna eirukna-ah min hruai lut a. Politics khelh fuh a hausak kan tum a, engemaw dawn beiseiin kutdawh rilru min put tir a, kan rilru a ti piangsual zo ta a ni.

Hmana ṭhian chhan thihngam Mizo te khan ‘kei kei’ kan ti ta vek a, ringlote (vai) nun ze ṭha lo tak chuan kan Zo nunmawi chu a rawn run ta a nih hi, ava lungchhiat thlak em. Tunah chuan Mizo ni si Mizo rilru pu tawh lo deuh vek kan ni emaw tih tur a ni. Hei hi eng dang vang ni lovin politics dik lovin kan rilru a eichhiat vang a ni.

Ram ri a him lo: Politics dik lova rorelna-ah chuan ramri a him lova, mahni pumpui ṭanghma ngai politician te chuan ram leilung pawh an ngaihsak hman ṭhin lo. Kan ramah politics dik lo - milem be ho politics hnuaiah kan luh aṭang khan kan leilung ramri, taksa leh thlarau ramri thlengin a him lova. Chu ramri him lo chuan mimal, khawtlang leh ram pumpui a nghawng chhe ṭhin. Zoram Kristiante awp bettu chu milem be politics a nih tlat avangin kan leilung ramri, taksa leh thlarau ramri thlengin a tuar a, kan rum tlawk tlawk a ni ber mai.

Sum ngainatnaah min hruai lut: Politics dik lo chuan sum ngainatna sual, sum pathiannaah min hruai lut a. Sum hmangin hlimna leh lawmna min zawn tir a, khawvel thila changkannaah kan in tlansiak a, neih phak loh turte min awh tir a, duhamna milem biakna ah min hruai lutin min eichhia a, min tihlum mek a ni.

Mizote min suattu a ni: Politics dik lo leh rorelna dik lo chuan sual tinrengah min hruailut a, ruihtheih thil ngawl min vei tir a, hri ṭha lo tak tak min vei tir a, chhung tin deuhthaw hi kan rum tlawk tlawk a ni ber mai. Politics dik lovin a hrin, kan rama sualna chi tinreng- tualthah, rukruk, mipat hmeichhiat hman khawlohna leh ruihtheih thil ten min suat dante hi ava rapthlak em!

Kan politician te, rorelna lo chelh tawhte leh chelh mekte sawisel kan tum lo. Amaherawhchu, kan politics dik lo leh thianghlim lo hian kan ram, hnam, khaw­tlang leh Kristianna a tichhia a ni tih hi kan hriat a ṭul. Politics dik leh thianghlim nei tura hmalak hi mitinte mawhphurhna a ni a, kan ram leh hnam a lo dam theihna tur atana kan in buatsaih a ngai.

- Rev. Dr. Zaichhawna Hlawndo