EARTH DAY 2018 Mizoram Environmental Information System (ENVIS) hub
Kum 1970 aṭang khân Earth Day hi naktuk April ni 22-ah hian an hmang ṭhin a, a chhan chu kan khawvêl chauh hi nunna awm theihna awmchhun a ni a, mahse a chhûnga chêng mihringte hian humhalh leh dim nachâng hre lo a, chênna tlâk lohin kan chhuah mai dâwn a, chu chu mithiamte'n hrethiamin kan khawvêl hi vênhim a nih theih nân kum tin thupui pawimawh tak neiin Earth Day hi kan lo hmang ta ṭhin a ni.
Khawvêl changkânna hian kan leilung leh boruak a tihchhiat a ṭûl châng te pawh a awm a, chutih rualin hmasâwnna nia lang ṭhenkhatte hi chu a thil tihchhiat leh a hmasâwnna ken khaikhina tih loh mai ṭha zâwk te pawh a awm.
Kumin Earth Day thupui hi ‘End Plastic Pollution’ tih a ni a, khawvêlin he plastic bawlhhlawh hi a buaipui a, keini ram ṭhang mêkte tân hian a pawimawh lehzual. A chhan chu ram changkângte'n plastic bawlhhlawh avânga harsatna an tawh mêk hi pumpelh turin hun ṭha kan la nei thei a ni.
Plastic hi a zângkhai a, man tlâwmtêa siam leh hralh mai theih a la ni lehzêl a, khawsak a tiawlsamin a, chuvângin tûn dinhmunah chuan kan hmang lo thei ta lo ni berin a lang. Mahse, kan chhiatpui mêk bawk si a, a ṭhatna leh ṭangkaina lam aiin a ṭhat lohna lam hi kan chhiatpui nasa zâwk a ni. Kan hman zawh hnûa kan paih mai hian ṭawih ral turin kum 100 aṭanga kum 600 chuang dâwn lai hun a duh a, ṭhenkhatte phei hi chu a la ṭawih ral thei lo lehnghal a, mihring tan a hlauhawm hlê.
Mizoramah pawh kan hmang nasa a, a samkhai zâwngin disposable thlêng leh no-ah te an siam a, a ṭhat lohna leh a hlauhawmna sawi uara mipuite zirtir tam a tûl hle. Lei hnuaiah pawh awm mah se a ṭawih theih miau loh avângin lei a tithâwlin a tinghet lo a, leimin nasa tak a thlen phah ṭhin a ni. Kan plastic paihte hi kan ran vulhte leh ramsate hian an hre hrang ve si lo a, an lo ei a, an thih phah ṭhin.
Mizoramah chuan kan chênna bul hnai kawr ruamahte bawlhhlawh kan paih tlângpui a, chu chuan kan luite a fin a, kan bawlhhlawh paih te chu luiah an lût ta ṭhin a ni. Kan Aizawl khawpui chhûnga kan lui neih hnaivai awm chhun Chite lui pawh tûnah hian sawrkârin dân khauh tak siamin a humhalh mêk a, pâwl hrang hrangte pawhin an tifai ṭhin; amaherawhchu vawiinni thlengin Chite lui hi a fai hlei thei lo. Kan vêng chhûng kawra bawlhhlawh kan paih te hi ruah sûrin Chite lui lamah a lên thla zêl a, a pawi hle.
Plastic bawlhhlawhte hi han thehthang dân tur hi a vâng hlê mai a, paih emaw hâl ral mai chi lah a ni si lo. A chhan chu plastic hâl hian boruak a tibawlhhlawh nasa a, mihringte hrisêlna tichhe thei gas chi hrang hrang hi thil dang hâl aiin plastic hâl hian a tichhuak nasa bik a ni.
India sawrkârin kum 2016 March ni 18 khân Plastic Waste Management Rules, 2016 a siam a, he dân hian plastic bawlhhlawh siamchhuah kawnga mawhphurtu tû pawh mimal emaw pâwlho, plastic kaihhnawih siam chhuaktute leh chaw lûttute a huam a ni. He dân hian ei tur lam chi fûn nân leh vawn ṭhat nân plastic lam chi hman hi a khap tlat bawk a ni. He dân kimchang hi Mizoram ENVIS Hub website www.mizenvis.nic in-ah download theih a ni.
Plastic bawlhhlawh tibo tur hian plastic lam chi rêng rêng hman loh tur a ni a, kan khawsak tizângkhaitu a ni mai a, a thlâkna tur emaw hman tur dang emaw zawn mai a ṭha a ni. Ram ṭhenkhatahte phei chuan plastic lam chi hman hi an khap tawh a, plastic aṭanga siam polythene bag hmante hi an khap fur tawh a ni. Loh theih loha kan hmang duh tlat a nih pawhin rawng nei lo chi, a fîm chauh kan hmang tur a ni a, rawng nei chi hi chu a hlauhawm lehzual.
- K. Vanlalfamkima, Programme Officer, Mizoram Pollution Control Board