Written by
Zoa Tlau

2nd WAVE KAN HNEH LOHNA KAIKUANG RAgT A NI THEI COVID thawh khatnaah RAgT hmanga test zat 40.6%, thawh hnihnaah 73.8%

Kum 2020 March thla khan India ram pum 'Total Lockdown' a ni a, Mizoramah pawh COVID-19 hripui thawh khatna (1st Wave) tuar chhovin kan thiam ang tawk tawkin kan hmachhawn chho a ni. Zoram Medical College (ZMC), Falkawn lamah RT-PCR laboratory kan nei chho a, kha laboratory kha Mizoram pumpui rinrawl hun rei tak a ni chho a. 'Gold standard' tih hiala an tarlan, RT-PCR hian COVID19 hrik pai hi a hmuh hmaih meuh lo anga sawi a ni a, chutiang taka tehna dik chu '1st wave' hun chhung khan kan rinrawl ber a ni. Chutihrualin 'second wave' lo thlen takah hian Rapid Antigen Test (RAgT), 'positive' ngei ngei 'negative' anga tam tak hmu palh ṭhin endikna, hi rinrawla kan neih tak avangin hri hi kan inkaidarh chak ta bik niin a ngaih ve theih tlat a ni.

First Wave-ah RT-PCR test zat 50.8%, RAgT 40.6% :
COVID19 hripui thawhkhatnaah khan a endikna ṭha ber RT-PCR kha Mizoram hmun kil khawr ber ber aṭang pawhin rin a ni a, District hrang hrang aṭangin 'sample test' turte pawh ZMC-ah ngei thawn a ni deuh zel a ni. Kha vang khan RT-PCR hmanga 'test percentage' kha a sang hle mai a. Kum 2020 December thla thleng khan RT-PCR hmanga 'test percentage' hi Mizoramah 50.8% lai a tling a, RAgT hmanga 'test' zat kha tlem zawkin 40.6% a ni. PCR tho TrueNat hmanga 'test' zat hi 8.6% a ni bawk. Chuti a nih chuan RAgT hmang ni lova 'test' zat hi 59.4% lai a tling a ni.

Hei hi hripui thawh khatna Mizorama a len laia 'test' dinhmun a ni a, tarlan ang khian kum 2020 December ni 28 thlenga chhinchhiah a ni. RT-PCR 'test' hi a vaiin 89429 a ni a, TrueNat hi 15074 niin, RAgT hi 71610 'test' a ni bawk. RT-PCR leh TrueNat 'test' kan hman nasat lai khan hri dona kawngah kan ti ṭha thawkhat a, entawn tlak pawh kan ni tiin a sawi ngam. Khatih lai khan kan ziaawm chho hma a, kan hneh chho hle a nih kha.

Second Wave-ah RT-PCR test 20.6%, RAgT 73.8%:
Hripui thawh hnihna (2nd Wave) lo thlen hma khan kan inchhuchat thawkhat viau a, kum 2021 kumtir chhoah phei chuan hri kai thar hmuh loh ṭumte pawh a awm chho zauh zauh a. India state dang mak tih khawpin kumin January ni 4, 15 leh 22-ah te khan COVID hri kai thar hmuhchhuah a ni lo nghe nghe.

Hetih lai mêk hian RAgT 'test' awlsam leh hun duh rei lo zawk chu innghahna atan kan hmang chho nghet ta tial tial a, hun hmasa lama RT-PCR leh TrueNat-a a tam zawk 'test' kha kan hawisan chho a. State dang aṭanga Mizorama lutte pawh RAgT hmanga endika duhtawka 'Quarantine' tawh loh hunte kan nei chho ta zel a, kan IR state pawna inthlan 'duty'-a kalte aṭang pawh khan RAgT dinhmun chu chiang takin a lan kha. COVID virus a lo insiam danglam ve zel bawk nen RAgT ringawta kan innghahna chuan rah ṭha lo nasa takin a thlen ni ngeia langin Mizoram chuan hripui leng thawh hnihna hi kan upbet zo ta meuh lo a ni.

Kumin September ni 23 thlenga RT-PCR hmanga 'test' zat hi 178773 a ni a, chu chu 'test' zawng zawng aṭangin zaa 20.6 chauh a ni. Sorkar laipui khan RT-PCR 'test' hi zaa 70 tal kalpui turin min ngen. RAgT ('false negative result' tam em emna) kumin September ni 23 thlenga 'test' kan neih zat hi 640045 lai a tling a, chu chu 'test' zawng zawng aṭangin zaa 73.8 a tling. Kan kal dan hi mithiam zawkte duh dan letling thawk tihna a nih chu. TrueNat 'test' zat hi 45184 niin chu chu zaa 5.2 chauh a ni bawk.

Tlangkawmna:
State Field Laboratory Unit, IDSP, Mizoram ten 'data' an phuahkhawmah khan nikum aṭanga kumin September ni 5 thleng khan Mizoramah RT-PCR leh TrueNat test belhbawm kha 26.52% kan neih thu an tarlang a. Hei hi nikum lam RT-PCR 'test' a tam vanga 'percentage' pawh hi tlema kang deuh chauh a ni a, nikum khan RT-PCR leh TrueNat test belhbawm hi 59.4% lai a tling a ni.

Heti a nih chuan 'Second Wave'-ah hian kan tihsual, a 'kaikuang' taka chu 'positive' ni reng si, 'negative' anga 'result' hmuh tlat ching RAgT-ah kan innghah nasat lutuk vang hi a ni thei ta a ni. RAgT hian a 40-50% laite 'positive' ni reng si kha 'negtive' angin a hmu thei tih a ni, chutiang taka 'result' dik lo oetu RAgT chu hripui leng thawh hnihnaah hian 73.8% lai kan 'test' zawng zawnga kan hman a ni a. 'Positive' ni si kha RAgT-in 'Negative result' a hmuh sak miau si avangin midang bulah COVID hrik pai lo angin a khawsa bawrh bawrh dawn a, tam tak a kai ang, hetiang 'case' hi kan ngah hle dawn tihna a lo ni.

RT-PCR 'test' a tlakhniam chhan hi 'test' tur mamawh tam lutuk ('demand' sang) hi ZMC-a RT-PCR laboratory pakhat chauh hian a zo lo a ni thei a. District tina sorkar laipuiin dah tura an tih lah hmalakna fumfe a awm si lo a, hei bakah hian RAgT hman tam duhna chhan pawh kan nei a ni thei e.

- Zoa Tlau