Hnam hmelmawina ṭhalaite...
Khawvel ram hrang hrangte han thlir hian, ram changkan an tehna hi kan ngaihsan ber thil te a ni lem lova. Engtin nge an ram ṭhalaite, an tlangval te’n a sam an herhkir nalh em? an nula te’n kekawr ṭet phengphung ha chungin khawlai an leng ṭhin em? tih lamah te an teh ngai lova.
Ram changkang an tehna chu, ei leh barah hma an sawn em, zirna lamah eng nge an dinhmun, economy lamah eng nge an dinhmun, an ram chhungah ṭhalai hna nei lo (unemployment) an tam leh tam lohah te, an ram sawkarin huap zo policy an kalpui em tihah te an teh zawk hi a ni. Heng ram changkang an tehna kan sawi aṭanga pawimawh em em pakhat, Mizo ṭhalaite nena inthlunzawm tlat tura ka duh chu, ‘hna thawh’ hi a ni.
Pi leh pute hun lai chuan chhun lamah ṭhalai hna thawk lova awm a zahthlak a, hnathawk lova awm te pawh pawn chhuak ngam mang lovin in chhungah an inkhung ṭhin. Chu chuan ṭhalaite zingah hnathawh a pawimawh zia a tichiang hle mai, mite puih nih te ṭhiante pui tu nih loh khan an hlau zawk ṭhin a ni.
Tun dinhmunah hian, Mizo ṭhalaite hian hmanlai kan pi leh pute nunze mawi kha chhawm nun aiin kalsan kan ang ta hle mai. Rim taka hnathawk an awm laiin nilenga hman tluan zak kan ṭhalaite zingah hmuh tur kan tam ta hle mai. Hnaa kan ngaih hi a sang lutuk ta em ni? Kan ram dinhmun nena chhutin tun dinhmunah khawpuiah chuan ni khata Rs. 350 hlawh hi hlawh chhia kan ti em? Ni khata Rs. 350 hi nitina inhlawh te’n an hlawh a ni. Kar tluana kan thawh chuan Rs. 2,100 kan hlawh thei, thla katah kar li a awm a, thla tluanna inhlawh peihte chuan thla khatah Rs. 8,400 an lallut thei. Hei hi tunlaia B.A., M.A, val te’n private school-a an hlawh ṭhenkhat ai pawhin a tam a ni. Thingtlang lamah chuan loh theih lova, hna kan thawh a ngai, eizawnna kawng dang tehchiam zawh tur a awm lo. Lo neih hi kan hna pui ber a nih avangin kum tluanna kan hna a ni. Ṭhalai tam tak chuan sawrkar hna chauh kan beisei avang hian kan degree sang pui pui neih te hi a awmna ngaiah a va awm rei tawh tak em!
Ram changkang tehnaah lehkhathiam kan sawi tel a, lehkhathiam chu a ṭha lehkhathiam tak hna hmu lo nih erawh a zahthlak. A lian emaw a te emaw kan hmuh zawh awm tawk hi thawk phawt ila, a dang ṭha zawk kan hmu a nih chuan a kalsan ve leh zel theih a. Kan degree sang tak tak te nena kan in chhung lum aṭanga hna kan zawng a nih chuan kan hmu ngai lo ang. Degree sang tak leh mobile phone changkang tak hum chunga hna nei lo ṭhalai kan nih chuan kan hnunglam aṭanga min nuihtu kan ngah lutuk palh hlauh ang e.
Kan hnam a ropui a, a hmel a mawi zel nan ṭhalaite hian tihtur pawimawh tak kan nei a. Kan ram chhung ngeiah hian Vai thawh tura kan ruat deuh bik hna te hi a tam ta lutuk lo maw? Mizo ṭhalaite thawh theih reng tur hna hi, hnam dang kuta kan hlan tam lutuk chuan kan pawisa tur hi ram dangah a luang ral ruih ruih reng mai dawn a ni.
Kan hlawh chu engzat pawh ni rawhse, hna neih ve hrim hrim te hi ngaihsan nachang hriat ava pawimawh em! Ṭhalaite khaw hawi zau, ram dangte sukthlek pawh hrethiam a, zirthiam zung zung thei hian mi ram ṭhalaite hnathawh dan te i zir ve teh ang u. Hna hmingah kan buai lutuk te hi sim a hun tawh lo maw? Nu leh pate tam takin kan fate kan dim lutuk hi a pawi. Nula leh tlangval awm suau a, awmpui kan la tlat mai ṭhin te, kan fate buhṭhap aiin mi fate buh ṭhap ei nuam kan ti zawk tlat em? Kan tlangval gas put ngei a, eirawngbawl aiin vai muṭia in gas min laksak hmanga eirawngbawl a, nitin khawsak rel nuam kan ti zawk a nih chuan kan inenfiah a hun tawh ngei ang.
Thawk peih si lo, a chhuak thar hre thei fu si, khawi lo kal nikhuaa a nalh ber nih tum reng te hi a zahthlak lam a ni ta e. Mizo ṭhalaite ka nalhin kan mawi, hma kan sawn chak hle mai, a lawmawm chutih rualin kan incheina sang ta lutuk te hi ṭhalaite min tibuai tu a ni ta. Thawk peih si lova, a ṭha ber ber neih tum kan tam chhung chuan changkang lam aiin nalh tak a, hniam lam pan kan ni ang.
Kan thawhchhuah mil tawk a, inchei ngam ṭhalaite kan pun belh a hun ta. Ramin hma a sawna ram changkang tehna pakhat ei leh bara intodelh kawngah Mizo ṭhalaite kan harh a hun tawh takzet a ni. Kan pi leh pute aṭanga chhutin Mizo hi hnam thatchhia kan ni ngai lo, chu kan pi leh pute nun dan entawn a, kan ram leh hnam mawina tur chuan ṭhalaite hi a fawng vuantu pakhat kan ni, ram changkangah ṭhalaite an thatchhe lova, ram changkang chu a intodelh tur a ni.
Khawpuiah ṭhalai zawng zawng kan lut vek thei lo, kan awmna hmun ṭheuh a, taima taka hnathawh hi hnam leh ram mawina, ram dangte laka kan ropuina tur kawng khat a ni.
- Ramchhana Hmar, Phuaibuang