Zoram mipuiin indemtawnna aiin Ram hruaina tur policy mumal hriat kan duh
Inthlang ram khawvelah hian khingpui te, a party ang leh a mimal anga insawichhiat hi a awm vek mai. Chutih rualin ram changkang, mihring puitlinna ramah chuan an fimkhur deuh va. Ram changkang lo apiangah insawichhiatna a nasa. In sawichhiatna chauh ni lovin vote lei pawh ram changkang lo apiangah a hluar.
Vote hmuhna tur atana thil sem pawh a sang tual tual. India ramah pawh hian hman lai chuan saree leh dhoti tih vel mai mai an sem ṭhin a. Tunah chuan Television leh Laptop thlengin an sem ta mai nia sawi a ni. Pawisa fai sem chungchangah pawh kan candidate te hi an inpuhtawn vek a. Mahse inthlan zawh fel a niha sawrkarna form fel a nih hnu chuan an pawisa sem dan chanchin hi an sawi hreh vak tawh ṭhin lo. Ṭhenkhat ṭawng nuam ti deuh te phei chuan pawisa sem tur an ah chhuah tam ṭhinzia te pawh fiamthu thawh nan an hmang liam mai mai a ni awm asin!
Kum tawp lamah kan inthlang leh dawn a ni a. Thlasik lai a ni dawn lehnghal a, vawt ti viau niawm taka iptepui ah thup nana puan lian sina thim hmula khawlai leng zut zut hmuh tur an awm leh nual mai hmel a ni. Chhungkaw hung (laina ngah) deuhte thlang khawma an inpui bera chaw hlui kilhona siam te pawh a awm leh nual ang. Mihring rilru chu mihring bawkin a hria tih ang deuhvin politician lem lo pawh hian kan politician te politics khelh dan hmang hi chu kan hre fiah ta khawp mai. Kan tlem bawk a, in chhung khat lo pawh inṭhian kual vek kan ni a, tu thil tih mah hi a ruk tak tak thei lo a nih hi. Fate hna thawh tur mamawh ve tak tak an han zawng chhuak leh ang a, ‘kan sawrkar chuan sawrkar hnaah thun ngei che ka tum ang’ an han tikual leh vel dawn a ni a. In thlan hmasak lama min bumna hmanrua kha an han tuai thar leh ang a, hman tlakin an chhuah leh vek mai dawn a ni.
In hmun lo ram hial hralha inthlan chuhtute hian an senso zat mai ni lo, a let hmuh tumin ṭan an han la leh ang a, thiam taka eiruk, vantlang hriat loh lam, mahse tute emawin an hriat ruk kiau si a tam leh viau mai thei a ni. Compensation tamna chhan pawh a ram neitute phut aia tam siam a nih ṭhin vang a ni an ti a ni lawm ni kha Pu Chuauva-ten.
Inthlan a hnaih tak tak hunah chuan pawl chhuak inkulh hrang leh pawl neia awm ho te an rawn inzuar kual leh ang a. Party leader ṭhenkhat chuan an vote bank turah ngaiin an lo pe leh awlh awlh mai ang chu. Hetianga pawl chhuak group vote lei hi kum 1988 inthlan aṭanga intan kha niin sawi a ni a. Party leader pakhat chuan “ka hnenah pawh an rawn inzuar ve a, hmeiche inzuar pawh ka lei ngai lo va, mipa inzuar phei chu enga tan mah ka ti lo, ka lo ti” a ti.
Kan politician-te hi a thar tih loh chu kan hre chiang ta hle mai che u. In sawisel a, insawi chhiat vak vak hi mipui thutlukna siamna atan hian in mamawh tawh pawhin ka hre lo. Sawrkarna in kalpui dan leh in lal hnua biak in har leh har loh te, ram tan thil chhenfakawm in tih leh tih loh te, economics foundation in phum leh phum lohte hi kan hre kilh kelh tawh. Mi sualte zinga chhiar tel in nih leh nih loh te, eizawnna hrang hranga eizawngtute eizawnna him leh him loh te, Dan hmanga ven tlat an nih leh nih loh te, mipui mimir kan him leh him lohte pawh kan hria. Intodelhna tur atana in hmalakna hlawhtling leh hlawhtling lo te pawh kan chhinchhiah vek. Hetiang lama in in sawi tawna thil tichhetu leh thil ṭha ti tak tak lo anga in insawi tawn vel chiam chiam mai hi chu a ninawm thawkhat ta. Mipuiin in hnen aṭanga hriat kan duh ber chu kan ram dam lo tihdamna atan leh ei leh bara kan intodelh lo lutuk tihdamna atan hian eng dam dawi (policy) nge in neih tih hi a ni zawk.
Ram ṭha tak, khawi lai pawh ei chhuah thei ni vek si nei chunga state intodelh lo nih reng hi ram mipuite hian kan ning ta. A zahthlak pawh kan ti. Thil dik lo leh fel lo te, sawrkar pawi sawina thleng ṭhin te kan sawi ni khuaa kan hriat loh ṭha zawng zawng pawh hriaa min hrilh zung zung a, siam ṭhat tum chuang si lo ram hruaitu ni zel lo turin ṭan in la tak tak dawn em? Kum tam tak ram hruai tawh hnu a piang thar chauh ram hruaitu te hi mipui hian kan ring zo tak tak ang che u em?
MLA pakhat vision plan neih ṭhat viau sawt lohzia pawh kan hria. Party leader ngaihdan a nih loh chuan MLA pakhat vision plan nei ṭha viaute hi dan behin an awm tlat ṭhin tih te pawh kan hria. Department hruaitu fel leh dik, thil dik lo tihpui theih an nih loh avanga sawn chhuah ni leh mai ṭhin chanchin te pawh hi kan hre hneh tawh khawp mai. Chuvangin, in party policy, ram hruai in tum dan mumal tak, Pheichham in man huna thawk la lova sawi atana in lo hisap ruk ṭhin mai ni lo; in sawrkar kalphung tur dik tak hriat kan duh e.
In economics vision plan te, Education system ṭha lo lutuk siam ṭhat in tum dan te, Health department, kan hospital leh thawktute mipui tana an ṭangkai tam zawkna tur atana in vision plan te, tlang ram lo neitu Mizoram mipui zaa sawmnga laite ei leh bara an innghahna la ni reng si, department pawh nei lo leh budget-in a huam ve miah loh chungchanga in policy mumal te leh a dangte chiang taka hriat kan va duh em! in kalpawhna kawng tam tak siam a ni te hi a lawmawm. Chutih rualin a fur a ṭhala kal theih (all season road) a nih theih nana enkawl zui dan tur atana in policy te pawh hriat kan duh. Nitina kan ram riral zel leh zirtir leh kaihhruai kan nih loh avanga ram kan tihchhiat mek chhanchhuahna tura land reform chungchang in dah pawimawh leh pawimawh loh te pawh hriat kan duh hle mai. Kn lo thlir a che u.
Sawrkar chuan mipuite min ṭanpui tur emaw ṭanpui lo tur emawin thiltihtheihna (power) fung an chelh a; an duh an tilian a, an duh an tihniam mai a. ‘A neisa te pek belhchhahin an awm a, a tlawm leh rethei ngai kan rethei’ tih hi mi tam tak ngaihtuahnaa awm chu a ni. A dik viau pawhin a lang. Mipuiten thiltihtheihna (power) kan neih ve chhun chu kan vote hi a ni a. Ngun taka ngaihtuahin kan vote hmang hian politician hlemhle leh dik lo, ram hmasawnna tak tak ti lo tura kan ngaihte chu kan khawng ve bawl bawl tawh mai tur lah ni. Chubak tih theih kan nei ve miau si lo va.
- Commissioner Lalkiamlova, Tuikual South