Rilru put hmang (mindset) dik

Peon pahnih an awm a (tak tak a nia), pakhat zawk chu a pension hun a thlen hmain voluntary pension-in a chhuak hlawl mai a, a chhan an han zawh chuan, “Ka fate rual lek lekin min tir phar reng mai a, ka ning tawh em a ni” a ti. Peon pakhat ve thung chu a hlim em em reng mai a, a pu ten an tir te hian rang em emin a phe vat vat ṭhin.

Eng vanga chutianga hlim leh phur reng mai nge a nih tih an zawh chuan, “Kei aia dinhmun hniam leh chhawng, kawla nichhuak chhiara nitin a fur a thala ram lama hnathawk ṭhin te ka ngaihtuah fo ṭhin a, chung mite chuan keia kar hi min awt ve ṭhin tih te ka ngaihtuah a, ka aia dinhmun sang te nen ka in tehkhin ngai lo a, kei aia dinhmun hniam ve leh chhawng te ka ngaihtuah hian lungawi tak leh hlim takin ka hna hi ka thawk mai a ni” a ti.

Heng mi pahnih te hian hna inang, peon hna ve ve an thawk a, an hlawh (pay scale) pawh a inang chiah a ni. Pakhat chuan lungawi lo leh ning reng rengin a hna a thawk a, a pension hun hmain a bang ta hial a, a chhan chu a rilru puthmang a dik lo a ni. Pakhat erawh chuan hlim tak leh nuam ti takin a hna a thawk a, a chhan chu a rilru put hmang (mind set) a dik vang a ni.

Sum leh pai, in leh lo ropui te hi hlimna tak leh lungawina tak min petu an ni ber hauh lo. Hlimna leh lungawina te hi mihring rilru puthmang a zir a ni thui khawp mai.

Pa pakhat chuan thlasik zan thiang tak maia vana arsi lo pe un mai a thlir voh voh a, “A va ṭul teh uar lo em” a ti nuah nuah e an ti. Lal Davida erawh chuan van lam an thilr a, thla leh arsi te an hmuh chuan chung zawng zawng siamtu chu a fak a, a thinlung chu lawmnain a lo khat a, “Van te khian Pathian ropui zia an lan tir a...” a ti daih mai asin. Hmuh inang ṭheuh ṭheuhah mi rilru hrisel chuan lawmna tur a hmuh zel laiin, rilru puthmang dik lo chuan vuivaina tur a zawng a, a hmu zel tho mai nia maw le.

Mi hlim thei kan tih te hi harsatnain a tlakbuak loh an ni bik lo a, vanduainain a zuan khum bik pawh a ni hek lo. Harsatna leh vanduaina karah pawh a eng lamin khawvel an thir tlat a, an vanduaina aiin an malsawmna dawn chu an hmu lian zawk a, an lo hlim mai ṭhin a lo ni. Kan harsatna te, kan vanduaina te hi kan hmu lian lutuk ṭhin a, chu chuan kan nun a uai rit a, kan chau zo a, kan hmelah lawmna par aiin lungngaihna khawdur a lo lang chhuak ta ṭhin a ni.

Kan vanduaina leh mal­sawmna kan dawn te hi buk­thleng khatah han buk i la, malsawmna buk thleng chuan a uai fual zawk fo lo’ng maw? Kutzungṭang sawm i nei a, pakhat chu i lo ti na palh hlauh mai a, a na a chauh i buaipui a, i ngaihtuah ngut ngut chuan engtin nge maw i hlim theih reng ang le? I kutzungṭang pakhat chu na mahse kutzungṭang him dam, chhawr tlak pakua i la nei bawk alawm maw le. I vanduaina kha buaipui buaipui lovin, i malsawm dawn kha chhiar ṭhin zawk la, i lo hlim mai dawn a ni.

Kan hlimna te, kan lungawina te hi midangah a innghat lo a, kan rilru puthmangah hian a innghat a ni. Mi te chuan eng ang pawhin min lo ngai se, min lo sawichhe hial pawh nise keimah berin engah mah ka ngaih loh a, ka hlim tlat chuan enge maw an rawn tih theih chuan ang le? Ka nun chunga thuneitu chu kei leh Pathian chauh an ni a, ka hlimna te, ka lungawina te, ka lawman te hi mi min pek tur, mi danga innghat ni lo vin keimaha innghat, ka rilru puthmang a zira ka neih a, ka neih loh mai tur zawk a lo ni.

Ratan Tata chuan “Kah­pathir chu amaha tuiekna chauh lo chuan engmahin a tichhe thei lo. Chutiang bawkin mihring tichhetu chu tu dang ni lovin a rilru puthmang dik lo zawk kha a ni e” (None can destroy an iron, but its own rust can. Likewise, none can destroy a person, but his own mindset can)

- K Lalrinchhana