INDIAN ADMINSTRATIVE SERVICE AIA MIZORAM MAMAWH
1. Chakma pakhat IAS a tlin avanga Mizo ṭhalaite min dem viau mai hi ka insum zo lo, ka ngawi thei ta bik lo. IAS kan ngaisang ta lutuk hi engnge a chhan ber ni ta ang? Lal deuh leh powerful deuh mi kan duh vang a ang. State danga kan IAS ṭhenkhat hi chu Mizote tan an ṭangkai teh meuh mai. Anni IAS aia ṭangkai zirlai, officer dang pawh an awm. IAS (Central Service dang etc) phaia awmte hi an Mizote tan an thlamuanpui awm vek kher lo. Missionary ang tluka kan tehkhin te phei hi chu ka pawm thei lo. An hna kha ṭha takin thawk se, chu tluka an tan leh zoram tana ṭha a awm lo. Pathian rawngbawlna lamah chuan Synod, BCM leh TBZ etc te missionary te hian an thawk ṭha tawk e. Tui zawng, thiam zawng leh duh zawng hi midangin an sawi avang ringawta nih zel theih a ni lo. Tlin har IAS hi chu kum tam inbuatsaihna ṭha tak nena hlawhtlinna a ni.
2. Politician ten duh duha an kawih her leh an transfer kual vel hi kum 2000 vel aṭang khan mi thiam tak te chuan an lo it vak tawh lo a sin. Vairama ka college kal lai 2007 khan hetiang lam seminar PG Dip in Career Guidance & Counseling Course ka zir pah avangin ka attend-naah chuan IIM, IIT leh institution ṭha deuh chhuak chuan IAS aiin corporate lamah an kal duh tawh zawk tiin kan resource person khan a sawi daih tawh.
3. Mizote ngaihsan Hnahthial SDO (Sadar) leh Aizawl DC Kannan Gopinathan Kannan Gopinathan pawh IAS aṭangin Modi a sawrkarin J & K a an chet tir dan a duh loh avangin banna a thehluh kha. A banna Modi a sawrkarin an pawm duh lo a. FIR te submit-in criminal case te hial an siam sak chung pawhin Covid relate-ah chuan ka in volunteer ang a, mah se IAS chu ka zawm lo ang la ti fan. Tunlaia ukil lar thar chho la naupang tak Shreenath Khemka, Cambrige University a LLM chhuak hi an interview naah a pa IAS Ashok Khemka chu dik taka hna a thawk avangin vawi 53 an transfer tawh a, a pa anga IAS a nih chak lohzia a sawi.
4. IAS ai chuan ṭhalai zoram hmangaih tak tak politician-te (Block, Unit hruaitute), Minister leh MLA te kan mamawh zawk. Midangte tana eizawnna siam sak thei entrepreneur te, sawrkar sum tel lova Mizo mipui tana direct a hna thawk te, sumdawng, engineering firm ṭha leh rinthlak te, vawk/ ran vulh, huan/ tlai puitling neia eizawng, contractor dik leh Pathian tih mi te kan mamawhin ka hria. IAS lal tak politician-te hlau em em hi kan mamawh lo mai ni lovin hmasawnna dal thei a ni. Chakma IAS pawh secretary emaw SDO (Sadar) in Mizoramah lo awm pawh ni se mipui tana rawngbawltu tur tho a nia. A dik lo nih chuan sawrkarin action la mai se, jail-ah pawh khung mai se. Eng mi pawh ni se a hna thawh ṭhat avanga Pangpar ṭhi awrh tir a ṭul a nih chuan a hmai pil vek pawhin kan awrh tir ang a. Zoram tana ṭangkai tura hnathawktu hi kan mamawh.
Kei pawh 2009 khan Supreme Court-ah ka practice ve zuai a, zoram tan ka ṭangkai dawn lo ema ka inhriat avangin ka senior-te hnenah "Mizoramah ka haw phawt ang a. Mizoram tan leh kan dan te, kan practice dan te ka han thiam phawt ang a, ka lo kir leh ang" ka ti a. Kum 10 hnu-ah Supreme Court-ah ka zu zawm ve leh ta chiah, ka inchhir lo zawk viau a ni. Mizoram a post a chan loh chuan IAS kha vairama ṭha deuha hna a thawh chuan zoram chuan MCS kha kan mamawh zawk ngei ang.
5. Tunlai ziaktu zinga ka duh ber Pu Vanlalrochana MPS-in a ziak, “Politician ṭha te, Entreprenuer ṭha te, Doctor ṭha te, Engineer ṭha te, Loneitu ṭha te, sumdawng rinawmte hi IAS tluk zeta kan mamawh niah ka ngai. Ukil ṭha, Supreme Court a kan hnam tana hnehna chang turte, Journalist ṭha, National TV-a anchor ni pha te, Central minister chak tak te, etc hi kan hnam chuan kan mamawh em em a ni” a tih te hi ka pawm zawng tak a ni.
Ka fate hi an zirchhuah ve hunah an vanduai fe a nih loh chuan sawrkar hna thawk lo hram se ka duh. Zoram hian nu leh pa Nova anga chhungkaw tana ṭhahnemngai, Lalpa ṭihtu chhuan thar/God fearing next generation din tur hi IAS aiin kan mamawh zawk ka la ti fan.
- JC Lalnunsanga