COVID-19 THUDIK LEH DAWT
Covid-19 chungchangah hian thuziak leh sawihona tam tak a awm tawh a, a awm mek a, a la awm zel dawn bawk a. Doctor ni ve lo tan chuan thu rintlak kan dawna kan hriat hi a pawimawh hle. Chu ai pawha pawimawh zawk chu kan thu dawn leh hriat te kan thlitfim thiam a, dawt ni lo thudik chauh kan pawm hi a ni awm e.
Thu lengvel hi a tam lutuk a, dawt ni lo thudik chauh kan vawn theihnan taimak chhuah erawh a ngai viau thung.
'Pandemic' tih hi Mizo ṭawnga hripui leng kan tih hian kan rilru-ah chuan a fiah mai a. A nihna tak erawh hriat chian a pawimawh hle. Damdawi lam zirnaa hrilhfiah danah chuan pandemic hi hri-in a thlen, natna darh a ni mah a. Hri leng hrim hrim kha pandemic a ni ngawt lova, hriin a thlen natna a darh vak khan pandemic chu a ni zawk a ni. Amaherawhchu, hri ber a len tawh chuan natna pawhin a zui ve nghal chu a ni mai - pandemic tak takah chuan. Dictionary lama hrilhfiahnaah chuan 'an outbreak of a disease' tih a ni.
Hriat ṭheuh angin a positive tak tak zingah pawh hian la na leh na lo an awm a, mahse buaithlak deuh chu tunge positive tak tak tih hriat hi a ni. Khawvelin positive leh positive lo tehna bera a hman chu RT-PCR khawl hi a ni. World Health Organisation-in 'confirmed case' a tih tehna pathum zinga pakhat leh a hmasa ber chu 'A person with a positive Nucleic Acid Amplification Test (NAAT)' tih a ni. A tawi zawngin RT-PCR khawl hmanga ena positive te hi Sars-CoV-2 hriin a thlen Covid-19 natna nei te an ni tih a nih chu.
RT-PCR khawl hi Covid-19 natna nei an nih leh nih lo enna (diagnose) khawl a ni lova, Sars-CoV-2 hrik, Covid-19 natna thlen thei khawp enna pawh a ni lo a ni.
A hmanna tura khawl ṭha tak a nih rualin hman dan azirin awmzia a neiin a nei lo thei a. A tawi zawngin sawi ta ila, hrik them te reuh te tak tak kha a lêt maktaduai tam taka tihpun a nih avangin Covid-19 natna thlen tur khawpa hlauhawm tham Sars-Cov-2 hrik a nih loh pawhin “positive” a ti thei zel a ni. Dr Anthony Fauci-a ngei pawhin a tihpunna cycle zat 35 aia a san chuan hrik them boral tawh zawng zawng pawh a hmu vek a ti a ni. US lama doctor pakhat, TV ah te pawh an kawm fo Dr Paul Offit-a chuan kar 2 hnua covid kai an negative pawh hian RTPCR khawl hian thla 3 chhung chu positive result a la pe thei tih a sawi a ni. PCR khawl hmanga test-na hmuchhuaktu Dr Gary Mullis kha ṭum khat chu PCR khawl hmanga natna hrik en chungchang an zawt a, “It doesn’t tell you that you’re sick,” tiin he khawl hian hriin natna a thlen avangin I damlo ngei a ni tih a sawi thei lo a lo ti hial a ni. A chhan chu sawi tawh ang khan a them te reuh te tak tak pawh kha nasa taka a tihpun avang a ni.
PCR cycle zat hi Australia ramah chuan 40 aṭanga 45 an hmanga hriat a ni a. Vawiin thleng hian test maktaduai 37 chuang neih tawh niin PCR khawl hmanga positive hi nuai 1 chuang an awm tawh a ni. Mizoram hi PCR ni lo enna dang kan hman avangin a dan a dang deuh hlek a, Oct 1 thlenga sorkarin a chhinchhiah dan chuan covid positive “case” hi 94,830 a awm tawh a. Dam chhuak zat 78,104 niin boral zat chhinchhiah chu 310 an ni.
Australia ram hi kan en chuan PCR khawl hmanga an en zawng zawng aṭangin 0.27% an “positive” a, a tam zawk an na lo va, an “negative” leh deuh vek a. Boral tawh zat hi 1289 a ni a, nikuma boral zat 898 niin a tam ber chu kum upa lam natna benvawn nei an ni. Mizoram kan en chuan sing 9 chuang “positive” zingah hian a tam zawk chu natna nei lova dam an ni ngei ang a. Test tawh zat hi 1,098,581 a ni a, positive zat hi 8.53% a ni. Amaherawhchu, he’ng sing 9 chuang positive tia sorkarin a tarlante hi Sars-CoV-2 hrikin a thlen Covid-19 natna nei an nih leh nih loh sawi thei Mizorama doctor zingah hian an awm thei lo vang.
Sing 9 chuang positive-te hi Sars-Cov-2 hrik vanga Covid-19 natna nei positive tak tak vek pawh lo ni ta se damlohna nei em em lova an negative leh deuh vek avang leh a boral tawh zat 310 ah pawh hian a tam zawk chu natna benvawn nei an nih avangin Covid-19 vanga boral hi Mizoramah hian 0.02% aiin a la tlem zawk ta tho a ni. 0.02% rate thihna avang hian engtikah mah nunphung zawng zawng tikhaihlak zawngin Mizoramah thuneitute'n ruahmanna an la siam ngai lo a ni.
A tawi zawngin sawi ta ila, Mizorama test tawh nuai 10 chuang zinga sing 9 chuang positive case tia sorkarin a chhinchhiahte hi Sars-CoV-2 hrik kai, Covid-19 natna nei tak tak an nih leh nih loh tu ma'n kan hre lo a nih chu. A hrik kai tak tak an ni nge ni lo tih pawh hi hriat theih a ni kher lo vang, false positive leh false negative te hi a awm nual avangin. Chutiang chu Australia ramah pawh a nih dan a ni a, khawvel puma a nih dan pawh a ni. WHO-in a tarlan dan chuan Sept 30 thleng khan “confirmed positive case” a tih hi khawvel pumah 233,136,147 an awm tawh a, boral zat an chhinchhiah chu 4,771,408 a ni. Chu chu 2.04% a ni.
Covid-19 natna thlentu hrik Sars-CoV-2 hi kai miah lo pawhin a in-test “positive” theih a, enna khawl ṭha bera sawi PCR hi a tir lama hman phalna diltu CDC pawhin USA lamah chuan December 31 hnu lamah hian hman chhunzawm tawh lohna turin hman phal lailawkna an dil hi an titawp dawn a ni.
PCR a ni emaw RAgT a ni emaw positive case tia kan hriat tam ber hi khawvela doctor pakhat mahin Sars-CoV-2 hrik paia Covid-19 natna nei an ni tih an finfiah theih loh a ni a. A lan dan chuan 90% tal hi chu positive tak tak ni miah lo, mahse khawlin positive a tih si an ni ang.
Pandemic kan tih hi hri leh natna darh vak a nih chuan engtik lai mahin Sars-CoV-2 hri lengin Covid-19 natna a thlen darh ta vak hi khawi ramah mah hmuh tur a awm lo va. PCR emaw khawl dangin positive a tih zat erawh chu a maktaduai tel teh meuh kan hmu thung a ni.
He hri leng hi a hlauhawm loh ni lovin, natna a thlen thei lo ni lovin, thihna a thlen thei lo ni lovin, Mizoram leh khawvel puma kan lo dawnsawn dana dik lo lian berte zinga mi chu positive case chungchangah hian a ni awm e.
Positive an tih zawng zawng hi positive tak tak a ni lo va, a tam zawk hi positive lem a ni ngeia hriat a ni. Negative pawh negative tak tak a ni vek lo leh ta zel a. Hei hian a lantir chu he natna finfiah dan WHO lam aṭanga an sawi Mizoram thleng pawha kan lo zawmah hian fel lo (flaw) lian pui a awm tih a ni a. A khawl aṭang hian a dik lo nghal phawt a, test result hrilhfiah dan phei chu a dik lo vel vek a ni. PCR khawl siamtu lian Altona Diagnostics, Germany ami chuan an PCR khawl manual (March 2020) ah chiang takin “For research use only” tih hi a ziak kulh a. Mahse, khawvel ram hrang hrangin he khawl hi “research” beihna'n ni lo, Covid-19 natna nei leh nei lo enna'n kan hmang a. A thawh dan chu a tir lama sawi tawh ang khan kan hre ṭheuh awm e. A bul aṭang rengin he hrileng leh natna en dan a dik lo sa hrim hrim tihna a nih chu.
Khawvel ram tina sorkar thuneitute'n inkharkhipna lam an kalpui hian nghawng ṭha lo tam tak a nei tih kan hria ang a, an innghahna chu positive case zat a ni. He hri vei tak tak leh damlohpui tak tak te, thihpui hialte pawh an awm tih kan hria a. Mahse, positive case zaa za deuhthaw hi Sars-CoV-2 hrik kaia Covid-19 natna nei ni lo, khawlin positive a tihte an nih avangin kan lo hlauh em emna te, kan inkharkhip tlatnate kha a zavai deuhthaw khan awmze nei lo a ni tih hi finfiah theihin tunah chuan a awm tawh a ni.
New Zealand mi Dr.Samantha Bailey chuan, “When we were medical students we were taught that clinical diagnosis depends on taking a history, examining the patient, and then, if required, performing investigations. With “COVID-19”, this has all been turned on its head,” tiin a sawi a. Medical college-a doctor ni tura an zir laia damlohna en (diagnose) leh finfiah dan tur an zir dan zawng zawngte kha Covid-19 ah hi chuan a letling thawkin kan kalpui tiin a sawi a ni.
Dawt ni lo thudik chauh hi kan nunah a pawimawh a, Covid test result chungchangah hian khawvel pum mai hi thudik ni lo dawtin min chiah ni berin a lang. He hrileng vanga nunna chan hi eng emaw zat an awm a, enkawl theih mang loh natna ṭihbaiawm em em anga kan lo hria pawh kha thu dik lo leh dawt a lo ni a. Chulam chu a lehpekah sawiho kan tum dawn nia.
- Laltanpuia Pachuau