Zir sanna vs Lehkha thiamna
A kamkeuna
Hnam naupang te e ti lovin Mizote hi zirna lamah kan ṭhang duang hle. Khawpui leh zokhaw lama chengte pawh hriat hran harsa khawpin kan hawiher a inrualkhai a, a lawmawm hle.
Mipui mimir pawh phai ram state tam taka chengte ai chuan kan changkang vek zawk niin a ngaih theih. Sikul kai rual, kai lova tal mai mai an vâng hle. Mahse, kan inenfiah a ngai hle; chuvangin, zirsanna leh lehkha thiamna hian engnge danglamna a neih i lo thlir zau teh ang:
Zirsanna
Mi a taimak phawt chuan a tum tawk zelah pawl rahka (degree) sang tak thleng a rap thei. Tih ṭhat tum em em lem lo, mi rahka rah thlen ang rah tum ve hrim hrim avang emaw, degree sang neih ve hrim hrim tumna avanga zir sanna pawh a awm thei awm e. Thiam nal tak takna neih tum lem lova zir chhuah ve hrim hrim tumna pawh thil awm thei a ni. Chutiang zirna chu zirsanna hian a huam thei awm e. Mahse, a thiamna chu chhawrnahawm tak a ni lem lo thei.
Lehkha thiamna
Lehkhathiam tih hian mi a zirlai mil zela pakhatna hauh zat zat lam a kawk lova, a zirlai mil zela thiam nalna tak tak neih hi lehkha thiamna chu a ni. Zirna rahka a rah chin chu a hniam emaw a sang emaw pawh ni se a rahka mil zelin a thiam nal (expert)-in quality a nei ṭha tawk tur a ni. Chutianga thiamna tak tak chu lehkha thiamna chu a ni.
Khaikhawmna
Ziak leh chhiar thiam tehna literacy percentage-ah chuan tunhma aṭangin India ram pum huapah Mizoram chu 1-3 naah kan lang pha chho zat zat a; kan inchhuan phah hle ṭhin. Mahse, tunah chuan 3na pawh kan ni pha meuh tawh lo ti ila a dik zawber mai awm e. Tin, literacy percentage hi lehkha thiam tehna ni lovin ziak leh chhiar thiam hrim hrim tam zawng tehna a ni. Hei hi hre hrang lovin mi tam takin, "Mizoram chu lehkha thiam tamna ber kan ni" kan ti ve leh piap mai ṭhin. Hei hi ngaihdan dik lo tak a ni. Ziak leh chhiar satliah thiam hrim hrim kan tam tihna mai a ni e.
A nihna takah chuan Mizo zingah hian lehkha zir sang chu kan tam tawh hle a; mahse, lehkha thiam tak tak mahni zirna rahka (degree) mila thiam nal (expert/ efficience/ quality) nei erawh kan la tlem hle niin a lang.
Tunhnaia CCS (IAS) Final Result, 2017 tihchhuah takah khan North East aṭangin Assam; Manipur leh Arunachal aṭangin IAS tling thar an awm nual a; Mizoram, Nagaland, Meghalaya & Tripura aṭangin tumah an lang lo. Kum 2015 survey aṭanga a lan danin Tripura hian Kerala rawn khumin literacy percentage-ah India ram pumah 1na niin Mizoram chu 3na kan ni. Literacy percentage aṭanga thlir chuan a bik takin Tripura leh Mizoram chu IAS tling thar ngah ber ber state ni awm tak kan ni. Mahse, literacy percentage pawha langsar em em lem lo, Telengana state ami chu pakhatnaah a lang nalh mai!
North East-ah pawh a bikin Mizoramin ṭan kan lak a ngai hle. Tun dinhmunah IAS Exam paltlanga tling service lai kan nei tlem tawh hle. MCS senior aṭanga hlankai, conferred bak chhuan tur kan nei ta meuh lo.
Chuvangin, Mizo lanu valrual zirlaite'n theihtawp chhuaha ṭan an lak thar a va hun em! Mi fa, hnamdangte pawh IAS-a an inziah tlin theih chuan Mizo thluak hian a phak ve a ni tih hre reng chunga in puanvente sawi chhinga hma thar la ṭheuh turin ka duh che u a, inpuahchahna thar nen tihtakzeta beih a hun ta e.
Hnunga kawl ek thai mai lovin, hmatiang sawnin raltiang ram i kai ve ang u.
- Dr. C. Lalrampana