Written by
Mami Vuite

IAS nih kan tum e

Kan Mizoram Youth Commission in kuminah IAS nih tuma coaching kal turin Super 20 a tih te chu Delhi-ah a thawn thla a, tin batch dangah Super 40 thawn thlak leh an tum tihte kan han hre leh ta a. Hetiang ang system kan hman dawn a, thalai te central service lama an tlin kan duh a, sum tam tak senga coaching kal tura kan inthawn liam thei dawn a nih chuan hmalak theihna kawng dangte pawh hi han dap ila.

Khuta Delhi leh hmun liantham zawka coaching kal ringawt hi a nei leh a kal zoten an kal a nih chuan sawisel tur a awm hran lo e, mahse Mizo coaching kal an tam ngaihtuaha result hmuh tur la awm mang lo aṭang hian coaching kal ringawt hi tlinna a ni ber lo tih hi hriat a ṭha hmasa e. Mahnia zir keuh keuh peihna nun (self-study) hi a pawimawh ber zawk ang. Coaching class te chu a tirah kan bo lutuk tur min guide nan chuan a ṭha teh meuh mai, mahse coaching notes kan han lakhawm a, material dang leh newspaper, monthly compilations of current affairs te nen, material chu a tam teh meuh mai, kan lakhawm seng lo zawk.

Hemi dawt chiah zir tak hi a har lai a ni ṭhin, phaiah kan zuk awm a, tu m'a min hmuhpui theih lem lovah, mahni thu ngar ngarin kan zuk che tla a, ṭhenkhat tan phei chuan mahnia kan vawi khat awm bo na a ni a, mahni lo inkhuahkhirhte pawh a har a ni ang e, duh anga zir thei lo, class pawh kal mumal loa chhuak ta hi tam tak pawh kan awm, class pawh kal ṭha, note pawh nei ṭha viaua zir zawm lem lo, note neih ṭhat thu bak sawi thei lo pawh hi kan kat nuk tho. Chutiang anga coaching kal ṭhin kan nih chhung hi chuan inelna sang lutuk UPSC CSE ah hian inziah tlin hi chu a la hnai lo khawp mai.

MYC hian theih ang chuan hma a la nasa hle mai a, sum tam tham senga hma kan la ve dawn a nih chuan hmalak dan, coaching kal tura inthawn thla tawp lo deuha han tihdan rawn tarlan ve ka duh a.

Zirlai entirna'n Super 40 te chu lo la leh dawn ta ang se, coaching kal tura thawn thla tawp lo hian, Aizawlah hian hostel awmna siamsak se, engkim material online-in a awm vek tawh tho a, online in class kal mai se. Material te chu coaching institute lam paw'n an lo thawn thei lutuk. Tin, standard books kan tih mai, NCERT textbooks leh coaching materials bak a lehkhabu danghote pawh engkim bazar ah a awm, a lo awm loh paw'n online-a chah theih vek a ni a, engmah material ah hian buaina awm thei a awm dawn in ka hre lo a.

Tin, chung Super 40 te guide-tu tur mithiam pakhat emaw pahnih lak belh se la, mithiam tih hian UPSC exam a experience lo nei tawh, interview hmachhawn tawh ngei lak ni thei se, Competitive exam kalhmang hre tak tak ngei, Doctorate degree nei experience nei lo aiin, Graduate pangngai, mahse interview lo hmachhawn thei tawh chin chuan a guide thiam fe zawkin ka ring. Guide tute hian weekly plan emaw monthly plan felfai tak an class kal milin siamsak se la, entirnan, topic focus na deuh tur te leh class kal aṭanga zir belh tur awm theite lo hrilh theitu tur, zirlaite ṭha tak leh regular taka an guide theih chuan an tihtur anmahni part chu an ti a ni mai, a bak chu zirlaite kutah a lêt leh tawh.

Test series hi zirlaite hian join thei ngei bawk se tih hi duhthusam a ni. Zir tluk tluk a in-test leh chuang si loh chuan kan thiam lohna lai tak tak hi hriat a har, mahni in-test a, kan thiam loh lai inzir chian leh hian kan bel ber a, hei hi kan ti peih tak tak ṭhin lo hi a pawi a. Amaherawhchu chutia zirlai Central service inziahtlin tum awmkhawm ta sa sa chu, inelna a awm ang a, competitive spirit a chawk tho lo thei lo a, hei hian kan zirlaiteah phur tharna a pe ang a, guide-tu ṭha tak leh routine felfai tak nen, exam hi kan paltlang theih lohna bik tur ka hre lo.

Zirlaite hian hi material kan neih loh vang a ni lo, internet ah engkim a awm tawh a, duh phawt chuan Youtube ah te lam class en tur te pawh a tam mai. Zirlaite hian discipline kan nei ṭha tawk lo a, ṭhua zir ngur ngur tur hian mahni kan inthunun tak tak thei lo zawk a ni.

UPSC CSE hi kan thluak a ṭha lo, kan calibre-in a phak loh lampang a ni lo ve, kan la zir ṭha tawk lo mai zawk a ni. Chumi atan ṭhalaite hian push kan mamawh a, Prelims tling nuai 1 pek tih lampang pawh a ni lo, Delhi-a coaching kal tura inthawn ngawt pawh hi a ni chuang lo. He exam atana pawimawh chu 'hardwork' chu a ni teh meuh mai, mahse 'self- discipline' leh 'consistency' tel lo chuan 'hardwork' hi engmah a ni chuang lo.

Chumi tur chuan zirlaite tan society pawn deuhah anmahni zirna run bik, hostel ah chuan dah thei ila, ei leh in leh thil dang sekreka an buai ngai loin provide vek thei ila, zirna ngawr ngawrah inthlurbing se la, mahni ram ngeiah lum lutuk, vawt lutuk awm lohnaah hian, ṭha tak hian khawpui lian pan kher loin a inziah tlin ve theih ka ring tlat a ni.

Tin, IAS aspirants te kan ṭhalaipuite ngeiah pawh min seltute an tam hle, hmaichhana deuhsawhte pawh kan hlawh ngun narawh e, coaching kalte chu an intihhmuha an kal huai huai a lawm, engmah a ni lo, tih te, "Kohhran leh khawtlanga inhman ṭhulh ṭhaka zir si, tling thei lo," tihte hi kan tawk leh ṭhin a. Kohhran leh khawtlanga inhman loh ringawt hi tlinna a ni lo, a bak dang factor hi a tam lutuk. Inhman leh lutuk hian distraction a tamzual a, kan zirlai min tibuai theitu zinga mi pakhat a nih avangin kan rawn lang tlem deuh zawk a ni.

Zir lem lo, coaching te pawh neihin a tlina kal ve mai, syllabus pawh la hrechiang lo, competitive exam pe dawn tih hmaikawr hmanga leng vel mai mai an tam rualin, zir duh tak tak hi kan la tam ve tih min lo hriatsak ula, kan tlin lohna laite leh kan zir tawk lohna laite pawh kan hria e, kan theih ang ṭawk ṭawk chuan kan ti ve zel a nia.

UPSC result a chhuah apianga chilh rawn hrep kan ni reng a, hengte pawh hi a ṭha lutuk tho e. Amaherawhchu, result chhuah lai chauhte hian vei thar vuk lo ila, kan naute Class 11 leh Class 12 aṭang te, College level aṭangte hian habits ṭha hi an nunah tuh chhoh tum ila. Naupan lai aṭang hian nih an tum ta sa sa a nih chuan fuih sauh sauh reng ila. Civil Service lampang nih tum hrim hrim tan phei chuan college level aṭangte hian lehkhabu hi lo inchhiar lawk mai mai thei ila chu duhthusam a ni. Result puan lai chiaha zirlaite rawn vei viau ai chuan kan naute, kan fate ṭheuhah tumna tak tak an neih theih nan ṭan ila tlang ang u.

- Mami Vuite