Inthlan thlirna : Hun kal tawh aṭangin
Zofaten keimahni puala sawrkar hran nei tura Mizoram Assembly inthlanna hmasa ber chu April 18, 1972-ah neih a ni a. Hetih hunlai hian Mizoramah MLA Bial 30 a awm a, sawrkar laipuiin Nominated Seat 3 ruat phalna min pe a.
Inthlanna hmasa berah hian Mizo Union Partyin Seat 21 an la a, Nominated member 3 in Mizo Union Legislature Party an zawm a; Chhimtuipui aṭanga Party dang aṭanga thlan member 3 in Mizo Union Legislature Party hi an zawm bawk. Tichuan, Mizo Union Legislature Party ah member 27, an awm a, Opposition Congress member chu 6 chauh an ni.
Mizo Union Legislature Party inkhawm hmasa ber May 10, 1972-a neih ah Pu Ch. Saprawnga chu Protem Speaker atan thlan a ni a, May 13-ah Pu Ch. Chhunga chu Mizoram Chief Minister hmasa ber atan lakluh a ni.
Hetih hunlai hian MLA te hian thla khatah Rs 350/- chiah, behbawm awm hauh lovin an hlawh a. Rambuai leh Thingtam tam karah lungawi takin mipui rawng an bawl a. 1973-74 a Mizoram Annual Budget chu Rs 5.99 crore (vaibelchhe 5 leh nuai 99 a ni). Kumin 2018-19 a Mizoram Annual Budget chu Rs 9,672.64 crore (vaibelchhe sangkua zaruk sawmsarih pahnih leh nuai 64) a ni a, 1974-74 Budget aiin a let 1612 chuang a ni ta tihna a ni. Mimal tin sum hmuh hi nasa takin a pung tih sawrkar hotuten lalṭhutthleng aṭangin an puang ṭhin a. A dik leh dik loh hretu chu mirethei, quota lakna pawh nei zo lo te hi an ni.
Thil chhinchhiah tlak tak chu, Mizoram Assembly hmasa bera member pakhatmah hi contract hnaah an in hambuai lo kha a ni. Opposition member-ten Ministerte an sawiselna awm chhun chu: “Pu R. Thangliana’n Tuikhuahtlangah ama in a sa” tih a ni a. Speaker-in Pu Thangliana hi sawifiah turin a sawm a. Pu Thangliana chuan, “District Council hunlai khan hotuten Pu CL Ruala leh Pu C.Thansiama te nen in hmun min pe a, State Bank of India aṭangin pawisa ka puk a, Assam Type building chhete ka sa a ni” a ti a. Speaker-in, “Zawh belh tur nei in awm em?” a ti a. Opposition member-te chuan zawh belh tur an nei lo a ni.
Opposition member-ten an sawisel leh chu : “Chief Minister-in sawrkar motor-in leivung a paih” tih a ni a. Speaker-in, “Chief Minister-in sawi fiah rawh se” a ti a. Pu Chhunga chuan nui ho chung hian, “Nia mawle, Police hotuten vengtu Police awmna tur in in bulah hian sak tur a ni an ti a. Ka remti lo chungin in sakna atan lei an lai a. Leivung hi a hnawk emai tiin ka pa in Jeep Trailer-in a lo paih tir alawm mawle” a han tih chuan House a ti hlim hle. Hei hi langtlang sawrkar diktak chu a ni.
Kan ram hruaitu hmasa te kha chuan neitu chan changin ram leh hnam an lo enkawl ṭhin a. Inthlanna reng rengah Party President Pu Ch.Chhunga khan a thawhpuite chu, “Tling thei tura in inrinna bial thlang hmasa ula, in duh loh ber bialah ka ding ang e” a ti ṭhin a. A ṭhiante an tlin theih dawn phawt chuan a ni chu tling lo mahse pawi a ti lo va, a tla mai ṭhin bawk a ni. “Sem sem, dam dam, ei bil thi thi” tih hi sawi lovin a nun pui a ni.
Pu Chhunga te ang kha chu thuneihna leh sum leh paiin a tibuai phak lo. “Power corrupts, absolute power corrupts absolutely” tih thu lar tak sawi chhuaktu Lord Action-a khan Pu Chhunga chanchin hi hria se, “Ka lo ṭawng duham deuh a ni” a ti ngei ang. Hruaitu dik chu an huaisen ṭhin. Ṭum khat chu Pu Chhunga nen Delhi-ah kan zin dun a. Khatih laia MP Pu Sangliana (L) leh Pu Lalkhama IAS te nen kan hawngho a. Silchar-ah Assam Govt. Circuit House-ah kan chawl a. Kan zin hlan hian Hnahthial bula Leite daiah Ramhnuai sipaiten hnam dang mi 3 an lo kap hlum a.
Silchar Drivers Union hotute leh dawrkai hausa pui puiin Pu Chhunga chu an lo hmu a. “Ka pu, hetianga kan mite Mizoramah an tualthi zel dawn a nih chuan buhfai kan rawn phur tawh lovang” tiin Pu Chhunga chu an vau a. “Engtin tak chhang ang maw?” tiin keiniho chu kan inmelh hrek hrek a. Pu Chhunga chuan ngawirengin anni chu a en a. “A ni maw? Mizoram chu ram buai a ni a, sawrkar hnathawkte leh mipui pawh kan venghim zo lo va, eng emawzat kan hloh tawh a ni. Hetiang boruak duhawm lo hian min tuam mek tih hre reng chungin sumdawngin in lo lut ṭhin a. Kan venghim zo lo che u hi pawi ka ti khawp mai. Kan dinhmun min hriatthiam pui tum lo va, ‘buhfai kan rawn phur tawh dawn lo’ in tih hi in ti tak tak a nih chuan rawn phur tawh suh u. Sipai Convoy-in emaw thlawhtheihnain emaw kan phur mai ang” a han tih chuan an ngawi ta ṭhiap a. A tuk aṭangin buhfai chu an rawn phur chhunzawm leh ta a ni.
Pu Chhunga hnua Chief Minister leh Lt. Governor te kha chuan, “Mizoramah eng vang pawhin hnam dang chunga kut kan thlak chuan, Silchar mipui an thinrim ang a, chawlhkar khat pawh kawng dang ping se chaw kan nghei mai dawn a ni” tiin min tihṭhaih ṭhin. Hei vang hian Silchar-ah ṭi dekin kan len a ṭul ta a. Tun hma chuan Kaithiangi Hotel te kha sumdawng te, driver te leh zirlaiten Zawlbuk ang maia kan lo khawsakna a ni ṭhin. Vawiinah chuan loh theih lohna thilah lo chuan Silchar-a riah hi Zofaten kan ngam ta lo a ni.
Hnam dang (Vai) hlauh kan inzirtirna hian Vai huatna a hring a, hlauhna chuan rilru mit a ti vai a. Pasalṭha pawhin thingbul kang dum pawh Savawm hmuhin an hmu a, an kap mai ṭhin a ni. Hei bakah, hlauhna chuan rinhlelhna leh prejudice min neih tir a (prejudice chu midang laka a chhe zawnga ngaihdan lo siamlawkna hi a ni). Isua zirtir Nathanaela’n, “Nazareth-ah thil ṭha a chhuak ngai em ni?” a tih hian mihring mizia a en tir a ni.
Vai nghenchhan lova awm thei lo, Vai huat kan in zirtirna hian lemchannaa min hruai lut hi a pawi ber awm e. Lem changtu chuan tun aṭanga kum 100 pawh a thlir phak lo. A tum ber chu tuna hlawk, lansarh leh lar a ni mai. Hemi atan hian a mawi thei ang ber leh a thianghlim thei ang bera mi hmuha lan tumin amah tak tak bo vek khawpin a inchei ṭhin a ni. Nula zing tho hlim hmel leh Biakina a hmel chu a dang daih ṭhin. Hei hi ‘cosmetic life’ an ti ṭhin. Milem Pastor, milem upa, milem speaker, milem lam thei, milem Minister leh milem MLA eng zat tak awm ang maw?
Hman deuh khan Aizawl veng pakhatah pa ho kan titi ho va. Kan zinga pakhat chu an rawn ko chhuak a. A lo luh leh chuan, “Vai chheho ka ninzia tak hi chu aw” a rawn ti bawrh bawrh a. A hnua a chanchin ka han hriat chian chuan kan ṭhianpa hi Vaipa nen hian an lo sumdawng dun a lo ni a. A langa vai hua, a ruka mawng zawm tlat site hian chhungril takah inthiamlohna an nei a. Anmahni an in pawm thei lo va, an thiltih hi miin an hria ang tih an hlau si a, a derin an nung ta ṭhin a ni. Vai nena a ruka sumdawngte hi Kohhran hmuha lan mawi tumin a derin an lam vak duh hle. Politic hmanga zirtirna dik lo hian a va nghawng thui em!
Samari miṭha tehkhin thu hian i han titawp teh ang. Mizoten vai kan hmuhsitna leh kan huatna aia nasa zawk daihin Judate chuan Samari mite hi an hmusitin an hua a. Juda pa chuan a ṭawngṭainaah, “Aw Pathian, hmeichhiaa min siam lo leh Jentaila min siam lo hi lawmthu ka hrilh a che” an ti ṭhin. Juda ho chuan Samari mi te hi Jentail angah an ngai a ni.
Jeriko leh Jerusalem inkar kawngpuiah pa pakhat chu suamhmangten an vaw hrep a, saruakin kawng sirah an dah a. Juda Puithiamin a rawn hmu a, a hêl ta mai a. A hnuah Levia chi (Puithiam chi bawk) a lo kal a. Ani pawh chuan a hel ve leh ta mai a. A tawpah Samari mi a lo kal a, Hliam tuar chu a hmuh veleh eng chi nge a nih zawt lovin a khawngaih em avangin a hnenah a va kal a, a pemah te chuan damdawi a hnawih a, a tuam a, khualbukah a kalpui a, a enkawl ta a. A kal san dawnin khualbuk vengtu hnenah pawisa a pe a, “A bak sen a ngai a nih pawhin ka rul leh ang che” a ti. “Chatuana nunna ka neihna turin engtin nge ka tih ang?” tih zawttu, dan hremi hnenah Isua chuan, “Nangpawh chu ang bawk chuan va ti ve rawh” a ti a. Mizo Kristiante hian Assembly inthlannaah hian Samari mi (Vai) in candidate sela, kan thlang duh ang em? Hun tawpa rorelnaah Isua ding lamah kan ṭhuttir phal ang em? “Pathian Kohhranho, ama thisena a lei” ah hian chi inthliarna a awm thiang lo.
- K.L Rochama