POLITICS DIK LO AṬANG POLITICAL PARTY
Engatinge kan Politician ram hruaitua kan thlante hian, hei kum 35 el-euh State thuneihna nei chung leh, Central aṭang namen loa tam sum dawng kumtin bawk chunga ram min kaih-hruai thlen chen hi, chawmhlawm, kutdawh leh State hnufual nih hi a la nih chauh mai? Kan hnam ze tha kan chhuan em em thin, taimakna-te, tlawmngaihna-te leh mi dang puitu nih tum tlat nunte kha, an kaihhruaina hnuaiah ṭhan len lam aiin, an ral tial tial ta zawk tlat a. ‘Ram kaihhruai’ tih hian ram ruhrel siam ngawt ni loin, mipuite kawng tha lama hruai theih leh hruai changkante a nih ber zawk vei nen!
Kan politician-te hi ram hruaitu atan an ṭhat theih loh chhan ber chu, politics an zir chhuahna ber Political Party-te hi, ram siam that leh tihmasawn zawnga in-train-na leh intuaihriamna hmun (institution) an ni lo hrim hrim hi a ni. Political Party kan neih mekte a taka an din chhan, an zei, an kalphung leh an tumte chu kan hria a. An vaiin an tum ber chu ram hausakna leh thuneihna an kuta a awm theih nan, inthlana tling tura theihpatawpa beih a ni phawt a. Chumi tihlawhtling tur chuan, sawrkarna changa ram hausakna leh ram thuneihna an kuta a lo awm hunah, chumi hmanga anmahni zuitu Party mi leh mi dang tu pawh, anmahni inthlana vote-tu apiangte chu, mimal hamṭhatna leh duhsak bingna an la vur tur sawihmuh leh tawktarhin, a tam thei ang ber mi sawm khawm a, Party tihlen a ni leh a. Politics mi, a lian a te, tute pawhin an mimal hamthatna siam sak thei tur ber nia an rin Party apiang an zawm mai ṭhin.
Tichuan, kan Political Party-te hi, an lo sawrkar hlauha an kuta ram hausakna leh thuneihna awm tur aṭang mimal hamṭhatna leh induhsak bingna invur tum fuankhawmte centre a ni ber a, ram dan anga ram pum ti-hmasawn changkang tur leh, mipuite khua leh tui ṭha-a chhuah tura hmalakna leh intuaihriamna lam a ni lo hrim hrim a ni. Heta an thil tum kalhmang hi, ram ṭhan dan tur pangngai anga an Party kaihhruai rorelna ṭha-in ram pum a tih-hmasawn zarzo-a, chu chu mimal tak pawha lo changkan puive theih lam hi a ni lo a. Sawi tawh ang khan an insawihmuh, an hmathlir leh an tum ber chu, ram pum tan ni lo, an Party mite a bika mimal hamṭhatna leh induhsakna invur bing lam a ni.
Ama’rawh chu, chu’ng an invur bing nana ram hausakna, sum leh thuneihna an mamawhte chu, ram pum tana hmalakna hna leh a kaihhnawih thil aṭang chauh lo chuan a awm theih si loh avangin, ram tih-hmasawn lam pawh, an tum ber ni lo mahse, a der talin Party chhungah sawi berah an nei ve lo thei lova. Inthlan dawn hnaihah phei chuan vote-tu mihring an hui tam nan, tih-hlawhtlin an tum lem loh pawh, ram tana ṭha tur awm nia an rin apiang lawrkhawmin manifesto an inziah ṭhat siak ṭhin.
Tichuan, Party-a an hetiang politics kalphung hi kan politician-te leh politics-a lut thartute pawhin an politics pian pui leh an intuaihriamna a lo ni ta a. Chutiang kalphung chu ram chhung mipuite pawhin, vanduaithlak takin politics kalphung pangngai ve reng emaw kan ti tawh nghe nghe a ni. Khitiang kalphung ni lo kalphung dang nei political party kan ramah an awm loh avangin, kan thlan tlin politician apiangte hmathlir leh tum pui ber chu, an Party kalphung angin ram pum tih-hmasawn lam ni lo, ramin tuar dawn mahse anmahni leh anmahni zuitu, tlawntu, be thatu leh vote-tute mimal taka vulh a, inthlan leh atan kawng a awlsam nan a theih chen chena mimal tumah tih-lunghnur bik neih loh hramte hi a ni ber zel lo thei ta lo a. He’ng tak hi kan politician-te politics, a bulthum aṭang a kalsualna leh ram hruaina kawnga an fail chhan chu a ni ta a ni.
Politics chu ram leh a mi chengte kawng ṭhaa hruai a, a tih-hmasawn dan tur intamna leh duanna hmun a ni a. Chu lam reng reng chu kan politician-te politics leh an Party-te hian, a der leh lemchan bakin a hawi lo a. Chuvangin, kan politician-te politics leh an kalphung hi ram siam ṭha thei tur chi reng a lo ni lo; chu chu a tak (practical)-in tunah kan tawng a nih hi!
Chutiang tak chu kan politician-te politics leh an Party-te kalphung a nih avangin, mi ṭha tak tak, fel tak tak, mi inzir sang, mi thiam, doctorate degree nei hialte pawh-in an Party va zawmin, hruaitu nihna pawh va chelh hial se, ram tana an thiamna, finna leh ṭha-hnemngaihnate chu va par chhuah tir thei ngai loin, an politics kalsual leh an party kalphung dik lo-ah chuan an va inhlan ta zawk ṭhin a. Tichuan, an Party kalphunga a sipai rinawm, Party kalphung ṭha lo ti-lang rinawmtu, Party kalphung khaipa an lo ni ta zawk hlauh ṭhin a ni.
Tichuan Party-in Sawrkarna a lo chanin, anmahni leh anmahni zuitu Party mite mimal hamṭhatna leh induhsak bing theihna dap chu an hna ber leh an lungkham lian ber a ni ta ṭhin a, chu chu politics an tih ber chu a ni ta ber nghe nghe a ni. Mahse anmahni zuitu mi tam tak tan hamṭhatna leh induhsak bingna han siam chu, a lo hautakin, dan chhunga leng seng chi rual lo, dan bawhchhiaa tih ngawt mai loh chuan tih ngaihna awm lo a lo tam ta ṭhin si a. A lehlamah chu’ng chu anmahni vote-tu leh anmahni zuitute an lo sawi hmuh tawh leh tiam tawh, inthlana an tlin theih chhan ni bawk a nih miau avangin, ti lo thei an ni bawk si lo. Ti lo se an lakah an mite an lungni lo ang a, kamkitu neih loh vangin an dinhmun aṭang tlak phah hial bakah, an politics hmathlir tan pawh a hlauhawm pha ngei ang.
Tichuan, Party aṭang an lo sawihmuh leh an insawi tha bat, anmahni leh anmahni zuitute invur bing lam hna an beih chhoh kawngah hian, a tirah anmahni hi ram dan ang zel chauha ram leh mipui hruai tura Pathian hming chhala intiamtute ni mahse, ram dan palzut, bawhchhiat leh haiderte an ngah ta em em zawk thin a; a chang chuan constitution meuh pawh!
Chutianga ram kaihhruaina hnuaiah chuan ram pum tana an hmalakna ve ang ang pawh, an hna penhleh chauh an lo ni ta a; ram ti-hmasawn phaa tha leh hlawhtling a awm thei ta vak ṭhin lo reng a ni. Induhsak bingna leh invur bingna kalhmang chuan a hmasa tur a hnuhnun tir a, a hnuhnung tur a hmasak tir thung a, a tling aiin a tling lo tha tha-in thlan an hlawh a, taimakna, thiamna leh rinawmna-te chu par vul a, lawm hlawh leh hlawkpui aiin hnawksak leh phurrit an chang a. Fin-kherek, mi biaktlawn thiam, ei-ruk thiam leh mi thiltithei hmelhriat ngahte chu hamṭhatpui theih zawk leh quality chungnung zawk an lo ni ta a. He kalphung hian a ṭha zawnga inelna ni lo, a ṭha lo zawnga inelna-te a hring chhuak a. Ram tan eng ang thiamna, finna, a ngaihna hriat leh tihtur ṭha hriat engmahin, ram ti-hmasawn phain a tak ram an thleng thei bawk lo a ni.
Tichuan, he’ngte vang hi a lo ni kum 35 el-euh kan politician-te’n ram leh mipui min hruai tawh chung leh, sum a maka maka tam Central aṭang kan dawng kum tin chung pawha chawmhlawm, kutdawh state kan la nih reng a, hnam anga kan rohlu, taimakna, tlawmngaihna, mi ṭanpuitu zawk nih tum tlat nun, mi thawhchhuah sa ei chu thih hreha hreh ṭhin nun leh kan zo nun ze mawite pawh kan zing aṭang a lo bo zawh tak nachhan chu!
Kan ram hruaitu politician-te’n an thuihhruaite nen invur bing nan an mamawh sum leh thuneihnate chu, ram pum tana hmalakna leh a kaihhawih hna aṭang chauha hmuh theih a nih avangin, ram pum tana hmalakna hnate pawh hi an sawrkarin a taka a thawh ve a ngai a. Mahse chu’ng hnathawhte chu an tum ber ni lo, an invurna tan an mamawh va sawh hekna remchang mai chauh an nih avangin a hna vil ṭhat lamin an ngaihven a hlawh pha ṭhin lo a, a thawhna sum pawhin a lo daih mawh phah nge nge ṭhin.
Chuvangin, he’ng hnate hi ṭha tluantling taka thawh zawh pawh an awm thei ta mang ṭhin lo reng a. Tin, hetia hmuh theiha hma an lakna phenah hian, a lang lo lamah lian zawka an tum tak zawk, anmahniho invulh bingna lam kha zakkepa an neih tlat ṭhin avangin an sawrkarah leh ram mipuite hma-ah thil thup leh dawt sawi a ngaihnate an ngah ta em em bawk a. An zingah chutiang tihthiam leh zei bikte chuan politics thiam nihte an hlawh ta ber a. Chuvang chuan kan politician-te nun pawh mipui vantlang ngaihah a pawnlangin, politician chu mi rinawm leh thu tak sawi tura ngaih an ni vak lo reng a ni.
Chutih laiin hetiang taka mahni zuitute vulh kalphunga nei ta chu, anmahni zuitu (ram pum mipui ni lo)-te bik chauh tal pawh hamṭhatna an vur hneh hle dawn hi han ti ila, anmahni zuitu/ vote-tu tam berte hian eng hamṭhatna mah an dawn ve loh avanga an vui thawm hi ram chhungah a ring thei hle lawi a. Heta ṭanga a taka thil lo lang ṭhin chu, ram hruainaa a hnarkaitu kan politician-te leh anmahni hnaih zualtu mi tlemte tih loh chuan he an kalphung hlawkpui hi, anmahni zingah ngei pawh an awm mang ṭhin chuang lo tih hi a ni.
Kan politician, ram hruaitu ni bawkte hian an Party kalphung kalsan hian, ram leh a mipuite hruai hmasawn hna hi ram dan anga tih tak takin kalpui zawk dawn ta se an tan thil theih pawh a ni lo. An kalpui chuan inthlana an tlin theih nan-a, anmahni leh thuihhruaite hnena induhsak leh invur bing an tiam kha, sum awm lo leh dan phuarna vangin tih theih a ni dawn lo thung a. Chumi awmzia chu anmahni vote-tu an Party mite leh, an thawhpui Party hotu dangte ngei beiseina an lo siam, an tlin phahna ni bawk kha phatin, anmahni siamtute an bum bawk tihna a lo ni dawn a. Chumi nghawng chu sawi tawh ang khan, an tan mahni politics thlan lai ang hlauh an ni dawn a ni. Chuvangin, kan politician-te politics aṭang leh an Party kalphung aṭangte hian, ram leh a mipuite hruai hmasawn thei tur hruaitu hi, a mimala mi ṭha tak tak, mi inzir sang leh fel engang pawh ni se, an awm thei ngai lo ang tih hi mipuite pawh kan chian a hun tawh a ni.
Tichuan, kan ram leh hnam hruai hmasawn a, hruai changkan tak tak theih tura kan beisei theihna kawng chu, ram leh a mipui dah hmasak bera neih Party, ram leh a mipuite an hruai changkan ruala changkang ve tura mipui zirtirna hmanga Party mipui huikhawm thei, ram dan ang zel chauha ram rorel leh hruai lungphuma neih, din ni se la. Chutiang party aṭang inthlana candidate majority tling pha khawpa vote tur, mipuite’n neiin, 21 tal vote tling ta hlawm bawk ila, tih hi a ni awm. A mimalin emaw majority tling loin emaw ram a hruai theih si loh a.
- L Sailo