Written by
Zothankunga

I&PR vrs P&S

Bairabi Zophai boruak ang em chu ni lo mahse I&PR leh P&S inkarah hian hmunhma chung chang chinfel tur chu a awm ngei mai a. Cabinet Meeting-ah vawi hnih chhawp chhuah tawh niin ngaihtuah hman loh zingah a la tel ta rih a. Cabinet Meeting awm leh hmasa berah chinfel tum a nih tur thu I&PR Minister chuan session liam taah khan a sawi. P&S Minister pawhin “Puan pakhat inzawn a unau mu dun zinga a pakhat zawk mawng lang reng a muttir bik chu an phal lovang” tiin a sawi ve bawk.

Department pakhat DIPR&T hnuaia awm ṭhin an ni. UT Sorkar phat aṭanga DIPR&T din ṭan dan te, a hnuaia Government Press pian chhuah dan te, Department pawimawh leh ṭangkai tak a nih avanga tuna an awmna hmun hi duhsak taka sorkarin a pek tak dan zawng zawngte hi a hre chiangtu ka ni. Tripura sorkar I&PR leh Government Press kalphung zuk zir tura chawlhkar hnih zet zuk thang Director pawh kha a ṭawiawmtu zinga mi ka ni. Department hranga an awm tak hnua helai hmun an in luah

ṭawm chhoh zel dan te pawh kei aia hria hi mi pahnih khat bak an awm bik lovang.

1966 a Mizoram a buai takah khan Information & Public Relations chu thil pawimawh hmasa a ni tih hria in kha tih laia District Information & Publicity Office chu Special Officer kaih­hruaina hnuaiah tih len a ni a. Sorkar leh mipui, mipui leh sipai inkara ṭangkai ta em em, sorkar thu hla puanzar nan hmanhmawh takin Zarkawta mi pakhat lehkha chhutna khawl (Letter Press) chu a chhutu chawpin sorkarin a lei ta hial a. Sorkar Chanchinbu, Tunlai Chanchin ti chhuakin sorkar thu hla pawimawh hrang hrang darh zau taka tih chhuah ṭhin a ni.

Khawvel hmasawnna chak takin chak taka a lehpelh mek heng Department pahnihte hi tun dinhmunah chuan hmasawn leh zualna tur nei hranpa em em niin an lang tawh lo. Zoram Khawvar Hun Nghakin tih lehkhabu-in ‘Pute thlala Department’ ti leka a lo ziak tawh leh hun hmasa lama a enkawltu Cabinet Minister meuh pawhin ‘Dying Department’ tia a lo sawi tawh I&PR hian eng emaw hunlai aṭang khan hmasawn lam aiin zuih lam a pan ta emaw ni tih turin an awm a. Thingtlang khaw lian deuh deuha Information Center nuai bo an ni a, Sub Divisional Office ṭhenkhat erawh District Office-ah hlankai an nih laiin Aizawl District ber erawhin District Office an nei tawh lo thung.

He Department hnuaia Ser­vice Association chak tak an neih avangin Organised Service hnuaiah tunah chuan Combined Civil Service Examination pal tlang Officer fel leh vengva tak tak ten an ṭhutchilh ta mek a. Amaherawhchu, sorkar thu hla pawimawh ber pakhata ngaih Governor Budget Speech an buatsaih vawikhatna erawh a pawr deuh niin Session-ah hial khan sawi lan a ni.

Rambuai laia Public Relations hna chak taka an kalpui ṭhin kha remna leh muanna boruakah erawh tun hma ang em chuan a ṭulna a nep ta deuh pawh a ni mahna. Sorkar tana mit leh beng, thurawn petu, mipui tana ding leh thil chik mi (Antenna, Adviser, Advocate, Analyst) an nih mai bakah thu kal lam, haw lam, sorkar hma chhawp leh hmalakna zawng zawng hre vektu (backgrounder) an nih angin Public Relations hna tak tak hi tun aia chaka kalpui a ṭul a. Sorkar mi lian ten an chet velna thu hla leh thlalak Tualchhung Chanchinbu leh a zan la la a local T.V. a chhuah tir theitu ang leka an ngaih leh an beisei thin mai bakah hian Public Relations skills laimu tak tak thawk chhuak turin sorkarna chelhtute pawh hian hman ṭangkaina chang hre leh zual se a duhawm hle.

Vanneihthlak takin lemziak leh lemchan tih hmasawn nan he mawhphurhna hi I&PR kutah dah a ni ta hlauh a. Hemi hmang hian Public Relations hna pawh zau zawka thawh theih a ni ta mek a. Chumi atana ruangam lian tham Lianchhiari Run an ruahman tan hi a hlawhtlin thuai a nghahhlelhawm a, a ti khawtlai thei tur mu tan awm mek erawh thuneitu sangin a chinfel ran a ṭul ta a ni.

Tunlai khawvel hmasawnna chak tak thlir chungin P&S Department kal zel dan tur hi ngaihtuah chian ngai khawpin a lang. Lehkhapuan hmang tlem deuh deuh (Paperless Government) tura hnathawh kan tum mek laia Stationery Department tih phuisui zel tum te pawh chhut ngun a ngai. Tun dinhmunah sorkar Department tam takin Stationery articles lam nan an la dawr ṭha duh lova. An bungraw neih quality ṭhat tawk loh vang nge a chhan hriat a ni lo. Printing lamah pawh tun dinhmunah tak chuan khawl thar neiin Mizoram calendar mawihnai tak chhu thei ve tawhah an in ngai a. Kum 4/5 kal ta daih tawhah pawh khan Calendar chhu ve thei-ah in sawiin chhut tir pawh an ni. Amaherawhchu, an kuthnuin duhthu a sam loh bakah hmun dangah te pawh an lo chhut chhawn tir ni awm tak a ni.

An kutchhuak anga an sawi

ṭhenkhatte phei chu pawnlama an tih tir a lo ni awm asin. Thawktu senior pui pui la awm mekte hi tunlai thiamna computer world man pha tur hian an in zir thar zel loh chuan hmasawnna hian a leh pel ta mek a ni. An hna pui ber pakhat Mizoram Gazette chhut bakah department hrang hrang form, certificates leh thil dang engzat chiah nge an chhut mek ka hrelo na a, pawn lam a chhut tir (outsourced) hian sawrkar sum a renchem theih zawk em tih pawh chhut a ngai a ni.

Sorkar sumpai ren chem zawk nan te, hmasawnna ṭhang mekin a ken tel avanga hnathawktu tih tlem hret hret a, mamawh tlem zawnga kal (down sizing) chu sorkar laipui leh state sorkar hrang hrangte pawhin an kalpui mek a nih avang hian heng department pahnih te nakin hnu tur pawh hi sorkarna thar siam tumtute chuan an ngaihtuahnaah tuna ṭang hian lo telh ṭan tawh se la a finthlak khawp ang.

- Zothankunga