Thununnain mihring a siam ṭha ṭhin

Kan naupan laiin kan Head Teacher Pu Hnuna khan ‘Discipline makes a man’ tih kha a sawi fo a, ‘Thununnain mihring a siam ṭha ṭhin’ tihna te pawh a ni ang chu. Tun hnua ka ngaihtuah hian a lo dik ngawt mai.

Mizoram chhimlam khaw­puiah sawn pa pakhat, pui angreng deuh mai a awm a, tu khawkhain an hre lo mai thei. Chu pa chuan fapa pathum a nei a, a fapa te chu Gazetted Officer-ah a chhuah vek. A fapa pakhat chu ka ṭhianpa a ni.

Ṭum khat chu ka ṭhianpa nen chuan thil pawimawhah an khuaah chuan zan hnih riakin kan zin a. Thlasik lai a ni a, an awmna a tlangsang deuh bawk a, a vawt khawp mai. Zing dar 5 velah chuan ka ṭhianpa pa chuan a fapa chu a rawn kai tho a. Ṭawngkam ngaihno bei teh chiam lo hian, “Tho rawh, huanah feh a ngai” a rawn ti a, ka ṭhianpa chu a tho nghal a, huana feh tur chuan a insiam nghal mawlh mawlh mai!

Officer pawh ni raw sek sek, a pa tan chuan a danglam chuang lo. A fapa, a naupan lai aṭanga thununna tiang khauh hmanga a lo hrual zal tawh kha a ni a, tunah pawh a la panngngai reng. Tin, ka ṭhianpain tun thlenga a pa thu a la awih a, a pa a la zah em em mai te kha a fakawm ngawt mai.

Amah (ka ṭhianpa) in a hnua min hrilh leh danin a pa hian zingah mut rei a phal ngai lo. Tih tur a awm emaw, awm lo emaw hma takah a kaitho ṭhin a, chu chu an naupan lai aṭangin tihṭhana an lo neih a ni. An sikul chawlh leh lehkha zir karlakah pawh a pa hian hnathawkin a chhawr nasa khawp mai. Zingah hma taka thawh ṭhin te, induat vak loh te, hna thawka inchhawr deuh bawrh bawrh te hi a lo ṭha a ni ang, ka ṭhianpa te unau reng an puitling mai.

Ka ṭhianpa pa ang lo takin nu leh pa tam tak hian kan fa te mu rei pawh kan kai tho ngam ta mang lo. Thununna lek kawh chu sawi loh, kan hlauh tlawn zawk emaw tih mai tur hian kan fate hi kan enkawl a, hetiang te chuan mi puitlinga in chhuah a har awm mang e.

A chawmtu zawkin kan hlauh tlawn ti tih a, chawm hlawm zawka te hi an duh dan danin an tal a, zanah rei zet zet an meng a, hna pawimawh tia meng rei a zeng an ni chuang si lo. Zingah nise dar 8 velah pawh an la mu vum thur mai a, kaihthawh tumtu nu leh pa te an lo vin ang khur khur a, ka ṭhianpa pa an ang lo em mai! Ani chu a fa ten an vin ngam lo. Thlasik zing varṭianah pawh ‘thawh tur’ a tih chuan an tho mai, ‘feh tur’ a ti a, an feh leh mai.

Thununna te hi tuar lai chuan nuamin lang lo mahse, chu thununna hautak paltlang tawh te chu an nem zaih mai a, an puitling nge nge ṭhin. Nu leh pa tam tak hian kan fa te hi kan duat lutuk a, an hrehawm te hi kan hlau em em a, an thawh theih ve reng pawh kan thawh tir phal lo a, awmpuite tih turah kan dah zel a, an khawlo zo tawh a nih hi.

Mizoram Chief Minister Pu Lalthanhawla pa, Hmartawn­phunga pawh kha fa te thununna kawngah chuan chhunawm tak a ni. A fate kha nuamsa lutuka an awm a phal ngai lo. Khum phah dup (mattress) a mut a phal ngai lo a, khum dap phahah puan hlap phahin a mut tir ṭhin. Lukham kham pawh a phal ngai lo. Pu Lalthanhawla chanchin ziahnaah amah Pu Hawla’n a pa chungchang a sawinaah pawh, “Ka pa kha thununna lek kawngah a khauh em em a, a chang chuan kan lakah khan a rawng (nun rawng) emaw kan ti hial ṭhin” a ti. Mahse, khauh deuh taka inenkawl hi a lo ṭha a ni ang, Pu Hawla te unau reng an ding chhuak mai.

Thununnain mihring a siam ṭha ṭhin - Discipline makes a man.

- K Lalrinchhana