Written by
Rev. K. Laltlankima
Serampore College

Tutor Ṭha Ber Youtube

A hunlai a ni bawk a, sawi ve thawr teh ang. UPSC result a chhuak a, a tui chilh leh tui chilh lem lote pawhin chulam chu kan hawi ṭhup a. Mi ṭhen­khatin "Khawiah nge Mizo phai a lehkha zirte kha an awm zawh tak?" tiin duhthawh takin zawhna an siam a. UPSC hi tih mai mai a ni lo. Hlawhtling tur chuan theih tawp bakah tlem belh hreta ṭan lak a ngai.

Durishetty Anudeep, Telan­gana tlangval, engineering graduate, google a thawk tawh, IRS ni mek chunga exam chu India ram pumah pakhatna a ni. A ṭum nga beihna a ni nghe nghe. Tun ṭumah hian hlawhtling lo palh hlauh se la chuan a dam chhungin IAS a ni tawh lo ang. Mahse, a tumruhna avangin IAS a ni dawn ta. IRS pawh a ṭhat tawk tawh tehreng nen, thlen tawp chin nei tlata a hriat avangin IAS ni turin a bei leh ngar ngar a ni.

Coaching class kal lovin mahni a inzirin UPSC exam a hmachhawn a. Ani ngaihdanah chuan internet khawvela cheng kan ni tawh a, IAS tlinna tur khawp chu internet-ah a awm vek a, coaching class a hranpa a kal ngaiah a ruat lo. Smart phone kan hum fur tawh a, a ṭhenin CK nan kan hman thiam dan tawk a nih laiin rilru nei deuh chuan IAS an tlinpui der chu a nih hi.

Times of India-in an kawm­naah tlang takin a inbuatsaihna puitu atan youtube a hman ṭangkai thu a sawi. Youtube te hi social network site pakhat, entertainment min petu chauh a mi tam zawkin kan hman laiin Anudeep-a chuan IAS tlin puina tur khawp study material lak nan a lo hmang hlauh zawk mai. Hetiang hi kan internet hman dan ni ve se kan nu leh pate pawhin 'top up' man tur min pe phur deuh ngei ang. "A hranpa a coaching class kal ngai ka ti lo. Internet kan nei a, chumi hmang chuan ka inbuatsaihna a ka mamawh zawng zawng ka hmu vek thei. Tumruhna leh tuichilhna chauh a ngai" a ti tawp mai. "Website hrang hrang, newspaper leh magazine hrang hrang internet hmangin kan 'access' thei vek a. Mi ṭhenkhatin an ringhlel deuh mai thei na a, ka tan chuan youtube hi tutor ṭha ber a ni" a ti mauh bawk.

Ziah ran a zir nasa thawkhat bawk a ni ang, "Lehkha chhiar ngawr ngawr piah lamah ziah chak inzir a pawimawh khawp mai" a ti. Mains-ah darkar thum chhungin zawhna 20, zawhna tin word 200 - 300 vel zela chhang thei tur chuan ziah ran/ chak a ṭul a, mahniin in lamah lo inzir ve ngar ngar a ngai. Anudeep-a hian hei hi a ngai pawimawh hle a, in lamah a lo ziak ngar ngar ṭhin a ni awm e. Heti taka a beih na na na chuan exam hall-ah pawh a kut a kham har ngei ang a, a 'writing speed' pawh a chak thawkhat viau ang. "Ka thiam pawh la chhang zo hman lo" tih a neih loh nan a inbuatsaihna hian a hawl kim hle a ni.

A naupan lai aṭangin human evolution leh genetics lam a tuichilh avangin engineering graduate ni mah se optional paper-ah anthropology a la. "Mi ṭhenkhatin mainstream subject ni chiah lo deuh hi a scoring tiin an sawi ṭhin a, UPSC level-ah chuan subject scoring bik a awm lo. Subject zawng zawng hi anmahni zawn ṭheuhah a harin a pawimawh em em vek mai a ni" a ti. Interview hmachhawn dawnin biodata ziah uluk a ngai pawimawh hle bawk. "I biodata-ah i nih lohna emaw i hriat vak loh lam emaw ziak lang suh" a ti tawl mai. A chhan nia lang chu interview-tute khan chumi hmang chuan 'candidate' kha an lo chhaih buai hrep theih vang a ni ang. "Mahni inring tawk taka i chhan theih tur thil ziak rawh. I inrintawkna hmuh kha interview-tute hmuh duh ber chu a ni" a ti bawk.

Hyderabad-ah Asst. Tax Commissioner hna thawk lai a ni a. Chhun lamah kar tluan a office kai a ṭul avangin duh angin lehkha zirna hun thawl a nei lo. Hei vang hi a ni pakhat, coaching class pawh a kal loh nachhan. Mahse, kar tawpa a hunawl a hmang ṭangkai thung. "Nitin ka zirlai chapter khat ka chhiar a, kum sawm chhunga zawhna te ka analyse a, ziah chak ka zir bawk a" tiin a inbuatsaih dan a sawi. Exam dawn hnaih a tlaivar ṭhak ṭhaka chhiar lam a ni lo. A tahtawl te te a kum tluana inbuatsaih hi hlawhtlinna kawng chu a ni zawk tih a lehkha zir dan a sawi aṭang hian a hriat.

India rama civil service examination kan neih sang bera inziak tling tur hian 3T- Tuichulh, Taihmak leh Tumruh a ngai. Coaching class kal thei lo mah ila, smart phone kan neih a, 'top up' man kan neih chuan mahni in lum aṭangin he exam hi kan 'crack' thei. Vai ngal sin sang pawhin a theih chuan tribal kephah hlai hian a thei ve em em ang. Nitin zan tinin UPSC inziah tlinna tur hmanrua kan ak reng a, a hlawk zawng leh tangkai zawng a hmang lovin kan lo utawk tur vawn mai mai alawm mawle. Engemaw changin kan in 'troll' ang a, a chang leh youtube video larte pawh kan en bawk ang.

Chutih rual chuan a aia ṭang­kai zawk leh lukhawng nei tur zawngin kan 'internet pack' hi hmang ṭangkai ve bawk ila. Kan chhiatpui mek anga lang hi raltiang ram min hruai thlengtuah i chan hlauh zawk teh ang u.

- Rev. K. Laltlankima, Serampore College