ZPM leh PRISM an fakawm
Ram leh hnam hian ngaihsaktu a mamawh a. Hnam a din chhuahna turin sorkar tha neih a ngai a, sorkar ṭha nei tur chuan hruaitu tha leh rintlak neih a ngai leh a ni.
Tunlai kan ram politics-a hruaitu langsarte hi kawng tam takah fakna tur an awm a. An inpekna pawh a sangin a fakawm, chutih rualin khawvel ṭhang zelah ram mamawh a sangin kan duh tui zel a. Khawvel leh India rama mi ningkhawngte kan hre ve kur tawh hlawm si a. Hetiang karah hian Mizoram bika sorkar kan neih tawh State hnuah chuan MNF leh Congress-a an hruaitute hi kan duhkhawp ta lo deuh niin a lang.
Congress sorkar inrelbawlna aia ṭha emaw, MNF sorkar aia ṭha sorkar a din theih dah law maw ti a, mi tam tak rilru beidawng tawhte beiseina thar kan siam theih palh takin ti a, mi ṭhahnemngai lo pen chhuak langsar zual, PRISM leh ZPM hruaitute hi an fakawm ngawt mai. A bikin PRISM party hian document pawimawhte hi an hai chhuak chak a, hei hian nasa takin sorkar kal lai a khalh ngil a ni. Sorkarna lak a, MLA/ Minister va nih kher hi ram hmangaih rawngbawlna awm chhun a ni lova, a chang chuan sorkar kan sawisel te, kan fakte hi mipui tan a ṭangkai em em a ni. Chutiangin ZPM hruaitute hian sorkar ṭha zawk kan mamawhzia leh a neih theih dan turte huai taka an han puangte hi a sorkar lai leh a la sorkar tur tan pawh a ṭangkai em em a ni. Hei hi mipui hian kan hmuh thiampui em aw, an fakawm thlawt asin.
A chhan ber chu corruption thuah te, kawng chungchangahte leh sorkar policy pui NLUP kalpui danahte tuna sorkar ding lai hi kan dah sang lo em em a. Sorkarna thlak thei awm ber MNF kan han en lehin hman ai chuan an ṭha deuh ngei ang a, mahse duhthu an la sam zo lo deuh anga tih ngaihdan a leng nasa vel hle a nih hi. Ei leh barah intodelh em em tawhin, kawngte hi nei ṭha hle tawh i la, power-te hi a thlawnin chhi thei tawh i la, zirna ṭha leh hriselna scheme ṭhate hi nei tawh ila chuan; tu party pawh sorkar se mipui chu lungmuangin kan awm mai tur a ni. Duhthusam zawng zawng nei rih lo mah i la, ram changkang zawkte tluk ve kilh kelh lo mah ila, heng kawng ṭha leh power-a intodelh te, chaw-ah talte chuan ngaih ngamin awm tawh ila chuan pawl thar, pawl thar han tih pawh ngai lo tur hi a ni a, mahse chu tiang chu a la ni si lo.
Tlang taka sawi chuan, Pu Hawla kan duh khawp lova, Pu Zorama kan duh khawp lova, a thlakna tur han langsar deuh Pu Duhoma, Pu Hmangaiha, Pu Ruata-te kan han en lehin an chuti teh lua bikin kan hre si lo. Anih leh kan hruaitu neih hote han thlak tur hian Mizoram hian mi ṭha kan nei em tih han en i la; tunah rih chuan kan la nei lo tih chu a chhanna awm chhun a ni leh mai.
Chutichuan, ṭhangtharte zingah Chief Minister tur atana itawm tak emaw, Minister/ MLA tur atana itawm tak ‘emerging politician’ kan nei em? Chher theih kan ngah em? Kum 50 hnuai lam tal ni thei se, a nih loh leh kum 60 hnuai lam tal in vengah ṭheuh khan han dap chhin teh u. Kei chuan mi 10 dawn lai chu hual ka nei a. Hei hian party thar din tur lam a kawk lova, khawi political party-ah pawh awm se rintlak tur mihring an ni tihna a ni.
Mahni hmasialin sum leh pai, in leh lo din lamah kan intlan siak nasa lutuk a, ram leh hnam politics tak tak kan luh chilh peih tawh lo a ni ber. Chutihlaiin ram hmangaih intia politics khel a pui erawh kan indaih phian a ni.
Minister/ MLA hlawh leh a behbawmte hi chhungkaw pakhat tan chuan a ṭha tawk em em a. Chu chu duhtawk lovin mipui rethei zawkte chanve tur thlengin kan chhuhsak duh a. Titi-ah chuan Minister leh MLA-te hian mi hmingin contract hna lian an thawk deuh vek zu ti a, dik tak maw? Politician chang an ni lo, tunlai phei chuan ngelnghet sa Pastor-te pawhin mi hmingin contract hna an thawk nual niin an sawi a, a awm ve tho mai pawisa mamawh vek tho an ni a.
Engle khawle, a ram mipui tam ber hamṭhatna tura thi leh thau pawlha thawk tur politician ziktluak kan mamawh a nih ber hi maw. ZPM leh PRISM hruaituten an tlangaupui thu leh hla hi zawng a ṭha khawp mai. Amaherawhchu, Democracy rama sorkarna chan hi sawi ngawt aiin a takin a harsa a. A thurimah politics hi a tel lova kan awm theih si loh thil harsa tak chu a ni.
Mizoram angah chuan party hlun leh ngelnghet sa, member ngah tan lo chuan a sorkar theih rih loh a ni ber a. Mi dangte tlinlohna lai han sawi vak a, thil
ṭha kan kawh hmuh tlangpui ringawt hian a hlawhtlin mai theih loh. Tei rei peih a ngai a, thawhrim a ngai a, mi hmusit leh diriamte paltlang a ngaiin tuang tih chhah hun a ngaih chang a awm ṭhin.
Kumin inthlanpuia sorkar siam hman tur phei chuan heng kan pawl tharte hi an la rei lo lu lai deuh niin a lang. Congress hi kan ning thaw khat bawk a nih chuan a thlaktu tur awm chhun chu MNF an la ni rihin a lang. Hetiang karah sorkar emaw, sorkar loh emaw lam pawh ngaihtuah chang lova, ram leh hnam tana hmakhaw ngaia sorkar ṭha neih a ṭul tawhzia huai tak leh zam hauh lova PRISM leh ZPM ten hma an la hi an fakawm ka ti ngawt mai.
- Rualkhuma Hmar