Written by
Dr. C. Lalrampana
TUNGE A KÃIKUÃNG BER CHU?
Mizo thawnthu lãr tak Chemtãtrãwta thawnthuah a changtute (starings) 7 lai an awm. Chungte chu kãikuãng; ramãr; taivãng; sanghal; bãk; sãi leh pitartête an ni.
He thawnthua buaina bulṭantu ber chu kãikuang hi a ni. A chhan chu pa pakhat tuma pawisawi lo, chem a tãh laiin a tilah na tãwka a lo chehsak vang vek a ni.
Tichuan, an buai chhan an han in zawhin an inpuh chhãwng zel a, a tawp khartu pitarte pawh chuan tuikhur hnãra a ek chhan an zawh chuan a lêt zawngin an han in mawhchhiat chhuk leh zel a; a tira pawikhawihtu kãikuãngah bawk a lut leh tho tho a ni.
Lockdown leh Silchar kawtchhuah lam danpin a nih ṭhin avanga chawhmeh leh nitin mamawh to vak zel ṭhin pawh hi a chhan han in zawh chian tak tak chuan chemtãtrãwta thawnthu ang maiin an inpuh chhãwng kual zel a, a tawpa a tir leh a tawpa a kãikuãng ber chu Sorkar bawkah puh thluk a ngai leh ṭhin niin a lang.
Commerce & Industries Department Director-in Nov. 7, 2020-a anhnah thlai thar chhuaktute leh khãrchhãwngtute ko khawma an thlai zawrh to uchuak ta lutuk chungchang a sawipuinaah khan an tihto chhan an sawi den den khan chemtãtrãwta thawnthu ang maiin changtu (starings) 4 lai an awm a ni. Chungte chu- Sorkar; public carrier; thlai thartu; khãrchhãwngtute an ni. Thlai to tãk viau chhanah an inpuh chhãwng mai mai niin a lang. Tuna thlai zawrh dan dinhmun tlangpui tarlang ila-
Thlai thartute'n an pek dan
Feren antam tel 1 Rs. 90
Kãuphêk tel 1 Rs 40
Iskut kg 1 Rs 30
Bawkbãwn kg 1 Rs 40
Samtawk kg 1 Rs 60
Hmarchapui Rs 100-140
Bãl kg 1 Rs 40
Kharchhawngtute hralhna
Feren antam tel 1 Rs. 150
Kãuphêk tel 1 Rs 100-150
Iskut kg 1 Rs 60-80
Bawkbãwn kg 1 Rs ,80
Samtawk kg 1 Rs 80
Hmarchapui Rs 200
Bãl kg 1 Rs 60-80
Heti taka thlai thartute'n anmahni thar chhuah an chhiar to chhan an sawi dan chuan a phursaktu public carrier/ goods carrier hovin phurh man (carrying charge) an tihsan tak lutuk vang niin an sawi. A phurtute lahin tuialh thei rate danglam chuang si lo, anmahmi thu thuin bungraw phurh man an lo tisang vak zel bawk nen.
Sorkar lahin thil man rate mumal tak a siam bawk si lo. Khãrchhawngtute lahin hlãwk uchuak an tum rãn mai bawk nen a kãikuãng bera ṭan duh bik chuang hek suh. A hahthlak hlawm hle zawng a nih hi!
Tunah hian Vairamah ka awm mek a, lockdown tirh ber aṭanga tun thleng hian anhnah chi hrang hrang leh thlai rah man hi a ngai reng ala ni; ṭhenkhat to ve hlek awmte pawh uchuak taka to a awm lo. Milem beho kan tihte hian vanram min luh khalh mai ang tih te pawh a hlauhawm e a! A langa ringtu nih ai chuan a taka ringtu nun neih hi a pawimawh zawk daih tih hriat a va hun tawh tak em!
Assam nena kan buai mek karah leh hripui lêng mek karah Zoram mipui intodelh turin sorkarin min fuih reng a, hma kan sawnzia pawh an tlangãupui tam hle. Chutih laiin Jammu & Kashmir leh Kanyakumari aṭanga lakluh thlãi leh thil dangte emaw tih mai tura mahni tualchhung thar chhuah an chhiar ta chiam chiam mai hi chu thil chin ṭha lo tak a ni.
Taxi pakhat chu Chanmari aṭangin ka hmang a, kawng an lo siam avangin tawite hel kual a ngai ta a. Ka kal tumna kan thlen chuan a rate pangngai pek ka'n tum a, "kan hel kual a, a tlem lutuk ka duh lo" tiin cheng 50 vela lak tam a tum a. Kei lah chuan "Sorkarin rate a siam sa bak ka pe dawn lo che" tih pahin a rate dik tak ka pe a, ka kalsan hmiah, tihngaihna a hre vak lo.
Bungraw phurtuho hian mi mawl deuha an hmuh chu phurh man, chuan man an la uar ve leh ngawt zel ṭhin. Heng pawh hi mipuiin huai taka kan hmachhawn a, thuneituteah kan zualko ngam ṭhin loh vang a ni. Thlai thartute leh zuar chhawngtute pawh hi Sorkarin rate mumal tak siamsak thlap vek se, chumi baka uchuak taka hralh ching chu manin hrem hmiah hmiah zel se heti tak hian kan buai ṭhin lovang.
Ram changkanga an tih angin Sorkar hian hripui lên vang emaw, a lên loh lai pawhin supply change kalpui char char se; supply change centre aṭangin zuar chhawngtute'n la chhawng mai ṭhin se thil man a mumal thei ber anga kan buai lo ber ang.
Kan harsarna tawh mekte hi chemtãtrãwta thawnthu ang maiin inpuhchhãwn duah ngaiin a awm a; a bulpui ber leh a kãikuãng ber chu tuna kan Sorkar chauh ni lovin Sorkar kal tawh zawng zawng aṭanga dan mumal kan neih loh avang leh mipuiin lungrual tak leh uluk taka thil man rate kan ngaih tuah tawk loh vang a ni e.